--- Page 1 ---
i 
  
 
 
 
 GELİR İDARESİ 
BAŞKANLIĞI 
 
 
 
2023 YILI 
VERGİ HARCAMALARI 
RAPORU 
 
 
 
 
Gelir Bütçesi 
Daire Başkanlığı 
 
 
 
Ankara 
2023 
  
--- Page 2 ---
ii 
 
--- Page 3 ---
i 
İÇİNDEKİLER 
GİRİŞ ................................................................................................................................. 1 
BİRİNCİ BÖLÜM ............................................................................................................. 5 
VERGİ HARCAMASININ TANIMI VE SINIFLANDIRILMASI İLE VERGİ 
HARCAMALARININ TAHMİN EDİLMESİ VE RAPORLANMASI ............................ 5 
1.1 Vergi Harcamasının Tanımı ......................................................................................... 5 
1.2 Vergi Harcamalarının Tahmin Edilmesi ve Raporlanması ......................................... 10 
İKİNCİ BÖLÜM .............................................................................................................. 13 
TÜRKİYE’DE VERGİ HARCAMALARINA İLİŞKİN HÜKÜMLER .......................... 13 
2.1. Gelir Vergisi Kanununda Yer Alan Vergi Harcamaları ............................................. 13 
2.1.1. Vergiden muaf esnaf (Madde 9) ............................................................. 13 
2.1.2. Diplomat muaflığı ve ücret istisnası (Madde 15, 16) .............................. 18 
2.1.3. Serbest meslek kazançlarında ve ptt acentelerinde kazanç istisnası (Madde 
18, Mükerrer Madde 18) ................................................................................... 18 
2.1.4. Kreş ve gündüz bakımevleri ile eğitim ve öğretim işletmelerinde kazanç 
istisnası (Madde 20) .......................................................................................... 21 
2.1.5. Genç girişimcilerde kazanç istisnası (Mükerrer Madde 20) .................... 22 
2.1.6. Basit usulde tespit olunan kaza nçlarda gelir vergisi istisnası  (Mükerrer 
Madde 20/A) ..................................................................................................... 25 
2.1.7. Sosyal içerik üreticiliği, internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden 
sunulan hizmetler ve mobil cihazlar için uygulama g eliştiriciliğinde kazanç 
istisnası (Mükerrer Madde 20/B) ...................................................................... 25 
2.1.8. Tarımsal destekleme ödemelerinde kazanç istisnası (Mükerrer Madde 
20/C) ................................................................................................................. 29 
2.1.9. Gayrimenkul ve haklarda istisna (Madde 21) ......................................... 30 
--- Page 4 ---
ii 
2.1.10. Menkul sermaye iratlarında istisna (Madde 22) .................................... 31 
2.1.11. Ücretlerde istisnalar (Madde 23) ........................................................... 36 
2.1.12. Gider karşılıklarında istisnalar (Madde 24)........................................... 43 
2.1.13. Tazminat ve yardımlarda istisnalar (Madde 25) .................................... 44 
2.1.14. Vatan hizmetleri yardımlarında, teçhizat ve tayın bedellerinde ve tahsil ve 
tatbikat ödemelerinde istisnalar (Madde 26, 27, 28) ......................................... 47 
2.1.15. Teşvik ikramiye ve mükafatları (Madde 29) ......................................... 48 
2.1.16. Sergi ve panayır istisnası (Madde 30) ................................................... 49 
2.1.17. Engellilik indirimi (Madde 31) ............................................................. 50 
2.1.18. Yurt dışına hizmet veren işletmelerde indirim (Madde 33)................... 52 
2.1.19. Gerçek ücretler (Madde 63) .................................................................. 54 
2.1.20. Serbest meslek kazançları (Madde 66/2-5) ........................................... 56 
2.1.21. Değer artışı kazançları (Mükerrer Madde 80) ....................................... 57 
2.1.22. Toplama yapılmayan haller (Madde 86) ............................................... 58 
2.1.23. Diğer indirimler (Madde 89) ................................................................. 63 
2.1.24. Hasılat esaslı kazanç tespiti (Madde 113) ............................................. 71 
2.1.25. Vergiye uyumlu mükelleflere vergi indirimi (Mükerrer Madde 121) ... 73 
2.1.26. Menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları (Geçici Madde 67). 76 
2.1.27. Jokey, jokey yamakları ve bunların antrenörlerine ödenen ücretler (Geçici 
Madde 68) ......................................................................................................... 86 
2.1.28. Yatırım indirimi (Geçici Madde 69) ..................................................... 88 
2.1.29. Sporculara yapılan ücret ödemeleri (Geçici Madde 72) ........................ 90 
2.1.30. Hizmet erbabına ar-ge desteği (Geçici Madde 75) ................................ 92 
2.1.31. Tarım ürünleri lisanslı depoculuk faaliyetleri (Geçici Madde 76) ........ 95 
2.1.32. Yatırım teşvik belgeli gelir vergisi stopajı desteği (Geçici Madde 80) . 97 
2.1.33. Bireysel katılım yatırımcısı indirimi (Geçici Madde 82) .................... 100 
--- Page 5 ---
iii 
2.2. Kurumlar Vergisi Kanununda Yer Alan Vergi Harcamaları ................................... 103 
2.2.1. Muafiyetler (Madde 4) .......................................................................... 103 
2.2.2. İstisnalar (Madde 5) .............................................................................. 111 
2.2.3. Yabancı fon kazançlarının vergilendirilmesi (Madde 5/A) ................... 129 
2.2.4. Sınai mülkiyet haklarında istisna (Madde 5/B) ..................................... 133 
2.2.5. Diğer indirimler (Madde 10) ................................................................. 136 
2.2.6. Kurumlar vergisi ve geçici vergi oranı (Madde 32) .............................. 149 
2.2.7. İndirimli kurumlar vergisi (Madde 32/A) ............................................. 152 
2.2.8. Diğer bazı muafiyetler (Geçici Madde 2 ) ............................................ 158 
2.2.9. Elektrik motorlu taşıt araçlarını Türkiye’de imal eden mükelleflerin 
desteklenmesi (Geçici Madde 12) ................................................................... 160 
2.2.10. Yabancı paraların ve altın hesaplarının Türk lirası mevduat ve katılma 
hesaplarına dönüştürülmesinden elde edilen kazançlara ilişkin istisna uygulaması 
(Geçici Madde 14) .......................................................................................... 161 
2.3. Katma Değer Vergisi Kanununda Yer Alan Vergi Harcamaları .............................. 165 
2.3.1. Araçlar, kıymetli maden ve petrol aramaları ile ulusal güvenlik harcamaları 
ve yatırımlarda istisna (Madde 13) ................................................................. 165 
2.3.2. İhraç malı taşıyan araçlara motorin teslimi (Madde 14)........................ 179 
2.3.3. İthalat istisnası (Madde 16) ................................................................... 180 
2.3.4. Sosyal ve askerî amaçlı istisnalarla diğer istisnalar (Madde 17) ........... 182 
2.3.5. Vergi indirimi (Madde 28, 29) .............................................................. 189 
2.3.6. Hasılat esaslı vergilendirme (Madde 38) .............................................. 192 
2.3.7. Teknoloji geliştirme bölgelerinde verilen teslim ve hizmetler (Geçici 
Madde 20) ....................................................................................................... 194 
2.3.8. Milli Eğitim Bakanlığına bilgisayar ve donanımlarının bedelsiz teslimleri 
ile bunlara ilişkin yazılım teslimi ve hizmetleri (Geçici Madde 23) ............... 196 
2.3.9. Konut yapı kooperatiflerinin üyelerine konut teslimi (Geçici Madde 28)
 ........................................................................................................................ 197 
--- Page 6 ---
iv 
2.3.10. 3996 sayılı Kanuna göre yap -işlet-devret modeliyle veya 3359 sayılı 
Kanun ile 652 sayılı Kararnam eye göre kiralama karşılığı yaptırılan projelerde 
KDV istisnası (Geçici Madde 29) ................................................................... 198 
2.3.11. Büyük yatırımlara ilişkin iade (Geçici Madde 30) .............................. 201 
2.3.12.Taşınmazların Sosyal Güvenlik Kurumuna devir ve teslimi ile bu 
taşınmazların Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından devir ve teslimleri (Geçici 
Madde 33) ....................................................................................................... 203 
2.3.13. Trans it petrol boru hattı projelerinin inşa ve modernizasyonu (Geçici 
Madde 34) ....................................................................................................... 204 
2.3.14. İmalat sanayiine ve turizme yönelik KDV istisnası (Geçici Madde 37)
 ........................................................................................................................ 205 
2.3.15. FATİH projesi kapsamında yapılan teslim ve hizmetler (Geçici Madde 
38) ................................................................................................................... 207 
2.3.16. Makine ve teçhizat teslimleri istisnası (Geçici Madde 39) .................. 208 
2.3.17. 2023 UEFA Şampiyonlar Ligi finali müsabakaları kapsamında yapılacak 
teslim ve hizmetlerde istisna (Geçici Madde 40) ............................................ 211 
2.3.18. Doğal Gaz Piyasası Kanununun ek 1 inci maddesi kapsamındaki 
devirlerin Katma Değer Vergisi istisnası (Geçici Madde 41) ......................... 212 
2.3.19. Elektrik motorlu taşıt araçlarının geliştirilmesine yönelik v erilen 
mühendislik hizmetlerinde istisna (Geçici Madde 42) .................................... 213 
2.4. Özel Tüketim Vergisi Kanununda Yer Alan Vergi Harcamaları ............................. 215 
2.4.1. Diğer istisnalar (Madde 7) .................................................................... 215 
2.4.2. İhraç malı taşıyan araçlara motorin teslimi (Madde 7/A)...................... 225 
2.4.3. (I) sayılı lis tenin (B) cetvelindeki malların bu listeye dâhil olmayan 
malların imalinde kullanılması (Madde 8, BKK 2012/3792) .......................... 226 
2.4.4. (I) sayılı listenin (B) cetvelinde yer alan malların aynı cetvelde y er alan 
malların ve baz yağların ihracata konu edilecek madeni yağ veya yağlama 
müstahzarı imalinde kullanılması (BKK 2012/3792) ..................................... 230 
2.4.5. Kabotaj hattında yakıtlarda indirim (BKK 2003/5868) ......................... 232 
--- Page 7 ---
v 
2.4.6. Hava yakıtlarına ilişkin uygulama (BKK 2002/4482) ........................... 235 
2.4.7. Biyoetanol ile harmanlanmış benzin teslimleri (BKK 2005/8704) ....... 235 
2.4.8. Aerosol üretiminde kullanılan sıvılaştırılmış petrol gazı (L.P.G.) teslimleri 
(BKK 2014/6881) ........................................................................................... 238 
2.4.9. İhraç edilecek elektrik üretiminde kullanılacak fuel -oil teslimi (BKK 
2006/10798) .................................................................................................... 240 
2.4.10. Etilen üretimi için L.P.G. teslimleri (BKK 2008/14061) .................... 241 
2.4.11. Oto biodizel ile harmanlanmış motorin teslimleri (BKK 2013/5595) . 242 
2.4.12. İhraç edilen kara taşıtlarında kullanılmış ilk dolum yağları ve 
akaryakıtlarının teslimleri (Cumhurbaşkanı Kararı 2019/796) ....................... 244 
2.4.13. Polipropilen üretim tesislerindeki propilen üretiminde kullanılacak propan 
teslimleri (Cumhurbaşkanı Kararı 2019/1542) ............................................... 246 
2.4.14. (A) cetvelindeki diğer mallara ilişkin sıfır ÖTV tutarlı teslimler 
(2011/1435 BKK) ........................................................................................... 247 
2.4.15. Rafineri ve petrokimya tesislerinde üretilerek  imalatta kullanılan ve 
imalatta kullanılmak üzere bu tesislere teslim edilen mallarda ÖTV istisnası 
(Cumhurbaşkanı Kararı 2021/3559) ............................................................... 248 
2.4.16. Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi (FATİH) projesi 
kapsamına giren malların Milli Eğitim Bakanlığına tesliminde ÖTV istisnası 249 
2.5. Diğer Kanunlarda Yer Alan ve Uygulaması Yaygın Olan Vergi Harcamaları ........ 250 
2.5.1. 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu (Ek Madde 4, Geçici Madde 3) .. 250 
2.5.2. 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu ............................. 256 
2.5.3. Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemilerin işletilmesinden ve 
devrinden elde edilecek kazançlara ilişkin istisna (4490 Sayılı Kanun Madde 12)
 ........................................................................................................................ 262 
2.5.4. 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında Kanun ..................................................................... 265 
--- Page 8 ---
vi 
2.5.5. İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum Haz ırlık Projesi 
(İSMEP) kapsamında yapılacak teslim ve hizmetler (6111 sayılı Kanun Geçici 
Madde 16) ....................................................................................................... 275 
2.5.6. Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun (6550 sayılı Kanun 
Geçici Madde 1) ............................................................................................. 276 
2.5.7. 6745 sayılı Yatırımların Proje Bazında Desteklenmesi İle Bazı Kanun ve 
Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ...... 279 
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM........................................................................................................ 283 
DEĞERLENDİRME ...................................................................................................... 283 
3.1. Vergi Harcaması Çalışması Sonucunda Yapılan Tespitler ...................................... 285 
KAYNAKÇA ................................................................................................................. 289 
EKLER ........................................................................................................................... 295 
 
 
 
  
  
--- Page 9 ---
vii 
KISALTMALAR 
AB : Avrupa Birliği 
ABD : Amerika Birleşik Devletleri 
Ar-Ge : Araştırma Geliştirme 
BES : Bireysel Emeklilik Sistemi 
BKK : Bakanlar Kurulu Kararı 
DHMİ : Devlet Hava Meydanları İşletmesi  
DTO : Deniz Ticaret Odası 
EGO : Ankara Elektrik, Havagazı ve Otobüs İşletme Müessesesi  
ESHOT: İzmir Elektrik Su Havagazı Otobüs ve Troleybüs  
GİB : Gelir İdaresi Başkanlığı 
GSYH : Gayri Safi Yurt İçi Hasıla 
GTİP : Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu 
GVK : Gelir Vergisi Kanunu  
IMF : International Monetary Fund  
İETT : İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri  
KDV : Katma Değer Vergisi 
KDVK : Katma Değer Vergisi Kanunu 
KHK : Kanun Hükmünde Kararname 
--- Page 10 ---
viii 
KVK : Kurumlar Vergisi Kanunu 
LPG : Likit Petrol Gazı 
OECD : Organisation for Economic Co-operation and Development 
OVP : Orta Vadeli Program 
OYAK : Ordu Yardımlaşma Kurumu 
ÖTV : Özel Tüketim Vergisi 
PTT : Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. 
SGK : Sosyal Güvenlik Kurumu 
TİM : Türkiye İhracatçılar Meclisi 
TL : Türk Lirası 
TOKİ : Toplu Konut İdaresi  
TÜBİTAK: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu 
TÜİK : Türkiye İstatistik Kurumu 
VUK : Vergi Usul Kanunu 
 
 
  
--- Page 11 ---
ix 
TABLOLAR LİSTESİ 
Tablo 1: 2024 -2026 Dönemi Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa Eklenen 
Vergi Harcaması Tahminleri (Milyon TL) ............................................ 284 
Tablo 2: 2022 -2026 Dönemi Vergi Harcaması Tahminleri (Milyon TL)
 ............................................................................................................... 286 
Tablo 3: 2022 -2026 Dönemi Vergi Harcaması Tahminlerinin GSYH’ye 
Oranı (%) ............................................................................................... 286 
Tablo 4: 2022 -2026 Dönemi Vergi Harcaması Tahminlerinin Vergi 
Gelirlerine Oranı (%) ............................................................................. 287 
Tablo 5: 2023 Yılı Vergi Harcamalarının Aynı Vergi Türünden Tahsi lata 
Oranı (%) ............................................................................................... 287 
 
 
 EKLER LİSTESİ 
EK 1.  2022-2026 Vergi Harcamaları Listesi ve Tutarları 
EK 2.  Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
EK 3.  İlk 5 Vergi Harcama Maddeleri Listesi 
EK 4.  İlk 5 Vergi Harcama Maddelerinin Sektörel Dağılım Listesi 
 
 
 
 
 
--- Page 12 ---

--- Page 13 ---
1 
GİRİŞ 
Verginin temel işlevi kamu harcamaları için ihtiyaç duyulan 
kaynağın sağlanması olmakla birlikte birçok ülkede  vergiler belirli 
ekonomik, sosyal ve çevresel amaçların gerçekleştir ilmesinde bir maliye 
politikası aracı  olarak da etkin bir şekilde kullanılmaktadır. Devletlerin 
ekonomik, sosyal ve çevresel amaçlarla belirli sektör, meslek veya 
mükellef gruplarına ya da faaliyetlere yönelik olarak sağladığı vergi 
muafiyeti, istisnası ve indirimleri, düşük vergi oranı uygulamaları, verginin 
mahsubu veya ertelenme si gibi düzenlemeler nedeniyle vazgeçtiği vergi 
gelirlerine vergi harcaması denilmektedir. Bu  bağlamda vergi harcaması 
belirli ekonomik, sosyal ve çevresel amaçlara ulaşmak için, kanunun 
öngördüğü standart vergi yapı sı ile uyumlu olmayan ve genele ilişkin 
düzenlemelerden ayrıcalıklı olarak, kanuni bir hükümden kaynaklanan 
vergi geliri kaybıdır.  
Nakdi harcamaların dışında vazgeçilen vergi ile devletlerin ne 
kadarlık bir kaynağı kullandığının tespiti 1960 ’lı yıllardan itibaren 
ekonomi literatüründe yer etmeye başlamış ve birçok gelişmiş ülke 
uygulamakta olduğu vergi harcamalarını hesaplamaya başlamıştır.1  
Bu çerçevede, ülkemizde ilk vergi harcamaları raporu 2001 yılında 
Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesinde hazırlanmış  olup vergi 
harcamalarının hesaplanabilmesine yönelik yasal dayanak ise 10/12/2003 
tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 
                                                      
1 Vergi harcaması maliye literatüründe 1950’li yıllarda ortaya çıkan bir kavram olup, ilk 
vergi harcaması raporu Almanya tarafından 1959 yılında hazırlanmıştır. Almanya’dan 
sonra ABD 1968, İspanya 1979, İngiltere 1979,  Fransa 1980, Ka nada 1997 ve Hollanda 
1997 yıllarında vergi harcama raporları yayımlamaya başlamışlardır. Günümüzde OECD 
ülkelerinin tamamına yakınında vergi harcamaları raporu yayımlanmaktadır. Avustralya, 
Avusturya, Belçika, Fransa, Almanya, Portekiz, İspanya, Türkiye v e ABD gibi OECD 
ülkelerinde vergi harcamaları raporu ve/veya tahmin tutarları ile listesinin hazırlanması 
yasal bir zorunluluktur. Bu ülkelerin çoğunda vergi harcaması raporları ile bütçe süreci 
sıkı bir şekilde ilişkilendirilmiştir. 
--- Page 14 ---
2 
oluşturulmuştur. Bu düzenleme sonrasında akademik camia nın da 
katkısıyla ülkemizde vergi harcamalarının daha sıhhatli 
hesaplanabilmesine yönelik çalışmalar hız kazanmıştır. 
5018 sayılı Kanun gereğince 2006 yılından itibaren gelir, kurumlar, 
katma değer, özel tüketim, banka ve sigorta muameleleri, motorlu taşıtlar 
ve özel iletişim vergilerinde yer alan istisna, mu afiyet ve indirimlerden 
vergi harcaması niteliğinde olanlara ilişkin hesaplanan toplam vazgeçilen 
vergi tutarı her yıl düzenli olarak bütçe kanunu ekinde kamuoyuna 
duyurulmaya başlanmıştır. Ayrıca vergi harcaması olarak nitelendirilen ve 
merkezi yönetim bütçe gelirlerine etkisi olan tüm düzenlemeler de bütçe 
kanununun (B) cetvelinden sonra yer almaktadır. 
Bu kapsamda, yeni sistematiğe uygun olarak hazırlanan ilk Vergi 
Harcamaları Raporu 2007 yılında yayımlanmış, 2008 -2015 yıllarında ise 
vergi harcama tutarl arına sadece bütçe kanunları ekinde yer verilmiştir. 
2016 yılından itibaren ise Vergi Harcamaları Raporu OECD ve diğer iyi 
ülke uygulamaları kapsamında düzenli olarak her yıl yayımlanmaya 
başlanmıştır. 
2023 yılı Vergi Harcamaları Raporunda 2022-2026 yıllarına ilişkin 
vergi harcama ları tahmin tutarları başta Gelir İdaresi Başkanlığı olmak 
üzere, ilgili bakanlık, kurum, kuruluş ve sivil toplum örgütlerinden elde 
edilen veriler ve güncellenen metotlar ile yeniden hesaplanmıştır.  
Buna göre, 2023 yılında gelir, kurumlar, katma değer, özel tüketim, 
banka ve sigorta muameleleri, motorlu taşıtlar ve özel iletişim vergilerinde 
toplam 1.476,7 milyar TL tutarında vergi harcaması tahmin edilmiştir. Bu 
harcamanın 20 23 yılı GSYH ’sine oranı %5,79’dur. Yapılan vergi 
harcamasının; 660,6 milyar TL ’si gelir vergisi, 446,8 milyar TL’si 
kurumlar vergisi, 235 milyar TL’si katma değer vergisi, 42,6 milyar TL’si 
özel tüketim vergisi , 91,6 milyar TL ’si ise diğer vergiler kaynaklıdır. 
--- Page 15 ---
3 
Hesaplanan tutarlara ilişkin ayrıntılı tablolar bu r aporun ekinde yer 
almaktadır.  
Raporda, sektör sınıflandırmasına göre  en büyük vergi harcama 
tutarları da yer almaktadır. Bu çalışmaya göre 2023 yılında en büyük vergi 
harcaması tutarlarını;  gelir vergisi nde asgari ücret istisnası , kurumlar 
vergisinde fon ve ortaklıklara ilişkin kazanç istisnası , KDV’de yem ve 
gübre teslimlerine sağlanan istisnalar oluşturmaktadır. Sektör verileri 
NACE kodlarına göre sınıflandırılmış olup mükelleflerin ana faaliyetlerini 
göstermektedir. Mükelleflerin bazılarının birden f azla sektörde faaliyet 
gösterebileceği de bu kapsamda göz önünde bulundurulmalıdır. 
Raporun birinci bölümünde vergi harcamasının tanımı, tahmin 
edilmesi ve raporlanması hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölüm ünde 
gelir, kurumlar, katma değer, özel tüketim, banka ve sigorta muameleleri, 
motorlu taşıtlar ve özel iletişim vergi leri kapsamında vergi harcaması 
olarak nitelendirilen uygulamalara ilişkin hüküm ve tahmin yöntemleri 
vergi türleri itibarıyla madde numaralarına göre sıralanmıştır. Son 
bölümünde ise vergi harcamaları tutarları ile bunların GSYH ’ye ve vergi 
gelirlerine oranları ayrı ayrı değerlendirilmiştir. 
Raporun birinci ekinde sırasıyla şu bilgiler yer almaktadır: 
 Vergi harcaması olarak değerlen dirilen düzenlemelerin 20 22 
yılındaki gerçekleşme tutarları ve 2023-2026 yılları için makro 
büyüklüklere göre hesaplanan tahmin tutarları.  
 Diğer vergi kanunlarında yer alan vergi harcamasına ilişkin 
hükümler.  
 Vergi kanunları dışındaki kanunlarda yer alan vergi harcamasına 
ilişkin hükümler. 
--- Page 16 ---
4 
 Kullanılan verinin  güvenirliliği ve kapsamına göre tespiti 
yapılan vergi harcaması tutarlarının “çok iyi”, “iyi” ya da 
“yaklaşık” şeklinde sınıflandırılan tahmin kalitesi. 
Raporun ikinci ekinde vergi harcaması niteliğinde olan her bir kanun 
kapsamındaki vergi harcamalarının fonksiyonel dağılımına yer verilmiştir.  
Raporun üçüncü ekinde gelir, kurumlar, katma değer ve özel tüketim 
vergilerinde vergi harcaması olarak nitelendirilen en büyük beş kalem 
sunulmuştur. Raporun dördüncü ekinde ise bu kalemlerin sektörlere göre 
dağılımı verilmiştir. 
--- Page 17 ---
5 
BİRİNCİ BÖLÜM 
VERGİ HARCAMASININ TANIMI VE 
SINIFLANDIRILMASI İLE VERGİ 
HARCAMALARININ TAHMİN EDİLMESİ VE 
RAPORLANMASI 
1.1 Vergi Harcamasının Tanımı  
Kamu maliyesi literatüründe vergi harcamalarının tanımı konusunda 
tam bir uzlaşı bulunmamakla birlikte en genel tanımıyla vergi harcaması,  
“Standart Vergi Sistemi”nden (benchmark) sapmaların neden olduğu vergi 
kayıplarıdır.  
Standart vergi uygulamaları kapsamına; verginin konusu, 
vergilendirme dönemi, vergiyi doğuran olay, mükellefiyet, vergi tevkifatı, 
vergi sisteminin işleyişine ilişkin indirim ve mahsuplar ile kazanç ve iradın 
elde edilmesi için yapılan giderlerin düşülmesi, genel oran yapısı ve vergi 
dilimleri, muhasebe kuralları, enflasyon düzeltmesi, zorunlu ödemelerin 
indirilebilmesi ve idari uygulama kolaylığına ilişkin hükümler ile çifte 
vergilendirmeyi önleme gibi uluslararası mali zorunluluklarla ilgili 
hükümler girmektedir.  
Bu kapsamda vergi sistemi içerisindeki tüm imtiyaz unsurları vergi 
harcaması olarak sınıflandırılmamaktadır. U luslararası kuruluşlar ve bazı 
gelişmiş ülkelerin vergi harcaması tanımları şu şekildedir:  
 Dünya Bankası, norm veya benchmark haricinde bir indirim 
olarak tanımlamaktadır. 
 IMF, seçici hükümler sebebiyle vazgeçilen gelir olarak 
sınıflandırmaktadır. 
--- Page 18 ---
6 
 OECD, s tandart orandan sapmaya sebep olan vergi hükümleri 
olarak kabul etmektedir. 
 ABD Vergi Komitesi, ayrıntılı normal yapıdan sapmalar olarak 
tanımlamaktadır. 
 Avustralya var olan sistemi benchmark olarak kabul etmekte ve 
bunun dışında kalanları vergi harcaması olarak 
nitelendirmektedir.  
 Kanada benchmark sistemini detaylı olarak tanımlayarak bundan 
sapmaları vergi harcaması olarak kabul etmektedir.  
Standart vergi sisteminden sapmalar ise vergi indirimi, indirimli 
vergi oranı, vergi istisnası, mahsubu, muafiyeti  ve vergi ertelemelerinden 
oluşmaktadır.  
İndirim; matrahtan ve vergiden yapılan indirim olarak iki şekilde 
olmaktadır. Matrahtan indirim, ekonomik sosyal ya da çevresel amaçlarla, 
belirli şartlar altında mükelleflerin vergi matrahlarına ulaşı lırken, 
vergilendirilebilir gelirleri üzerinden belli tutarlarda eksiltmeler 
yapılmasıdır. Bu şekilde yapılan indirimler daha çok beyannameler 
üzerinde yapılmaktadır. Vergiden indirim ise, belirli şartlar altında 
hesaplanan vergi üzerinden belirli oranda indirim yapılmasıdır.  
İndirimli vergi oranı;  kanunen veya kanunun verdiği yetki 
kapsamında belirli kişi, mükellef ya da  faaliyet grubu yararına, vergi 
tarifesinde yer alan standart vergi oranının düşürülmesidir. 
İstisna; standart vergi yapısında esas itibarıyla vergile ndirilmesi 
öngörülen bir konunun, gelirin, servetin, mal teslimi veya hizmet ifasının, 
kıymetin, evrakın veya işlemin kısmen ya da tamamen, devamlı ya da 
geçici bir şekilde vergi dışında tutulmasıdır. 
--- Page 19 ---
7 
Mahsup ve iade;  ödenecek vergi tutarına ulaşmak için çe şitli 
şekillerde daha önce ödemesi yapılmış bir tutarın, hesaplanan vergi 
tutarından indirilmesi ve çeşitli şekillerde mahsup edilemeyen tutarın iade 
edilmesidir.  
Muafiyet; standart vergi yapısında esas itibarıyla kendileri için 
vergi borcu doğması öngörü lmüş olduğu halde, kanunen veya kanunun 
verdiği yetki kapsamında belirli gerçek veya tüzel kişilerin, mükellef veya 
meslek gruplarının kısmen ya da tamamen, devamlı ya da geçici bir şekilde 
vergisel sorumluluk dışında tutulmasıdır. 
Vergi ertelemesi; hesaplanan ve ödenecek aşamaya gelmiş olan bir 
verginin belirli bir zaman dönemi için ödenmemesi şeklindeki 
uygulamadır. 
Öte yandan uygulamada bunların vergi harcaması olup olmadığına 
ilişkin uluslararası bir uzlaşı bulunmamaktadır. Örneğin düşük vergi 
oranına ilişkin bir uygulama, bir ülkede vergi harcaması sayılırken başka 
bir ülkede standart vergi sisteminin bir unsuruymuş gibi değerlendirilebilir. 
Dolayısıyla her ülkenin standart vergi sistemine ilişkin varsayım ve 
yorumları vergi harcamalarının kapsamını belirlemektedir.  
Bu raporda vergi harcamalarını ekonomik, sosyal ve çevresel 
amaçları gerçekleştirmek üzere vergi alınmaması yoluyla devlet için gelir 
kaybına sebep olan, bazı mükellefler veya mükellef olması gerekenler için 
tanınan ayrıcalıklı uygulam alar n edeniyle vergisel yükümlülük ve 
sorumlulukları azaltan veya ortadan kaldıran, kanunlar, düzenlemeler ve 
uygulamalar olarak tanımlamaktayız.  
Dolayısıyla bir uygulamanın vergi harcaması olarak 
değerlendirilmesi için belirli ekonomik, sosyal ve çevresel amacın varlığı, 
bu amaçları gerçekleştirmek üzere kanunen veya kanunun verdiği yetki 
çerçevesinde tahsil edilmeyen bir verginin olması ve bunun sonucunda 
--- Page 20 ---
8 
belirli mükelleflere veya mükellef gruplarına ayrıcalıklı uygulama 
niteliğinde olan vergi ödememe veya dah a az vergi ödeme imkânının 
sağlanması gerekmektedir. Bu, belirli mükellef veya mükellef gruplarına 
verginin iadesi şeklinde de olabilir.  
Eğer bir uygulama sadece belirli bir mükellef veya mükellef 
grubuna ilişkin olmayıp genele ilişkin bir düzenleme içeri yorsa bu vergi 
harcaması olarak kabul edilmeyecektir. Örneğin bir vergi kanununda 
düzenlenen oran indirimi, herhangi bir koşul ve şart aranmaksızın her 
mükellefe uygulanabiliyorsa veya uygulanma imkânı varsa bu şekildeki bir 
düzenleme vergi harcaması olara k değerlendirilmeyecektir. Yine aynı 
şekilde çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları kapsamında ülkeler 
arasında belirli alanların vergi dışı bırakılması veya düşük oran 
uygulanması vergi harcaması olarak kabul edilmeyecektir. Benzer şekilde 
amortisman he saplanması, karşılık ayrılması, zarar mahsubu, vergi 
mahsubu, gider indirimi gibi uygulamalar da vergi yapısının standart 
unsurları arasındadır. 
Örnek vermek gerekirse 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 9 uncu 
maddesinde yer alan esnaf muaflığı hükümleri b elirli bir gelir düzeyinin 
altında yer alan esnaflara vergi muafiyeti getirmiştir. Bu muafiyet hükmü 
gerçek anlamda vergilendirilmesi gereken bir gelir üzerinden vergi 
alınmamasını düzenlemektedir. Bu hüküm hem ekonomik hem de sosyal 
amaç içermekte olup belirli bir mükellef grubundan vergi alınmamasını 
hedeflemekte ve dolayısıyla bir vergi harcaması olmaktadır.  
Diğer taraftan aynı Kanunun 25 inci maddesi ile ölüm, hastalık ve 
işsizlik sebepleriyle verilen tazminat ve yapılan yardımlar, sosyal sigorta 
kurumları tarafından sigortalılara yapılan ödemeler gibi gelir vergisinden 
müstesna edilen ödemeler, sosyal amaç içermiş olsa da standart vergi 
yapısıyla ilgili olduğundan vergi harcaması olarak 
değerlendirilmeyecektir. Çünkü bu ödemeler genel olarak daha önce 
--- Page 21 ---
9 
yapılan ve vergilendirilen bir hizmetin karşılığı istisnai olarak yapılan 
ödemelerdir. Ayrıca sigortalılara yapılan ödemeler gibi uygulamalar belirli 
bir mükellef ve/veya mükellef grubu için ayrıcalıklı uygulama niteliği 
taşımamaktadır.  
Burada özellikli o lan iki uygulama söz konusudur. Bunlardan ilki 
vergi ertelemesi ikincisi ise vergi iade si sistemidir. Her ikisi de vergi 
harcaması olarak değerlendirilmektedir. Ancak vergi iade sistemi çoğu 
zaman vergi sisteminin işleyişiyle alakalı olarak ortaya çıkmakta , adil ve 
uygulanabilir bir vergi sistemi için öngörülmektedir. Örneğin dönem 
içerisinde ödenen geçici verginin, hesaplanan yıllık gelir vergisi nden ve 
kurumlar vergisinden mahsubu sonunda kalan tutarın iade edilmesi bir 
vergi harcaması değildir. Yine 3065  sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu 
ile 4760 sayılı Ö zel Tüketim Vergisi Kanununda düzenlenen ihracat 
istisnası, uluslararası vergi uygulamaları açısından zorunluluk teşkil 
ettiğinden vergi harcaması olarak değerlendirilmemektedir. Diğer taraftan 
gelir ve k urumlar vergisinde istisnalar nedeniyle yıllık beyannamede 
hesaplanan vergiden dönem içerisinde tevkif suretiyle ödenen verginin 
mahsubu sonucu iade çıkması vergi harcaması niteliğindedir. Buna göre 
iade sistemi standart vergi yapısının unsuru olmakta, anc ak bazı özellikli 
durumlarda vergi harcaması niteliği taşımaktadır. 
Ayrıca tecil-terkin düzenlemeleri dışında vergi ertelemesi, özellikle 
vazgeçilen gelir yöntemine göre yapılacak bir hesaplamada tamamıyla 
vergi harcaması olarak değerlendirilmemelidir. Çün kü ertelenen vergi 
nihai olarak yine tahsil edilmektedir. Burada sadece ertelemenin yapıldığı 
süre kadar bir verginin tahsilatı gecikmekte ve bu süre için hesaplanacak 
faiz tahsil edilmediği takdirde vergi harcamasına dönüşmektedir. Ancak 
213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamında verginin tahakkukunun 
gecikmesinde gecikme faizi veya pişmanlık zammı, 6183 sayılı Amme 
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında vergi 
--- Page 22 ---
10 
ödemelerinin taksitlendirilmesi ve ertelenmesinde tecil faizi, tahsili 
geciken alacaklar için gecikme zammı hesaplandığı ve tahsil edildiği için 
bu şekildeki vergi ertelemelerinde vergi harcaması oluşmayacaktır. Tecil-
terkin düzenlemelerinin ise ilgili kanun ve madde uygulamaları 
kapsamında vergi harcaması niteliği ayrıca değerlendirilmelidir. 
Raporda gelir, kurumlar, katma değer, özel tüketim, banka ve sigorta 
muameleleri, motorlu taşıtlar ve özel iletişim vergilerinde yer alan 
uygulamalar incelenmiş olup yukarıda açıklanan tanım çerçevesinde vergi 
harcaması olarak nitelendirilenlere detaylı bir şekilde yer verilmiştir.  
1.2 Vergi Harcamalarının Tahmin Edilmesi ve 
Raporlanması 
Vergi harcamalarının tahmini ve raporlanması ülkeler arasında 
farklılıklar göstermektedir. Vergi istisnası, muafiyeti ve indirim kalemleri 
bazı ülkelerde vergi harcaması olarak kabul edilirken,  bazı ülkelerde  ise 
“benchmark” olarak tanımlanmaktadır. Ülkelerin yayımlamış oldukları 
vergi harcama raporlarında veri teminindeki güçlüklerden dolayı bazı vergi 
harcaması kalemlerine yer verilmemektedir. Bazı ülkeler vergi harcaması 
olarak sadece dolaysız vergileri, bazıları ise dolaylı ve dolaysız vergileri 
dikkate alarak hesaplama yapmaktadır. Genel olarak ana vergi 
düzenlemeleri dikkate alınmakta, veri temini güçlüğü ve hacim itibarıyla 
toplam içerisinde düşük kalmaları neden iyle tali vergiler dikkate 
alınmamaktadır. Yine vergi harcamaları belirlenirken, ülkelerin büyük bir 
bölümü askeri ve savunma amaçlı vergi istisnalarını vergi harcamaları 
kapsamında değerlendirmemektedir. 
Ülkelerin vergi harcama raporların ın incelenmesinde  tutar olarak 
önemsiz olduğu değerlendirilen vergi harcama kalemlerine yer 
verilmemesinin sıkça rastlanılan bir durum  olduğu görülmektedir.  Bu 
kapsamda ülkelerin vergi harcaması raporlarında tam ve eksiksiz vergi 
--- Page 23 ---
11 
harcamaları tahminlerinin olmadığı , vergi h arcamalarının ağırlığını 
oluşturan kalemlerin tahminleri üzerinde yoğunlaştıkları ve vergi 
harcaması hesaplama modellerini bunlar ın üzerine kurdukları 
anlaşılmaktadır. 
Vergi harcamalarının tahmin edilmesinde faydalanılabilecek birçok 
yöntem mevcut olmakla birlikte esas olarak üç yöntem kullanılmaktadır. 
Bunlar sırasıyla vazgeçilen gelir (revenue forgone)  yöntemi, kazanılan 
gelir (revenue gain) yöntemi ve harcama denkliği (outlay equivalence) 
yöntemidir.  
Birçok ülke vergi harcamalarının mali etkisini hesaplarken, imtiyaz 
ortadan kaldırıldığında ve mükellefin ekonomik davranışı değişmediğinde 
tahsil edilebilecek vergiyi hesaplayan vazgeçilen gelir  yöntemini 
kullanmaktadır. Buna ilk gelir kaybı  (initial revenue loss) da 
denilmektedir.  
Kazanılan gelir yönteminde vergi harcaması kaldırıldığında 
mükellef davranışı da hesaba katılarak elde edilecek gelir artışı hesaplanır. 
Bireylerin davranışları dikkate alınmadığında bu yöntemde ölçümleme 
sonucunda elde edilecek değer vazgeçilen gelir yöntemiyle elde edilen 
değere yakın veya aynı olacaktır.  
Harcama denkliği yaklaşımında ise mükelleflere vergi harcaması 
ile aynı faydayı sağlayacak bir harcama programının maliyeti tahmin 
edilmektedir.  
Ulaşılabilir veriye sahip olan tüm OECD ülkeleri vergi harcamaları 
raporlarında vazgeçilen gelir yöntemini kullanmaktadır. Bunun sebebi 
davranışlardaki değişimlerin hesaba katılmasının zor olması ve her zaman 
vergi harcamasına denk bir harcama programının bulunmamasıdır.  
Raporda vergi harcamaları diğer birçok ülkede olduğu gibi 
vazgeçilen gelir yöntemi kullanılarak tahmin edilmiştir. 2022-2026 yılları 
--- Page 24 ---
12 
vergi harcaması gerçekleşme ve tahmin tutarları başta Gelir İdaresi 
Başkanlığı olmak üzere, ilgili bakanlık , kurum, kuruluş ve sivil toplum 
örgütlerinden temin edilebilen veriler çerçev esinde, vergi harcaması 
mükellefin davranışında ya da ekonomik aktivitede değişiklik olmadığı 
farz edilerek hesaplanmıştır.  
Öte yandan birçok ülkede olduğu gibi bu çalışmada da savunma ve 
askeri amaçlı vergi istisnaları ile uluslararası anlaşmalara bağlı olan 
uygulamalar vergi harcaması kapsamına alınmamıştır. 
Vergi harcamaları tahminleri, mali şeffaflığın ve hesap verebilirliğin 
artırılması, vergi sistemi nin işleyişinin etkinliğinin ölçümlenmesi, 
kaynakların verimli ve adil paylaştırılmasının sağlanması, kamu mali 
yapısının güçlendirilmesi hedefleri göz önünde tutularak objektif kriterlere 
göre belirlenmelidir. Bu nedenle ülkemizde 5018  sayılı Kamu Mali 
Yönetimi ve Kontrol Kanununun 15 inci maddesiyle vergi harcamalarının 
her yıl bütçe kanununda yer alması  hüküm altına alınmıştır. Bu hükümle 
vergi harcamalarının bütçeye olan maliyeti ile vergi harcama larından 
yararlananlarla ilgili olarak bilgi edinilmesi amaçlanmıştır. 
Bu kapsamda ana vergi kanunları olan ; 193 sayılı G elir Vergisi 
Kanunu, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, 3065 sayılı Katma Değer 
Vergisi Kanunu, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu ve diğer önemli 
kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde yer alan düzenlemelere göre 
vergi harcaması olarak değerlendirilen uygulamalara raporumuz eklerinde 
yer verilmiş ve 2022 yılı gerçekleşme tutarları hesaplanmıştır. 2023-2026 
yılları vergi harcamaları tutarları, 2022 yılı gerçekleşme tutarları üzerinden 
makro büyüklüklerde beklenen değişiklikler doğrultusunda  tahmin 
edilmiştir. Bu tahminde Orta Vadeli Prog ram (2024-2026) ile belirlenen 
nominal GSYH’deki değişiklik önemli bir kriter olarak kullanılmıştır. 
--- Page 25 ---
13 
İKİNCİ BÖLÜM 
TÜRKİYE’DE VERGİ HARCAMALARINA 
İLİŞKİN HÜKÜMLER 
Vergi harcamaları tahmin yöntemlerine ilişkin açıklamalar 
çalışmamızın bu bölümünde yer almaktadır.  
2.1. Gelir Vergisi Kanununda Yer Alan Vergi Harcamaları 
Bu başlık altında  31/12/1960 tarihli ve  193 sayılı Gelir Vergisi 
Kanununda yer alan vergi harcamaları hakkında bilgi verilmektedir. 
2.1.1. Vergiden muaf esnaf (Madde 9) 
193 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinde düzenlenen esnaf muaflığı 
müessesesi ile çok küçük çapta iş yapan, kazancı ile ancak geçimini 
sağlayan, gelir seviyesi yeterli olmayan kişilerin vergiden muaf tutulmaları 
sağlanmakta, bu muafiyetten vergi ödevlerini yerine getirmekte güçlük 
çekecek olan kişilerin yararlandırılması amaçlanmaktadır. Madde metni şu 
şekildedir: 
“MADDE 9 -Ticaret ve sanat erbabından aşağıda yazılı şekil ve 
suretle çalışanlar gelir vergisinden muaftır. 
1. Motorlu nakil vasıtaları kullanmamak şartı ile gezici olarak veya 
bir iş yeri açmaksızın perakende ticaret ile iştigal edenler (Giyim 
eşyalarıyla zati ve süs eşyaları, değeri yüksek olan ev eşyaları ile pazar 
takibi suretiyle gıda, bakkaliye ve temizlik maddelerini ve sabit iş 
yerlerinin önünde sergi açmak suretiyle o iş yerlerinde satışı yapılan aynı 
neviden malları satanlar hariç); 
2. Bir iş yeri açmaksızın gezici olarak ve doğrudan doğruya 
müstehlike iş yapan hallaç, kalaycı, lehimci, musluk tamircisi, çilingir, 
--- Page 26 ---
14 
ayakkabı tamircisi, kundura boyacısı, berber, nalbant, fotoğrafçı, odun ve 
kömür kırıcısı, çamaşır yıkayıcısı ve hamallar gibi küçük sanat erbabı;  
3. Köylerde gezici olarak her türlü sanat işleri ile uğraşanlar ile 
aynı yerlerde aynı işleri bir iş yeri açmak suretiyle yapanlardan 47  nci 
maddede yazılı şartları haiz bulunanlar (51 inci madde şümulüne girenler 
bu muafiyetten faydalanamazlar); 
4. Nehir, göl ve denizlerde ve su geçitlerinde toplamı 50 rüsum 
tonilatoya (50 rüsum tonilato dahil) kadar makinesiz veya motorsuz nakil 
vasıtaları işletenler; hayvanla veya bir adet hayvan arabası ile nakliyecilik 
yapanlar (Bu bentte yazılı ölçüler, birlikte yaşayan eşlerle velayet 
altındaki çocuklar hakkında veya ortaklık halindeki işletmelerde, bu 
kimselerin veya ortaklığın işlettiği vasıtalar toplu olarak nazara alınmak  
suretiyle tespit edilir);  
5. Ziraat işlerinde kullandıkları hayvan, hayvan arabası, motor, 
traktör gibi vasıtalar veya sandallarla nakliyeciliği mutat hale 
getirmeksizin ara sıra ücret karşılığında eşya ve insan taşıyan çiftçiler 
6. Evlerde kullanılan di kiş, nakış, mutfak robotu, ütü ve benzeri 
makine ve aletler hariç olmak üzere, muharrik kuvvet kullanmamak ve 
dışarıdan işçi almamak şartıyla; oturdukları evlerde imal ettikleri havlu, 
örtü, çarşaf, çorap, halı, kilim, dokuma mamûlleri, kırpıntı deriden üretilen 
mamûller, örgü, dantel, her nevi nakış işleri ve turistik eşya, hasır, sepet, 
süpürge, paspas, fırça, yapma çiçek, pul, payet, boncuk işleme, tığ örgü 
işleri, ip ve urganları, tarhana, erişte, mantı gibi ürünleri işyeri 
açmaksızın veya yıl içinde gerçekleştirilen satış tutarı, ilgili yıl için geçerli 
olan asgari ücretin yıllık brüt tutarından fazla olmamak üzere, internet ve 
benzeri elektronik ortamlar üzerinden satanlar. Bu ürünlerin, pazar takibi 
suretiyle satılması ile ticarî, ziraî veya meslekî faaliyetleri dolayısıyla gelir 
ve kurumlar vergisi mükellefi olanların düzenledikleri hariç olmak üzere; 
--- Page 27 ---
15 
düzenlenen kermes, festival, panayır ile kamu kurum ve kuruluşlarınca 
geçici olarak belirlenen yerlerde satılması muaflıktan faydalanmaya engel 
değildir. 
7. Ticari işletmelere ait atıkları mutat olarak veya belli aralıklarla 
satın alanlar hariç olmak üzere, bir işyeri açmaksızın kendi nam ve 
hesabına münhasıran kapı kapı dolaşmak suretiyle her türlü hurda 
maddeyi toplayarak veya satın alarak bu malların t icaretini yapanlara 
veya tekrar işleyenlere satanlar; 
8. Bu Kanunun 47 nci maddesinde yazılı şartları haiz olanlardan 
kendi ürettikleri ürünleri satanlara münhasır olmak üzere el dokuma işleri, 
bakır işlemeciliği, çini ve çömlek yapımı, sedef kakma ve ahşa p oyma 
işleri, kaşıkçılık, bastonculuk, semercilik, yazmacılık, yorgancılık, 
keçecilik, lüle ve oltu taşı işçiliği, çarıkçılık, yemenicilik, oyacılık ve bunlar 
gibi geleneksel, kültürel, sanatsal değeri olan ve kaybolmaya yüz tutan 
meslek kollarında faaliyette bulunanlar; 
9. 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu 
uyarınca lisanssız yürütülebilecek faaliyetler kapsamında yenilenebilir 
enerji kaynaklarına dayalı elektrik enerjisi üretimi amacıyla, sahibi 
oldukları veya kiraladıkları konutla rın çatı ve/veya cephelerinde 
kurdukları kurulu gücü azami 50 kW’a kadar ( 50 kW dâhil) olan (Kat 
maliklerince ana gayrimenkulün ortak elektrik enerjisi ihtiyacının 
karşılanması amacıyla kurulan dâhil) yalnızca bir üretim tesisinden 
üretilen elektrik enerji sinin ihtiyaç fazlasını son kaynak tedarik şirketine 
satanlar (Bu bendin uygulanmasında üçüncü fıkra hükmü dikkate 
alınmaz.) 
10. Ayrı bir iş yeri açmaksızın ve sanayi tipi veya seri üretim 
yapabilen makine ve alet kullanmaksızın oturdukları evlerde imal ettikleri 
malları internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden satanlar. Bu bent 
--- Page 28 ---
16 
kapsamında esnaf muaflığından faydalanılabilmesi için Esnaf Vergi 
Muafiyeti Belgesi alınması, Türkiye'de kurulu bankalarda bir ticari hesap 
açılması ve tüm hasılatın münhasıran bu hesap aracılığıyla tahsil edilmesi 
şarttır. Bankalar, bu bent kapsamında açılan ticari hesaplara aktarılan 
tutarlar üzerinden, aktarım tarihi itibarıyla %4 (bir ve üzeri işçi 
çalıştırıldığı durumda %2) oranında gelir vergisi tevkifatı yapmak ve 98 
ve 119 uncu maddelerdeki esaslar çerçevesinde beyan edip ödemekle 
yükümlüdür. İstihdama bağlı indirimli oranın uygulanması için ilgili ayda 
bir işçinin en az on gün süreyle çalıştırılması gerekir. Bu hasılat tutarı 
üzerinden ayrıca 94 üncü madde kapsamında  tevkifat yapılmaz. Bu bent 
kapsamında elde edilen hasılatın 220.000 (700.000)2 Türk lirasını aşması 
hâlinde, mükellef izleyen takvim yılı başından itibaren gerçek usulde 
vergilendirilir ve tekrar bu muafiyetten faydalanamaz. Bentte yer alan 
hasılat koşulu  dışındaki diğer şartların ihlal edildiğinin tespit edilmesi 
hâlinde muafiyetten faydalanılamaz ve zamanında tahakkuk ettirilmeyen 
vergiler, vergi ziyaı cezası kesilmek suretiyle gecikme faiziyle birlikte 
tahsil olunur. Bentte yer alan oranları ve tutarı, yarısına kadar indirmeye 
ve iki katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. 
11. Yukarıdaki bentlerde sözü edilen işlere benzerlik gösterdikleri 
Maliye Bakanlığınca kabul edilen ticaret ve sanat işleri ile iştigal edenler. 
Ticarî, ziraî veya meslekî ka zancı dolayısı ile gerçek usûlde Gelir 
Vergisine tâbi olanlar ile yukarıda sayılan işleri Gelir ve Kurumlar Vergisi 
mükelleflerine bağlılık arz edecek şekilde yapanlar esnaf muaflığından 
faydalanamazlar. 
                                                      
2 323 Seri No'lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile 2023 yılı için belirlenen tutardır. 
--- Page 29 ---
17 
Esnaf muaflığından faydalananlar faaliyetleri ile ilgili olarak satın 
aldıkları mallara ve giderlerine ilişkin, gelir ve kurumlar vergisi 
mükelleflerinden aldıkları belgeleri saklamak zorundadırlar. 
Bir işyeri açmaksızın münhasıran gezici olarak, milli piyango bileti 
satanlar ile 4077 sayılı Tüketicinin Kor unması Hakkında Kanuna göre 
gerçek ve tüzel kişilerin mallarını iş akdi ile bağlı olmaksızın bunlar adına 
kapı kapı dolaşmak suretiyle tüketiciye satanlar yukarıdaki şartlarla sınırlı 
olmaksızın gelir vergisinden muaftır. 
Esnaf muaflığına ilişkin şartları taşıyanlara talepleri halinde vergi 
dairesince Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi verilir. Bu belgenin şekil ve 
muhtevasının tayin ve tespiti ile iptali ve uygulamaya ilişkin usul ve 
esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.  
Bu muaflığın, 94 üncü madde  uyarınca tevkif suretiyle kesilen 
vergiye şümulü yoktur.”  
Düşük gelir grubunda genelde el emeğine dayalı olarak faaliyette 
bulunan, ekonomik ve sosyal yönden zayıf olan esnafı koruma amacıyla 
uygulamaya konulan bu muafiyet, aynı zamanda verginin tahsili için 
katlanılacak maliyetin tahsil tutarından fazla olabileceği dikkate alınarak 
düzenlenmiştir. Esnaf muaflığından yararlananlara mal ve hizmet 
satışlarında yapılan ödemelerden 94 üncü maddenin birinci fıkrasının (13) 
numaralı bendi kapsamında, %0, %2, %4, %5 ve %10 oranlarında gelir 
vergisi tevkifatı yapılmaktadır. Esnaf muaflığından yararlananlar ın vergi 
harcaması tutar larının tespitinde, muaflık kapsamındakilerin elde 
edebilecekleri net kar veya kazanç üzerinden 193 sayılı Kanunun 103 üncü 
maddesinde be lirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir 
vergisinden, 94 üncü madde kapsamında mal ve hizmet satışlarında 
bunlara yapılan ödemelerden kesilen ve vergi dairesine beyan edilerek 
ödenen söz konusu tutarların mahsup edilmesi ve böylece vergi harcaması 
--- Page 30 ---
18 
niteliğindeki vazgeçilen vergi geliri tutarının belirlenmesi gerekmektedir. 
94 üncü madde kapsamında tevkif edilen vergi 103 üncü maddeye göre 
hesaplanan vergiden fazla ise vergi harcaması oluşmayacaktır. 
2.1.2. Diplomat muaflığı ve ücret istisnası (Madde 15, 16) 
193 sayılı Kanunun  15 ve 16 ncı maddelerinde düzenlenmiş olan 
diplomat muaflığı ve bununla bağlantılı ücret istisnası uluslararası 
düzenleme niteliği taşımakta olup karşılıklılık esasına göre 
uygulanmaktadır. Madde metni şu şekildedir:  
“MADDE 15 - Yabancı Devletlerin Türkiye ’de bulunan elçi, 
maslahatgüzar ve konsolosları (Fahri konsoloslar hariç) ile elçilik ve 
konsolosluklara mensup olan ve o memleketin uyrukluğunda bulunan 
memurları, Türkiye’de resmi bir göreve memur edilenler bu sıfatlarından 
dolayı ve karşılıklı olmak şartıyla Gelir Vergisinden muaftırlar. Bu 
muaflığın menkul sermaye iradı üzerinden tevkif suretiyle alınan vergiye 
şümulü yoktur.” 
“MADDE 16- Yabancı elçilik ve konsoloslukların 15 inci maddeye 
girmeyen memur ve hizmetlilerini n yalnız bu işlerinden dolayı aldıkları 
ücretler karşılıklı olmak şartıyla Gelir Vergisinden istisna edilir.”  
Karşılıklılık esasına göre uluslararası uygulama niteliğinde olan bu 
düzenlemeler nedeniyle vazgeçilen gelir vergisi, vergi harcaması 
mahiyetinde değildir. 
2.1.3. Serbest meslek kazançlarında ve PTT acentelerinde 
kazanç istisnası (Madde 18, Mükerrer Madde 18) 
Sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya 
ihtisasa dayanan, bir işverene bağlı olmaksızın şahsi sorumluluk altında 
kendi nam ve hesabına yapılan serbest meslek faaliyetlerine ilişkin olarak 
--- Page 31 ---
19 
193 sayılı Kanunun  18 inci maddesinde düzenlenen serbest meslek 
kazançları istisnası, hasılata uygulanan bir istisna olup özellikle kültürel,  
sanatsal ve bilimsel  faaliyetlerin destekl enmesi, bu faaliyetlerle iştigal 
edenlerin vergisel yükümlülüklerini yerine getirmelerinde kolaylık 
sağlanması amacıyla düzenlenmiştir. Madde metni şu şekildedir: 
“MADDE 18 - Müellif, mütercim, heykeltraş, hattat, ressam, 
bestekâr, bilgisayar programcısı ve  mucitlerin ve bunların kanuni 
mirasçılarının şiir, hikaye, roman, makale, bilimsel araştırma ve 
incelemeleri, bilgisayar yazılımı, röportaj, karikatür, fotoğraf, film, video 
band, radyo ve televizyon senaryo ve oyunu gibi eserlerini gazete, dergi, 
bilgisayar ve internet ortamı, radyo, televizyon ve videoda yayınlamak 
veya kitap, CD, disket, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira 
beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik 
etmek veya kiralamak suretiyle elde ettik leri hasılat Gelir Vergisinden 
müstesnadır. 
Eserlerin neşir, temsil, icra ve teşhir gibi suretlerle 
değerlendirilmesi karşılığında alınan bedel ve ücretler istisnaya dahildir.  
Yukarıda yazılı kazançların arızî olarak elde edilmesi istisna 
hükmünün uygulanmasına engel teşkil etmez. Serbest meslek kazançları 
istisnasının, bu Kanunun 94 üncü maddesi uyarınca tevkif suretiyle 
ödenecek vergiye şümulü yoktur. 
Bu madde kapsamındaki kazançları toplamı 103 üncü maddede 
yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı aşanlar bu 
istisnadan faydalanamazlar. Bu durumda olanların, 94 üncü maddenin 
birinci fıkrası kapsamında tevkifat yapma yükümlülüğü yoktur.”  
Madde ile ülkemizin kültürel zenginliklerini korumak ve 
geliştirmek, fikir ve sanat eserlerini teşvik etmek, kaybolmaya yüz tutmuş 
meslekleri yaşatmak, sanatı ve sanatçıyı desteklemek, bilgisayar 
--- Page 32 ---
20 
programcılığının gelişmesini sağlamak ve kazancı belirli bir tutarı 
aşmayan bazı serbest meslek erbabını daha basit bir şekilde vergilendirmek 
amacıyla müellif,  mütercim, heykeltıraş, hattat, ressam, bestekâr, 
bilgisayar programcısı ve mucitler ile bunların kanuni mirasçılarının söz 
konusu eser ve buluşlardan elde ettikleri gelirler vergiden istisna edilmiştir. 
Ancak istisna kapsamındaki kazançları toplamı 103 üncü maddede yer alan 
gelir vergisi tarifesinin dördüncü diliminde yer alan tutarı aşan mükellefler 
bu istisnadan yararlanamayaca k ve gelir vergisi beyannamesi vermesi 
gerekecektir. 
193 sayılı Kanunun mükerrer 18 inci maddesinde düzenlenen PTT 
acenteleri kazanç istisnasında ise sosyal ve ekonomik amaç birlikte 
hedeflenmiştir. Madde metni şu şekildedir: 
“MÜKERRER MADDE 18- PTT acentalığı faaliyetinden elde edilen 
kazançlar, gelir vergisinden müstesnadır. Bu kazanç istisnasının, bu 
kanunun 94 üncü maddesi uyarınc a tevkif suretiyle ödenecek vergiye 
şümulü yoktur.” 
Madde ile PTT acentelerinin bu faaliyetlerinden elde ettikleri 
kazançlar gelir vergisinden istisna edilmekte; ancak bu gelirlerin tevkifat 
suretiyle vergilendirilmeleri sağlanmaktadır. Bu suretle PTT acenteleri, 
söz konusu faaliyetleri nedeniyle kendilerine ödenen komisyon bedelleri 
üzerinden sadece kesinti suretiyle vergilendirilecekler, ayrıca bir vergi 
ödemeyeceklerdir. 
Söz konusu düzenleme kapsamında vazgeçilen gelir vergisi vergi 
harcaması niteliğindedir. 193 sayılı Kanunun 94 üncü maddesinin birinci 
fıkrasının 2/a alt bendine göre ; 18 inci madde kapsamına giren serbest 
meslek işleri dolayısıyla yapılan ödemelerden %17 oranında, 12 nci 
bendine göre ise mükerrer 18 inci madde kapsamında PTT acenteliği 
yapanlara, bu faaliyetleri nedeniyle ödenen komisyon bedelleri üzerinden 
--- Page 33 ---
21 
%20 oranında gelir vergisi tevkifatının  yapılması gerekmektedir. Bu 
kapsamda istisna kazançlar için yapılan vergi harcaması tutarının 
tespitinde; bunların elde edebilecekleri net kar veya kazanç üzerinden 193 
sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre 
hesaplanacak gelir vergisinden, 94 üncü madde kapsamında mal ve hizmet 
satışlarında bunlara yapılan ödemelerden kesilen ve beyan edilerek ödenen 
tutarların ma hsup edilmesi ve böylece vergi harcaması niteliğindeki 
vazgeçilen vergi geliri tutarının belirlenmesi gerekmektedir. Eğer 94 üncü 
madde kapsamında tevkif edilen vergi, 103 üncü maddeye göre hesaplanan 
vergiden fazla ise vergi harcaması oluşmayacaktır. 
2.1.4. Kreş ve gündüz bakımevleri ile eğitim ve öğretim 
işletmelerinde kazanç istisnası (Madde 20) 
193 sayılı Kanunun 20 nci maddesinde düzenlenen bu istisnaya 
benzer düzenleme 5520 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının 
(ı) bendinde de yer almaktadır. Madde metni şu şekildedir: 
“MADDE 20 - Özel kreş ve gündüz bakımevleri ile okul öncesi 
eğitim, ilköğretim, özel eğitim ve orta öğretim özel okullarının 
işletilmesinden elde edilen kazançlar, ilgili Bakanlığın görüşü alınmak 
suretiyle Maliye Bakanlığın ın belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde 
beş vergilendirme dönemi gelir vergisinden müstesnadır. İstisna, kreş ve 
gündüz bakımevleri ile okulların faaliyete geçtiği vergilendirme 
döneminden itibaren başlar.” 
Madde ile özel kreş ve gündüz bakımevleri i le okulların teşvik 
edilerek Devletin üzerindeki malî yükün azaltılması amaçlanmaktadır.  
Kreş ve gündüz bakımevleri ile eğitim ve öğretim işletmelerine 
tanınan kazanç istisnası, ticari kazanç mükellefleri ile kurumlar vergisi 
mükellefleri tarafından  Aile ve Sosyal Hizmetler  Bakanlığından alınan 
açılış izni ile faaliyet gösteren kreş ve gündüz bakımevleri ile 5580 sayılı 
--- Page 34 ---
22 
Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamında faaliyete geçen okul öncesi 
eğitim, ilköğretim, özel eğitim ve orta öğretim özel okullarından eld e 
edilen kazançlara, faaliyete başladıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle 
uygulanacaktır. İstisna okulların sadece eğitim-öğretim faaliyetlerinden 
elde edilen kazançlara uygulanacak olup eğitim tesislerinde yer alan 
kantin, büfe, kafeterya, kitap satış  yeri gibi yerlerin işletilmesinden veya 
kiralanmasından elde edilen kazançlara uygulanmayacaktır. Eğitim 
öğretim işletmeleri kazanç istisnası açılan her yeni okul için ayrı olarak 
değerlendirilecek ve istisna okul bazında uygulanacaktır. 
Yapılan düzenleme de sosyal ve ekonomik amaç bir arada olup 
istisna uygulaması belirli şartlar altında sadece ticari kazanç sahipleri için 
söz konusudur. Dolayısıyla uygulama vergi harcaması niteliğinde olup, 
gelir vergisi mükellefleri için vergi harcamasının hesaplanmasınd a 
yararlanılan istisna kazanç tutarı dikkate alınarak 193 sayılı Kanunun 103 
üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre gelir vergisi 
hesaplanması halinde bulunan tutar vergi harcaması olacaktır.  
2.1.5. Genç girişimcilerde kazanç istisnası (Mükerrer Madde 
20) 
193 sayılı Kanunun mükerrer 20 inci maddesi ile genç girişimcilerde 
kazanç istisnası uygulaması hayata geçirilmiştir. Madde metni şu 
şekildedir: 
“MÜKERRER MADDE 20 - Ticari, zirai veya mesleki faaliyeti 
nedeniyle adlarına ilk defa gelir verg isi mükellefiyeti tesis olunan ve 
mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla yirmi dokuz yaşını doldurmamış 
tam mükellef gerçek kişilerin, faaliyete başladıkları takvim yılından 
itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca elde ettikleri bu kazançlarının 
103 üncü maddede yazılı tarifenin ikinci diliminde yer alan tutara   kadar 
olan kısmı, aşağıdaki şartlarla gelir vergisinden müstesnadır. 
--- Page 35 ---
23 
1. İşe başlamanın kanuni süresi içinde bildirilmiş olması, 
2. Kendi işinde bilfiil çalışılması veya işin kendisi tarafından se vk 
ve idare edilmesi (Çırak, kalfa veya yardımcı işçi çalıştırmak ya da 
seyahat, hastalık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar 
dolayısıyla geçici olarak işinde bilfiil çalışmamak bu şartı bozmaz.), 
3. Faaliyetin adi ortaklık veya şahı s şirketi bünyesinde yapılması 
hâlinde tüm ortakların işe başlama tarihi itibarıyla bu maddedeki şartları 
taşıması, 
4. Ölüm nedeniyle faaliyetin eş ve çocuklar tarafından devralınması 
hâli hariç olmak üzere, faaliyeti durdurulan veya faaliyetine devam eden  
bir işletmenin ya da mesleki faaliyetin eş veya üçüncü dereceye kadar (bu 
derece dâhil) kan veya kayın hısımlarından devralınmamış olması, 
5. Mevcut bir işletmeye veya mesleki faaliyete sonradan ortak 
olunmaması. 
İstisna kapsamındaki faaliyetlerden kazanç  elde edilmemesi veya 
istisna haddinin altında kazanç elde edilmesi hâllerinde dahi yıllık 
beyanname verilir.  
Bu istisnanın, bu Kanunun 94 üncü maddesi uyarınca tevkif suretiyle 
ödenecek vergiye şümulü yoktur. 
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esa sları belirlemeye 
Maliye Bakanlığı yetkilidir.”  
Yapılan düzenleme ile ekonomik büyüme ve kalkınmanın itici gücü, 
yeni düşünce ve oluşumların en önemli kaynaklarından biri olan genç 
girişimcilere kazanç istisnası getirilmiştir. 
İstisnadan, ticari, zirai ve ya mesleki faaliyet nedeniyle adlarına ilk 
defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis olunanlar  ve kanunda öngörülen 
şartları taşıyanlar yararlan maktadır. İstisna, kazancın 103 üncü maddede 
--- Page 36 ---
24 
yazılı tarifenin ikinci diliminde yer alan tutara   kadar olan kısmı na3 
uygulanacak olup istisna tutarının altında kazanç elde edilmesi durumunda, 
istisnadan yararlanılmayan tutar ertesi yıla devredilmeyecektir. 
Takvim yılı içerisinde işe başlanılması veya işin terk edilmesi 
durumlarında; işe başlama tarihinden yılsonuna kadar olan kıst dönem bir 
vergilendirme dönemi, takvim yılı başından işin terk edildiği tarihe kadar 
olan kıst dönem ise bir vergilendirme dönemi sayılacak olup bu dönemler 
için istisnadan tam olarak yararlanılmaktadır. 
İstisna ticari, zirai veya mesleki faaliyetten dolayı kazanç elde eden 
ve şartları sağlayan gerçek kişilere uygulandığından, istisna şartlarını 
taşıyan mükelleflerin bir vergilendirme döneminde anılan faaliyetlerden 
bir veya birkaçından kazanç elde etmeleri durumunda söz konusu istisna 
beyan edilen bu gelirlerin toplamına uygulanmaktadır. 
İstisna, her durumda ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle ilk 
defa gelir vergisi mükellefiyetinin tesis olunduğu dönemden başlamak 
üzere üç vergilendirme dönemi ile sınırlı olup, önceki faaliyete devam  
edilirken yeni bir faaliyete başlanılması istisna süresini uzatmaz. 
Yapılan düzenlemede sosyal ve ekonomik amaç bir arada olup 
istisna uygulaması belirli şartlar altında ticari, zirai ve mesleki kazanç 
sahipleri için söz konusudur. Dolayısıyla uygulama ve rgi harcaması 
niteliğinde olup vergi harcamasının hesaplanmasında; yıllık gelir vergisi 
beyannamesinde yer alan “Genç Girişimcilerde Kazanç İstisnası” 
tutarlarına 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı 
tarife uygulanarak hesaplanacak gelir vergisi vergi harcaması olacaktır. 
                                                      
3 7440 sayılı kanunun 11 inci maddesiyle, 75.000 TL olan istisna tutarı 1/1/2023 
tarihinden itibaren 103 üncü maddede yazılı tarifenin ikinci diliminde yer alan tutar olarak 
belirlenmiştir. 
--- Page 37 ---
25 
2.1.6. Basit usulde tespit olunan kazançlarda gelir vergisi 
istisnası (Mükerrer Madde 20/A) 
193 sayılı Kanun un mükerrer 20/A  maddesi ile basit usulde tespit 
olunan kazançlara gelir vergisi istisnası getirilmiştir . Madde metni şu 
şekildedir: 
“Mükerrer Madde 20/A - Bu Kanuna göre kazançları basit usulde 
tespit olunan mükelleflerin 46 ncı maddeye göre tespit edilen kazançları 
gelir vergisinden müstesnadır.” 
Düzenleme ile basit usulde vergilendirilen berber, kuaför, tesisatçı, 
tuhafiyeci, marangoz, kaportacı, lastikçi, tornacı, çay ocağı işleticisi, terzi, 
tamirci, taksici, dolmuşçu gibi esnafın ticari kazançları gelir vergisinden 
istisna edilm iş olup,  bu mükelleflerin yıllık gelir vergisi beyanname si 
verme yükümlülükler i de kaldırılmıştır. İstisna kapsamındaki kazançlar 
için yıllık beyanname verilmeyecek, diğer gelirler dolayısıyla beyanname 
verilmesi halinde bu kazançlar beyannameye dâhil edilmeyecektir. 
Yapılan düzenlemede sosyal ve ekonomik amaç bir arada olup 
istisna uygulaması ile kazancı basit usulde tespit olunan mükelleflere ait 
bu kazançlardan vergi alınmaması vergi harcaması niteliğindedir.  
Dolayısıyla kapsama giren bu mükelleflerin istisna edilen kazançlarına 193 
sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen ar tan oranlı tarife 
uygulanarak gelir vergisi hesaplanacak ve bu tutar vergi harcaması 
olacaktır. 
2.1.7. Sosyal içerik üreticiliği, internet ve benzeri elektronik 
ortamlar üzerinden sunulan hizmetler ve mobil cihazlar için 
uygulama geliştiriciliğinde kazanç istisnası (Mükerrer Madde 20/B) 
Madde ile internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden metin, 
görüntü, ses, video gibi içerikler paylaşan sosyal içerik üreticilerinin bu 
--- Page 38 ---
26 
faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlar ve bu ortamlar üzerinden verilen 
bireysel kurs, eğitim, veri işleme ve geliştirme, ürün tanıtımı gibi 
hizmetlerden sağlanan kazançlar  ile akıllı telefon veya tablet gibi mobil 
cihazlar için uygulama geliştirenlerin elektronik uygulama paylaşım ve 
satış platformları üzerinden elde ettikleri kazançlarına gelir vergisi istisnası 
getirilmiştir. Madde metni şu şekildedir: 
“MÜKERRER MADDE 20/B – İnternet ve benzeri elektronik 
ortamlar üzerinden metin, görüntü, ses, video gibi içerikler paylaşan 
sosyal içerik üreticilerinin bu faaliyetlerinden elde ett ikleri kazançlar ve 
bu ortamlar üzerinden verilen bireysel kurs, eğitim, veri işleme ve 
geliştirme, ürün tanıtımı gibi hizmetlerden sağlanan kazançlar 4 ile akıllı 
telefon veya tablet gibi mobil cihazlar için uygulama geliştirenlerin 
elektronik uygulama paylaşım ve satış platformları üzerinden elde ettikleri 
kazançlar gelir vergisinden müstesnadır. 
Bu istisnadan faydalanılabilmesi için Türkiye’de kurulu bankalarda 
bir hesap açılması ve bu faaliyetlere ilişkin tüm hasılatın münhasıran bu 
hesap aracılığıyla tahsil edilmesi şarttır. 
Bankalar, bu kapsamda açılan hesaplara aktarılan  hasılat tutarı 
üzerinden, aktarım tarihi itibarıyla %15 oranında gelir 
vergisi tevkifatı yapmak ve Kanunun 98 ve 119 uncu maddelerindeki 
esaslar çerçevesinde beyan edip ödemekle yükümlüdür. Bu tutar üzerinden 
94 üncü madde kapsamında ayrıca tevkifat yapılmaz. 
Mükelleflerin birinci fıkra kapsamı dışında başka faaliyetlerinden 
kaynaklanan kazanç ya da iratlarının bulunması istisnadan 
faydalanmalarına engel değildir. 
Birinci fıkra kapsamın daki kazançları toplamı 103 üncü maddede 
yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı aşanlar ile 
                                                      
4 27/12/2023 tarihli ve 7491 sayılı Kanunun 7 nci maddesi ile düzenleme 
yapılmıştır. 
--- Page 39 ---
27 
faaliyete ilişkin tüm gelirlerini ikinci fıkrada belirtilen şartlara göre tahsil 
etmeyenler bu istisnadan faydalanamazlar. Bu durumda olanların, 94 
üncü maddenin birinci fıkrası kapsamında  tevkifat yapma yükümlülüğü 
yoktur. 
İstisnaya ilişkin şartların taşınmadığının tespit edilmesi halinde 
eksik tahakkuk etmiş olan vergi, vergi  ziyaı cezası kesilmek suretiyle 
gecikme faiziyle birlikte tahsil olunur. 
Cumhurbaşkanı, bu maddede yer alan  tevkifat oranını her bir 
faaliyet türü için ayrı  ayrı sıfıra kadar indirmeye, bir katına kadar 
artırmak suretiyle yeniden tespit etmeye; Hazine ve Maliye Bakanlığı, 
maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.” 
Günümüzde internet ortamındaki sosyal paylaşım ağları ile gerek 
sosyal amaçlı kullanılan gerekse günlük hayatı kolaylaştıran ve akıllı 
telefon veya tablet gibi mobil cihazlar için geliştirilen uygulamalar önemli 
bir kazanç kaynağı oluşturmaktadır.  
Bu alanlarda faaliyet gösterenlerin elde edecekleri kazançlar 
üzerinden alınacak vergilerin daha basit, anlaşılır ve uygulanabilir olmasını 
sağlamak için sosyal içerik üreticilerinin sosyal paylaşım ağları üzerinden 
elde ettikleri kazançlar ve bu ortamlar üzerinden verilen bireysel kurs, 
eğitim, veri işleme ve geliştirme, ürün tanıtımı gibi hizmetlerden sağlanan 
kazançlar ile akıllı telefon veya tablet gibi mobil cihazlar için uygulama 
geliştirenlerin, elektronik uygulama paylaşım ve satış platf ormları 
üzerinden elde ettikleri kazançları toplamı 103 üncü maddede yazılı 
tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı aşmayan mükelleflerin bu 
kazançları gelir vergisinden istisna edilmiştir.  
Söz konusu istisnadan faydalanılabilmesi için mükellef lerin 
Türkiye’de kurulu bankalarda bir hesap açtırmaları ve faaliyete ilişkin tüm 
hasılatlarını münhasıran bu hesap aracılığıyla tahsil etmeleri şart olup 
--- Page 40 ---
28 
madde hükmü gereği bankalar bu kapsamda açılan hesaplara aktarılan tutar 
üzerinden belirli bir oran üzerinden tevkifat yapmaları gerekmektedir. 
Dolayısıyla bir takvim yılı içerisinde bu kapsamda elde ettiği 
kazançları toplamı belirlenen sınırı aşmayan mükelleflerin hasılatları 
üzerinden tevkif suretiyle ödenen vergiler nihai vergi olacak, ayrıca bu 
kazançları içi n yıllık beyanname verilmeyecek, diğer gelirler için 
beyanname verilmesi halinde bu kazançlar beyannameye dâhil 
edilmeyecektir.  
Madde kapsamında elde edilen kazançları belirlenen sınırı aşan 
mükellefler ile faaliyete ilişkin tüm hasılatlarını ikin ci fıkrada belirtilen 
şartlara göre tahsil etmeyenler bu istisnadan faydalanamayacak olup, bu 
kazançların tamamı 193 sayılı Kanunun ticari kazanca ilişkin hükümleri 
çerçevesinde genel esaslara göre vergilendirilecektir. Bu durumda madde 
hükmü uyarınca kesi len vergiler, beyanname üzerinden hesaplanan 
vergiden mahsup edilebilecektir.  
Bu madde kapsamında yapılan ödemelerin safi tutarı üzerinden 193 
sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre 
hesaplanacak gelir vergisinden, maddeye göre tevkif edilen gelir vergisinin 
düşülmesi sonucu bulunan tutar vergi harcaması olacaktır. Diğer  taraftan 
elde edilen gelirin 103 üncü maddedeki tarifenin dördüncü diliminde yer 
alan tutarı aşması halinde beyanname verilmesi gerekecek olup bu 
kapsamdaki kazançlar açısından vergi harcaması oluşmayacaktır.5 
                                                      
5 7338 sayılı Kanunla gelen bu düzenleme 01/01/2022 tarihinden itibaren elde edilen 
kazançlara uygulanacaktır. 
--- Page 41 ---
29 
2.1.8. Tarımsal destekleme ödemelerinde kazanç istisnası 
(Mükerrer Madde 20/C) 
193 sayılı Kanun un mükerrer 20/C maddesi ile kamu kurum ve 
kuruluşları tarafından yapılan tarımsal destekleme ödemeleri ge lir 
vergisinden istisna edilmiştir. Madde metni şu şekildedir: 
“MÜKERRER MADDE 20/C – Kamu kurum ve kuruluşları 
tarafından yapılan tarımsal destekleme ödemeleri gelir vergisinden 
müstesnadır.” 
Gelir Vergisi Kanununun 53 üncü maddesinde, çiftçilerin elde 
ettikleri zirai kazançların 94 üncü madde hükmüne istinaden hasılatları 
üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle vergilendirileceği, aynı Kanunun 56 
ncı maddesinde ise çiftçilere yapılan her türlü prim, risturn ve diğer 
şekillerdeki destekleme ödemelerinin çiftçilerin hasılatı sayılacağı hüküm 
altına alınmıştır. 
Düzenleme ile çiftçilerimizin desteklenmesi için yapılan destek 
ödemeleri gelir vergisinden istisna edilmiş ve bu ödemelerden herhangi bir 
vergi kesintisi yapılmaması amaçlanmıştır. 
Düzenlemede sosyal ve  ekonomik amaç bir arada olup istisna 
uygulaması ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından yapılan destekleme 
ödemelerinden vergi alınmaması vergi harcaması niteliğindedir.  
Dolayısıyla bu ödemelerin safi tutarı üzerinden 193 sayılı Kanunun  103 
üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir 
vergisi tutarı vergi harcaması olacaktır.6 
                                                      
6 7338 sayılı Kanunla gelen bu düzenleme  yayımı tarihinde (26/ 10/2021)  yürürlüğe 
girmiştir. 
--- Page 42 ---
30 
2.1.9. Gayrimenkul ve haklarda istisna (Madde 21) 
193 sayılı Kanunun 21 inci maddesinde gayrimenkul sermaye 
iradına yönelik istisna hükümleri düzenlenmekte olup konut olarak kiraya 
verilen taşınmazlardan bir takvim yılı içinde elde edilen hasılatın bir kısmı 
gelir vergisinden istisna edilmiştir. Madde metni şu şekildedir: 
“MADDE 21 -Binaların mesken olarak kiraya verilmesinden bir 
takvim yılı içinde elde ed ilen hasılatın 1.500.000.000 (21.000 TL)7 lirası 
gelir vergisinden müstesnadır. İstisna haddi üzerinde hasılat elde edilip 
beyan edilmemesi veya eksik beyan edilmesi halinde, bu istisnadan 
yararlanılamaz.  
Ticari, zirai veya mesleki kazancını yıllık beyann ame ile bildirmek 
mecburiyetinde olanlar ile istisna haddinin üzerinde hasılat elde 
edenlerden, beyanı gerekip gerekmediğine bakılmaksızın ayrı ayrı veya 
birlikte elde ettiği ücret, menkul sermaye iradı, gayrimenkul sermaye iradı 
ile diğer kazanç ve iratla rının gayri safi tutarları toplamı 103 üncü 
maddede yazılı tarifenin üçüncü diliminde ücret gelirleri için yer alan 
tutarı aşanlar bu istisnadan faydalanamazlar.”  
İstisna uygulaması sadece konut olarak kiraya verilen 
gayrimenkullerden elde edilen gelirler  için söz konusudur. Kira gelirinin 
yanında ticari, zirai veya mesleki kazancını beyan etmek zorunda olanlar 
bu istisnadan yararlanamazlar. Ayrıca sahip olunan birden fazla konut 
dolayısıyla kira geliri elde edilmiş ise istisna yalnızca bir kez uygulanabilir. 
Kiraya verilen konuta birden fazla kişi ortak ise istisna her bir ortak için 
ayrı ayrı uygulanabilecektir.  
Yapılan düzenlemede sosyal ve ekonomik amaç bir arada olup 
istisna uygulaması belirli şartlar altında konutunu kiraya veren ve 
                                                      
7 323 Seri No'lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile 2023 yılı için belirlenen tutardır. 
--- Page 43 ---
31 
gayrimenkul sermaye iradı elde edenler için söz konusudur. Dolayısıyla 
uygulama vergi harcaması niteliğindedir. 
193 sayılı Kanunun  74 üncü maddesi hükümleri doğrultusunda 
gayrimenkul sermaye iradı elde eden mükellefler safi iradın tespitinde 
gerçek gider usulü veya götürü gider usulünden birini seçebilirler. Götürü 
gider usulünü seçen mükellefler, gerçek giderlerine karşılık olarak 
diledikleri takdirde 2017 yılından itibaren hasılatın %15’ini götürü olarak 
indirebilirler. 193 sayılı Kanunun 74 üncü maddesinin ilk fıkrasında , safi 
iradın bulunmasında 21 inci maddeye göre istisna edilen gayri safi hasılata 
isabet eden tutar hariç olmak üzere, belirtilen gerçek giderlerin veya götürü 
giderin indirim konusu yapılacağı düzenlenmiştir. Yıllık gelir vergisi 
beyannamesinde yer alan toplam istisna tutarından (mükelleflerin götürü 
gider usulünü seçtikleri varsayımı altında), %15 götürü gider indirilerek 
hesaplanan tutara 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan 
oranlı tarife uygulanarak hesaplanacak gelir vergisi vergi h arcaması 
olacaktır.  
2.1.10. Menkul sermaye iratlarında istisna (Madde 22) 
193 sayılı Kanunun 22 nci maddesinde menkul sermaye iratlarına 
ilişkin istisna hükümleri düzenlenmiş olup madde metni şu şekildedir:  
“1. Sigorta süresi en az on yıl veya ömür boyu olan tek primli yıllık 
gelir sigortalarından yapılan ödemelerin tamamı gelir vergisinden 
müstesnadır. Şu kadar ki; bu istisnadan yararlananların (bu maddenin (2) 
numaralı fıkrası kapsamında sigorta yaptıranlar dâhil) vefat, maluliyet 
veya tasfiye gibi zoru nlu nedenler hariç olmak üzere, on yıl 
tamamlanmadan tek primli yıllık gelir sigortalarından ayrılmaları hâlinde, 
ayrılma tarihinde yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı üzerinden, 94 
üncü maddenin birinci fıkrasının (15) numaralı bendinin (a) alt bendin e 
--- Page 44 ---
32 
göre tevkifat yapılır. İrat tutarlarının tespitinde 75 inci maddede yer alan 
hükümlere uyulur. 
2. 75 inci maddenin ikinci fıkrasının (15) numaralı bendinin (b) alt 
bendi ile aynı fıkranın (16) numaralı bendinin (c) alt bendi kapsamında 
yapılan ödemeleri, sigorta süresi on yıl ve üzeri veya ömür boyu olan tek 
primli yıllık gelir sigortalarına yatıranların, bu sigorta için yatırdıkları 
kısma tekabül eden ödemelerin içerdiği irat tutarları (4632 sayılı Kanun 
kapsamında bireysel emeklilik hesabına yapılan Dev let katkılarının 
ödemeye konu olan kısımlarına isabet eden irat tutarı dâhil) gelir 
vergisinden müstesnadır. İstisna edilen tutarlar üzerinden 94 üncü 
maddenin birinci fıkrasının (15) ve (16) numaralı bentlerine göre tevkifat 
yapılmaz. Şu kadar ki; bu istisnadan yararlananların vefat, maluliyet veya 
tasfiye gibi zorunlu nedenler hariç olmak üzere, ödeme alarak on yıl 
tamamlanmadan tek primli yıllık gelir sigortalarından ayrılmaları hâlinde, 
bu fıkraya göre istisna edilen tutarlar üzerinden, ödemenin kaynağına göre 
94 üncü maddenin birinci fıkrasının (15) numaralı bendinin (a) alt bendi 
veya aynı fıkranın (16) numaralı bendinin (b) alt bendi için belirlenen 
oranlar dikkate alınarak tevkifat yapılır. İrat tutarlarının tespitinde 75 inci 
maddede yer alan hükümlere uyulur.  
3. Tam mükellef kurumlardan elde edilen, 75 inci maddenin ikinci 
fıkrasının (1), (2) ve (3) numaralı bentlerinde yazılı kâr paylarının yarısı 
gelir vergisinden müstesnadır. İstisna edilen tutar üzerinden 94 üncü 
madde uyarınca tevkifat yapılır  ve tevkif edilen verginin tamamı, kâr 
payının yıllık beyanname ile beyan edilmesi durumunda yıllık beyanname 
üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edilir.  
4. Kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan anonim ve limited 
şirket niteliğindeki kurumlardan eld e edilen, 75 inci maddenin ikinci 
fıkrasının (1), (2) ve (3) numaralı bentlerinde yazılı kâr paylarının yarısı, 
bu kurumların ödenmiş sermayesinin en az %50’sine sahip olunması ve 
--- Page 45 ---
33 
kâr payının elde edildiği takvim yılına ilişkin yıllık gelir vergisi 
beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer 
edilmesi şartıyla gelir vergisinden müstesnadır. 
5. Cumhurbaşkanı, üçüncü ve dördüncü fıkralarda yer alan kâr paylarına 
uygulanacak istisna oranı ile dördüncü fıkradaki %50 oranını ayrı ayrı 
veya b irlikte sıfıra kadar indirmeye veya %100’e kadar artırmaya 
yetkilidir. 8” 
Yapılan düzenlemede sosyal ve ekonomik amaç bir arada olup 
istisna uygulaması belirli şartlar altında menkul sermaye iradı elde edenler 
için söz konusudur. Dolayısıyla uygulama vergi harcaması niteliğindedir.  
Gelir Vergisi Kanununun 22 nci maddesinde 6728 sayılı Kanunla 
yapılan değişiklikle; tek primli yıllık gelir sigortalarında sigorta süresinden 
bağımsız olarak tanınmış olan istisna, sigorta süresi en az on yıl veya ömür 
boyu olanlar için uygulanacak şekilde değiştirilmiş, sigorta süresi on yıl ve 
üzeri olan tek primli yıllık gelir sigortalarından vefat, maluliyet veya 
tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılmalar hariç, erken ayrılma durumunda 
erken ayrılma tarihinde ödenen iratlar ü zerinden tevkifat yapılmasına 
imkân sağlanmış, hayat sigortaları ve bireysel emeklilik sisteminde biriken 
tasarrufların defaten ödeme almak yerine sigorta süresi en az on yıl veya 
ömür boyu olan tek primli yıllık gelir sigortalarına yatırılması sağlanarak, 
yurt içi tasarrufların teşviki kapsamında önemli bir adım atılmıştır. 
Türkiye’de kain ve merkezi Türkiye’de bulunan sigorta şirketlerince 
sigorta süresi en az on yıl veya ömür boyu olan tek primli yıllık gelir 
sigortalarına ilişkin hak sahiplerine yapılan  ödemelerin içerdiği iradın 
tamamı gelir vergisinden istisna edilmiştir. Bu kapsamda sigorta şirketleri 
tarafından yapılan irat ödemeleri için 193 sayılı Kanunun  103 üncü 
                                                      
8 27/12/2023 tarihli ve 7491 sayılı Kanunun 8 inci maddesi ile düzenleme 
yapılmıştır. 
--- Page 46 ---
34 
maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisi, 
vergi harcaması olacaktır.  
Sigorta süresi en az on yıl veya ömür boyu olan tek primli yıllık gelir 
sigortalarından, vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenler hariç 
olmak üzere, on yıl tamamlanmadan ayrılanlara yapılan ödemelerin 
içerdiği irat tutarı üzerinden 193 sayılı Kanunun 94 üncü maddesinin (15) 
inci fıkrasının ( a) bendi kapsamında %15 oranında gelir vergisi tevkifatı 
yapılmakta ve 193 sayılı Kanunun 86 ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) 
bendi hükmü uyarınca , üzerinden kesinti yapılan bu tutarla r yıllık 
beyanname ile beyan edilmemekte ve yapılan tevkifat nihai vergilendirme 
olmaktadır. Buna göre sigorta şirketleri tarafından yapılan irat ödemeleri 
üzerinden 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı 
tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisinden, 94 üncü madde kapsamında 
yapılan ödemelerden kesilen verginin mahsup edilmesiyle, vergi 
harcaması tutarı belirlenecektir. Eğer 94 üncü madde kapsamında tevkif 
edilen vergi tutarı, 103 üncü maddeye göre hesaplanan vergiyle aynı veya 
daha fazla ise vergi harcaması oluşmayacaktır. 
Birikim priminin alındığı hayat sigortalarından on yıl süreyle prim 
ödeyerek ayrılanlar, bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkı 
kazananlar ile vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle 
ayrılanlara yapılan ödemelerin, defaten toplu para alınması yerine sigorta 
süresi en az on yıl veya ömür boyu olan tek primli yıllık gelir sigortalarına 
yatırılması durumunda, yatırılan kısma tekabül eden ödemelerin içerdiği 
irat tutarları gelir vergisinden istisna  edilmiştir. Buna göre; sigorta süresi 
en az on yıl veya ömür boyu olan tek primli yıllık gelir sigortalarına 
aktarılan ödemelerin içerdiği iratlar üzerinden 193 sayılı Kanunun  103 
üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir 
vergisi, vergi harcaması olacaktır.  
--- Page 47 ---
35 
Sigorta süresi en az on yıl veya ömür boyu olan tek primli yıllık gelir 
sigortalarından, vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenler hariç 
olmak üzere, on yıl tamamlanmadan ayrılma durumunda ise istisna edilen 
tutar üzerinden, ödemenin kaynağına göre 94 üncü maddenin birinci 
fıkrasının (15) numaralı bendinin (a) alt bendi veya aynı fıkranın (16) 
numaralı bendinin (b) alt bendi için belirlenen oranlar dikkate alınarak 
tevkifat yapılmakta ve 193 sayılı Kanunun  86 ncı maddesinin birinci 
fıkrasının (a) bendi hükmü uyarınca üzerinden kesinti yapılan bu tutarlar 
yıllık beyanname ile beyan edilmemekte ve tevkifat nihai vergileme 
olmaktadır. Buna göre istisna edilen tutar üzerinden 193 sayılı Kanunun  
103 üncü maddesinde bel irtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak 
gelir vergisinden, 94 üncü madde kapsamında yapılan ödemelerden kesilen 
verginin mahsup edilmesiyle, vergi harcaması tutarı belirlenecektir. Eğer 
94 üncü madde kapsamında tevkif edilen vergi 103 üncü maddeye göre 
hesaplanan vergiyle aynı veya daha fazla ise vergi harcaması 
oluşmayacaktır. 
Diğer taraftan, tam mükellef kurumlardan elde edilen kar paylarının 
yarısı gelir vergisinden istisnadır. Ancak kar payının yarısının istisna 
olması gelir vergisi tevkifatı ya pılmasına engel değildir. 193 sayılı 
Kanunun 94 üncü maddesinin altıncı fıkrasının (b) bendinin (i) ve (ii) alt 
bentleri uyarınca tam mükellef kurumlar tarafından brüt kar payı dağıtımı 
üzerinden yapılan tevkifatta, oran %1 0’dur. Kar paylarının 193 sayılı 
Kanunun 86 ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi hükümleri 
doğrultusunda yıllık beyannameye dahil edilmemesi halinde bu tevkifat 
nihai vergi olmaktadır. Kar paylarının istisna dışında kalan yarısının 
beyannameye dahil edilmesi halinde ise dağıtım aşa masında yapılan 
tevkifatın tamamı, beyanname üzerinden hesaplanan vergiden mahsup 
edilmektedir. Dolayısıyla bazı durumlarda vergi iadesi oluşmaktadır.  
--- Page 48 ---
36 
Yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilen kar payları için, 
beyan edilen gelir elde edilen brüt kar payı na iblağ edilerek, ulaşılan 
toplam kazanç üzerinden 193 sayılı Kanunun  103 üncü maddesinde 
belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisinden, 94 üncü 
madde kapsamında yapılmış olan tevkifatın mahsup edilmesiyle bulunan 
tutar vergi harcaması olacaktır.  
193 sayılı Kanunun  103 üncü maddesindeki tarifenin ikinci gelir 
dilimindeki tutarı aşmaması sebebiyle yıllık gelir vergisi beyannamesi 
verilmeyen kar payları için, elde edilen brüt kar payının yıllık gelir vergisi 
beyannamesi ile be yan edilmesi halinde 193 sayılı Kanunun 103 üncü 
maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir 
vergisinden, 94 üncü madde kapsamında yapılmış olan tevkifatın mahsup 
edilmesiyle bulunan tutar vergi harcaması olacaktır.  
2.1.11. Ücretlerde istisnalar (Madde 23) 
193 sayılı Kanunun  23 üncü maddesinde sosyal eşitlik, adalet ve 
ekonomik amaçlar dikkate alınmak suretiyle ücretlere ilişkin bazı istisnalar 
düzenlenmiştir. Madde metni şu şekildedir: 
“MADDE 23 - Aşağıda yazılı ücretler Gelir Vergi si’nden istisna 
edilmiştir:  
1. Köylerde veya son nüfus sayımına göre belediye içi nüfusu 5.000’i 
aşmayan yerlerde faaliyet gösteren ve münhasıran el ile dokunan halı ve 
kilim imal eden işletmelerde çalışan işçilerin ücretleri;  
2. Gelir Vergisinden muaf o lanların veya gerçek usulde 
vergilendirilmeyen çiftçilerin yanında çalışan işçilerin ücretleri; 
3. Toprak altı işletmesi halinde bulunan madenlerde cevher istihsali 
ve bununla ilgili diğer bütün işlerde çalışanların münhasıran yer altında 
çalıştıkları zamanlara ait ücretleri;  
--- Page 49 ---
37 
4. (4369 sayılı Kanunun 82/3 -b maddesiyle bent kaldırılmıştır. 
Yürürlük; 29.7.1998) 
5. Köy muhtarları ile köylerin katip, korucu, imam, bekçi ve benzeri 
hizmetlilerine köy bütçesinden ödenen ücretler ile çiftçi mallarını koruma 
bekçilerinin ücretleri;  
6. Hizmetçilerin ücretleri (Hizmetçiler özel fertler tarafından 
evlerde, bahçelerde, apartmanlarda ve ticaret mahalli olmayan sair 
yerlerde orta hizmetçiliği, sütninelik, dadılık, bahçıvanlık, kapıcılık gibi 
özel hizmetlerde çalıştırılanlardır.) (Mürebbiyelere ödenen ücretler istisna 
kapsamına dahil değildir);  
7. Sanat okulları ile bu mahiyetteki enstitülerde, ceza ve 
ıslahevlerinde, darülacezelerin atölyelerinde çalışan öğrencilere, hükümlü 
ve tutuklulara ve düşkünlere verilen ücretler;  
8. Hizmet erbabına işverenlerce yemek verilmek suretiyle sağlanan 
menfaatler) (İşverenlerce, işyerinde veya müştemilatında yemek 
verilmeyen durumlarda çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 51 
(110 TL) Türk lirasını aşmayan kısmı istisna kapsamındadır. Ödemenin bu 
tutarı aşması halinde aşan kısım ile bu amaçla sağlanan diğer menfaatler 
ücret olarak vergilendirilir.); 
9. Genel olarak maden işletmelerinde ve fabrikalarda çalışan 
işçilere ve özel kanunlarına göre barındırılması gereken memurlarla 
müstahdemlere konut tedariki ve bunların aydınlatılması, ısıtılması ve 
suyunun temini suretiyle sağlanan menfaatler ile mülkiyeti işverene ait 
brüt alanı 100 m2’yi aşmayan konutların hizmet erbabına mesken olarak 
tahsisi suretiyle sağlanan menfaatler (Bu ko nutların 100 m2 ’yi aşması 
halinde, aşan kısma isabet eden menfaat için bu istisna hükmü 
uygulanmaz);  
--- Page 50 ---
38 
10. Hizmet erbabının toplu olarak işyerlerine gidip gelmelerini 
sağlamak maksadıyla işverenler tarafından yapılan taşıma giderleri (7194 
sayılı kanunun 11 inci maddesiyle eklenen parantez içi hüküm; Yürürlük: 
01.01.2020)(İşverenlerce taşıma hizmeti verilmeyen durumlarda, çalışılan 
günlere ait bir günlük ulaşım bedelinin 10 Türk lirasını (56 TL) aşmaması 
ve buna ilişkin ödemenin toplu taşıma kartı, bileti ve ya bu amaçla 
kullanılan ödeme araçlarının temini şeklinde yapılması şarttır. Ödemenin 
bu tutarı aşması hâlinde aşan kısım ile hizmet erbabına ulaşım bedeli 
olarak nakden yapılan ödemeler ve bu amaçla sağlanan menfaatler ücret 
olarak vergilendirilir. Bu istisnanın uygulanmasına ilişkin usul ve esasları 
belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir.);  
11. Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal 
Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar 
tarafından ödenen emekli, ma lûliyet, dul ve yetim aylıkları (506 sayılı 
Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen 
sandıklar tarafından ödenen aylıkların toplamı, en yüksek Devlet 
memuruna çalışılan süreye bağlı olarak ödenen tutardan fazla ise aradaki 
fark ücret olarak vergiye tabi tutulur.) (Genel, katma ve özel bütçelerden 
ödenen bu nevi aylıklar dahil);  
12. 3308 sayılı Çıraklık ve Mesleki Eğitim Kanununa tabi çırakların 
asgari ücreti aşmayan ücretleri.  
13. Yabancı ülkelerde bulunan sosyal güvenlik kurumları tarafından 
ödenen emekli, malûliyet, dul ve yetim aylıkları;  
14. a) Kanuni ve iş merkezi Türkiye ’de bulunmayan dar 
mükellefiyete tabi işverenlerin yanında çalışan hizmet erbabına, işverenin 
Türkiye dışında elde ettiği kazançları üzerinden döviz olarak öde diği 
ücretler; 
--- Page 51 ---
39 
b) Kanuni ve iş merkezi Türkiye ’de bulunmayan dar mükellefiyete 
tabi işverenlerin, Ekonomi Bakanlığından alınan izne istinaden kurulan 
bölgesel yönetim merkezlerinde münhasıran merkezin faaliyet izni 
kapsamında istihdam ettikleri hizmet erbabına Türkiye dışında elde ettiği 
kazançları üzerinden döviz olarak ödediği ücretler 
15. Yüz ve daha aşağı sayıda işçi çalıştıran işyerlerinde bir, yüzden 
fazla işçi çalıştıran işyerlerinde iki, amatör sporcu çalıştıranların, her yıl 
millî müsabakalara işti rak ettiklerinin belgelenmesi ve bu amatör 
sporculara ödenen ücretler. (Asgari ücretin iki katını aşmamak kaydıyla) 
16. İşverenlerce, kadın hizmet erbabına kreş ve gündüz bakımevi 
hizmeti verilmek suretiyle sağlanan menfaatler (İşverenlerce bu 
hizmetlerin verilmediği durumlarda, ödemenin doğrudan bu hizmetleri 
sağlayan gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerine yapılması şartıyla, her 
bir çocuk için aylık, asgarî ücretin aylık brüt tutarının %15 ’ini aşmamak 
üzere bu istisnadan yararlanılır. Kreş ve gündüz b akımevi hizmetini 
sağlayanlara yapılan ödemelerin belirlenen istisna tutarını aşan kısmı ile 
hizmet erbabına bu amaçla nakden yapılan ödemeler ve sağlanan 
menfaatler ücret olarak vergilendirilir. Bu bentte yer alan %15 oranını, 
asgarî ücretin aylık brüt tu tarının %50’sine kadar artırmaya ve kanuni 
seviyesine getirmeye Cumhurbaşkanı, bu istisnanın uygulanmasına ilişkin 
usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.) 
17. Kamu kurum ve kuruluşları hariç Türk Hava Kurumu veya 
kanuni veya iş merkezi Türkiye’de bulunan müesseselerde uçuş maksadıyla 
görevlendirilen, hava aracının sevk ve idaresiyle görevli pilotlar ile uçuş 
esnasında uçak içinde hizmet veren yetkili sivil havacılık otoritesince 
sertifikalandırılmış kabin memurlarına ödenen aylık ücretin gerçek safi 
değerinin %70 ’i (Cumhurbaşkanı, bu oranı %100 ’e kadar artırmaya, 
sıfıra kadar indirmeye yetkilidir.). 
--- Page 52 ---
40 
18. Hizmet erbabının, ödemenin yapıldığı ayda geçerli olan asgari 
ücretin aylık brüt tutarından işçi sosyal güvenlik kurumu primi ve işsizlik 
sigorta primi düşüldükten sonra kalan tutarına isabet eden ücretleri  (Şu 
kadar ki, istisnayı aşan ücret gelirinin vergilendirilmesinde verginin 
hesaplanacağı gelir dilim tutarları ve oranları, istisna kapsamındaki 
tutarlar da dikkate alınarak belirlenir. Ö denecek vergi tutarı, bu suretle 
bulunan vergi tutarının içinde istisna tutara isabet eden kısım düşülmek 
suretiyle hesaplanır. İstisna nedeniyle alınmayacak olan vergi ilgili ayda 
aylık asgari ücret üzerinden hesaplanması gereken vergiyi aşamaz. Birden 
fazla işverenden ücret alanlarda bu istisna sadece en yüksek olan ücrete 
uygulanır.)9 
19.Yurt dışında yapılan inşaat, onarım, montaj işleri ile teknik 
hizmetlerde çalışan hizmet erbabına, fiilen yurt dışındaki çalışmaları 
karşılığı işverenin yurt dışı kazanç larından karşılanarak yapılan ücret 
ödemeleri.10”  
Bu istisnalardan bazılarına ilişkin açıklamalara aşağıda yer 
verilmiştir. 
İhracat imkânı çok geniş olan geleneksel Türk halıcılığı ve 
kilimciliğinde maliyetlerin düşürülmesi ve bu yolla ihracatın artırılmas ı 
amacıyla 23 üncü maddenin birinci fıkrasının birinci bendindeki istisna 
sağlanmıştır. Bu düzenleme ile  köylerde ve nüfusu 5.000’in altında olan  
yerlerde bu tür işletmelerin kurulması teşvik edilerek yeni iş alanları nın 
açılması amaçlanmıştır.  
                                                      
9 7349 sayılı Kanunla 01/01/2022 tarihinden itibaren ya pılan ücret ödemelerine 
uygulanmak üzere getirilen düzenleme. 
10 7420 Sayılı Kanunla 01/12/2022 tarihinden itibaren yürürlüğe giren düzenleme.  
--- Page 53 ---
41 
Küçük çiftçi muaflığının ve zirai kazancın götürü gider usulüne göre 
tespit yönteminin kaldırılmasına paralel olarak ikinci bent kapsamında 
istisna sağlanmıştır. 
Köy bütçesinden köy muhtarları ile köylerin katip , korucu, imam, 
bekçi ve benzeri hizmetlilerine yapılan  ödemeler vergiden istisna 
edilmiştir. Ayrıca aynı bent ile çiftçi mallarını koruma bekçilerinin 
ücretleri de istisna kapsamına alınmıştır. 
Çalışanlara işverence  sağlanan yemek hizmeti istisna kapsamına 
alınmakla beraber ayrıca  nakden yemek bedeli olarak ö denen tutarlar da 
her yıl için belirlenen miktarda istisna edilmiştir.  
Hizmet erbabının toplu olarak işyerlerine gidip gelmelerini 
sağlamak amacıyla işverenler tarafından yapılan taşıma giderleri ücret 
istisnası kapsamına alınmıştır. İşverenlerce taşıma h izmeti verilmeyen 
durumlarda bu istisna, çalışılan günlere ait bir günlük ulaşım bedelinin 56 
Türk lirasını aşmaması ve buna ilişkin ödemenin toplu taşıma kartı, bileti 
veya bu amaçla kullanılan ödeme araçlarının temini şeklinde yapılması ile 
sınırlandırılmıştır. İşveren tarafından yapılan ödemenin bu tutarı aşması 
halinde, aşan kısım ile hizmet erbabına ulaşım bedeli olarak nakden 
yapılan ödemeler ve bu amaçla sağlanan menfaat ler ücret olarak 
vergilendirilmektedir. 
İşverenlerce kadın hizmet erbabına kreş ve gündüz bakımevi hizmeti 
verilmek suretiyle sağlanan menfaatler gelir vergisinden istisna edilmiştir. 
Bu hizmetin işverence verilmediği durumlarda ise belirli şartlar dahilinde 
asgari ücretin aylık brüt tutarının %15’inin aşılmaması koşuluyla bu 
istisnadan yararlanmaya olanak sağlanmıştır . 30/04/2018 tarihli ve 
2018/11674 sayılı BKK ile bu oran %50 olarak uygulanmaktadır. 
7161 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle eklenen (17) numaralı bent 
ile Türk Hava Kurumu ile sivil havacılıkta görevli pilotlar ve 
--- Page 54 ---
42 
sertifikalandırılmış kabin memurlarına ödenen aylık ücretin safi değerinin 
%70’i ücret istisnası kapsamına alınmıştır. 
7349 sayılı Kanunla getirilen (18) numaralı bent ile 2022 yılından 
itibaren hizmet erbabının, ödemenin yapıldığı ayda geçerli olan asgari 
ücretin aylık brüt tutarından işçi sosyal güvenlik kurumu primi ve işsizlik 
sigorta primi düşüldükten sonra kalan tutarına isabet eden ücretleri gelir 
vergisinden istisna edilmiş olup, asgari geçim indirimi uygulaması ise 
kaldırılmıştır. 
Yurt dışında yapılan inşa at, onarım, montaj işleri ile teknik 
hizmetlerde, Türk hizmet erbabının çalıştırılmasını teşvik etmek amacıyla, 
Gelir Vergisi Kanununun 23 üncü maddesinin birinci fıkrasına eklenen 
bent ile ücret ödemelerinin yurt dışından elde edilen kazançtan 
karşılanması şartıyla, yurt dışında yapılan inşaat, onarım, montaj işleri ile 
teknik hizmetlerde çalışmak üzere yurt dışına götürülen ve fiilen yurt 
dışında çalışan hizmet erbabına yapılan ücret ödemeleri gelir vergisinden 
istisna edilmiştir. 
Ücret ve ücret olarak de ğerlendirilen bu istisnalarda sosyal ve 
ekonomik amaç ön plandadır. İstisna düzenlemeleri belirli şartlar altında 
ücret veya ücret olarak değerlendirilen geliri elde eden belirli kimselere 
uygulanmaktadır. Dolayısıyla uygulamalar vergi harcaması niteliğindedir. 
Ancak yurt dışından olsa da sosyal güvenlik kurumları tarafından yapılan 
emekli, malûliyet, dul ve yetim aylıkları; standart vergi yapısının bir 
unsuru olarak kabul edildiğinden (11) ve (13) numaralı bentler kapsamında 
yapılan ödemeler üzerinden hesa planmayan vergi tutarı, vergi harcaması 
olarak kabul edilmemektedir. 
Ücretler g enel olarak 193 sayılı Kanunun 94 üncü madde si 
gereğince tevkifat yapılmak suretiyle vergilendirilmektedir. Bununla 
birlikte yapılan safi ödemelerden veya sağlanan menfaatlerin emsal bedeli 
--- Page 55 ---
43 
veya emsal kirası üzerinden, 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde 
belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisi, vergi 
harcaması olacaktır.  
Mükellefin beyan etmiş olduğu başka gelirlerinin de olması halinde, 
buradan elde edilen safi ücret mevcut kazanç tutarına eklenerek, toplam 
kazanç üzerinden 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan 
oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisinden, 94 üncü madde 
kapsamında yapılmış olan tevkifatın ve daha önce ödenmiş olan gelir 
vergisinin mahsup edilmesi, daha önce iade çıkmış ise yapılan iadenin 
eklenmesi halinde bulunan tutar vergi harcaması olarak hesaplanacaktır.  
2.1.12. Gider karşılıklarında istisnalar (Madde 24) 
193 sayılı Kanunun 24 üncü maddesinde belirtilen bazı ödemelerin 
gider karşılığı olarak yapıldığı kabul edilerek  bu ödemeler belirli şartlar 
altında ücret sayılmayarak vergiden istisna edilmiştir.  Madde metni şu 
şekildedir: 
“MADDE 24 - Gider karşılığı olarak yapılan aşağıda yazılı 
ödemeler Gelir Vergisinden istisna edilmiştir. 
1. Harcırah Kanununa tabi kurumlar tarafından harcırah veya 
yolluk olarak yapılan ödemeler 
2. Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan müesseseler tarafından 
idare meclisi başkanı ve üyeleri ile denetçilerine, tasfiye memurlarına ve 
hizmet erbabına (Harcırah Kanununa tabi olsun olmasın her türlü 
sözleşmeli personel dahil) verilen gerçek yol giderlerinin tamamı ile yemek 
ve yatmak giderlerine karşılık verilen gündelikler (Bu gündelikler aynı 
aylık seviyesindeki Devlet memurlarına verilen g ündeliklerden fazla ise 
veya Devletçe verilen gündeliklerin en yüksek haddini aşarsa aradaki fark 
ücret olarak vergiye tabi tutulur.) 
--- Page 56 ---
44 
3. (Mülga: 26/12/1993-3946/38 md.) 
4. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre ödenen yakacak 
yardımı (memur, işçi ve Bağ -Kur emeklilerine avans olarak ödenenler 
dahil); 
5. Sayım işleriyle, seçim işlerinde çalıştırılanlara özel kanunlarına 
göre verilen zaruri gider karşılıkları.”  
193 sayılı Kanunun  24 üncü maddesinin (1), (2) ve (5) numaralı 
bentlerine göre gider karşılıkla rına ilişkin olarak yapılan ödemeler 6245 
sayılı Harcırah Kanunu kapsamında veya buna tabi olmasalar bile bu 
mahiyette olmak üzere, personel tarafından yapılan giderlerin karşılığı 
olarak ödenmektedir. Bu sebeple, gider karşılığı olarak yapılan bu 
ödemeler standart vergi yapısının bir unsuru olarak kabul edil ip vergi 
harcaması kapsamında değerlendirilmemektedir. Yine 24 üncü maddenin 
(4) numaralı bendine göre: “657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre 
ödenen yakacak yardımı (memur, işçi ve Bağ -Kur emeklile rine avans 
olarak ödenenler dahil);” gelir vergisinden istisnadır. Bu hüküm sosyal ve 
ekonomik amaçlı olarak düzenlenmiş olmakla birlikte, 657 sayılı Kanunda 
düzenlenen bu yardımın uygulaması kalmamıştır.  
2.1.13. Tazminat ve yardımlarda istisnalar (Madde 25) 
193 sayılı Kanunun 25 inci maddesinde tazminat ve yardım olarak 
yapılan ödemelerin gelir vergisinden istisna olduğu belirtilmiştir. İstisna 
kapsamına giren ödemeler şu şekildedir: 
“MADDE 25 - Aşağıda yazılı tazminat ve yardımlar Gelir 
Vergisinden müstesnadır: 
1. Ölüm, engellilik ve hastalık sebebiyle verilen tazminat ve 
yardımlar ile 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu 
--- Page 57 ---
45 
uyarınca ödenen işsizlik ödeneği ve 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş 
Kanununa göre ödenen işe başlatmama tazminatı; 
2. Muhtaç olanlara belli bir süre için veya hayat kaydıyla yapılan 
yardımlar (Asker ailelerine yapılan yardımlarla hayır derneklerinin ve 
yardım sandıklarının yardımları mutlak olarak bu istisnaya girerler); 
3. Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar 
Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar tarafından, 
kendilerine zat aylığı bağlananlara aylıkları dışında, kanunları veya 
statüleri gereğince verilen emekli, dul, yetim ve evlilik ikramiyeleri veya 
iade olunan mev duatı ve sürelerini doldurmamış bulunanlarla dul ve 
yetimlerine toptan ödenen tazminatlar (506 sayılı Sosyal Sigortalar 
Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar tarafından 
ödenen tazminat, yardım ve toptan ödemeler en yüksek Devlet memuruna 
çalışılan süreye bağlı olarak ödenen tutardan fazla ise aradaki fark ücret 
olarak vergiye tabi tutulur. Bu mukayesede gerek muhtelif sandıklardan 
gerek aynı sandıktan muhtelif zamanlarda yapılan ikramiye, tazminat ve 
toptan ödemeler topluca dikkate alınır.); 
4. Hizmet erbabına ödenen çocuk zamları (Bu zamlar devletçe 
verilen miktarları aştığı takdirde, fazlası vergiye tabi tutulur.); 
5. Evlenme ve doğum münasebetiyle hizmet erbabına yapılan 
yardımlar (Bu istisna hizmet erbabının iki aylığına veya buna tekabül eden 
gündeliklerinin tutarına kadar olan yardım kısmına uygulanır.); 
6. Sosyal sigorta kurumları tarafından sigortalılara yapılan 
ödemeler; 
7. a) 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanunu ve 20/4/1967 tarihli 
ve 854 sayılı Deniz İş Kanununa göre ödenme si gereken kıdem 
tazminatlarının tamamı ile 13/6/1952 tarihli ve 5953 sayılı Basın 
Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin 
--- Page 58 ---
46 
Tanzimi Hakkında Kanuna göre ödenen kıdem tazminatlarının hizmet 
erbabının 24 aylığını aşmayan miktarları (Hi zmet ifa etmeksizin ödenen 
ücretler tazminat sayılmaz.); 
b) Hizmet erbabının tabi olduğu mevzuata göre bu bendin (a) alt 
bendinde belirtilen istisna tutarının hesabında dikkate alınmak şartıyla, 
hizmet sözleşmesi sona erdikten sonra;  karşılıklı sonlandırma sözleşmesi 
veya ikale sözleşmesi kapsamında ödenen tazminatlar, iş kaybı 
tazminatları, iş sonu tazminatları, iş güvencesi tazminatları gibi çeşitli 
adlar altında yapılan ödemeler ve yardımlar (Bu bendin uygulamasına 
ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.) 
8. Genel olarak nafakalar (Alanlar için); 
9. Yardım sandıkları tarafından statüleri gereğince kendi üyelerine 
ölüm, engellilik, hastalık, doğum, evlenme gibi sebeplerle yapılan 
yardımlar.  
10. Yabancı ülkelerde bulunan sosyal güvenlik kurumları tarafından 
ödenen emekli, dul, yetim ve evlenme ikramiyeleri veya iade olunan 
mevduat, sürelerini doldurmamış bulunanlarla, dul ve yetimlerine toptan 
ödenen tazminat ve yardımlar.”  
Bu madde kapsamında gelir vergisinden müstesna edilen 
ödemelerde daha çok sosyal amaç ön planda olmakla birlikte, bu istisnalar 
tazminat ve yardımlar olarak iki gruba ayrılmaktadır. Bu tür ödemelerin 
bir kısmı gelir vergisinin konusuna dahi girmemektedir. Ayrıca 
tazminatlar, bir zararın telafi edilmesi olarak de ğerlendirildiği için gelir 
vergisinin konusuna girmiş olsa dahi vergi harcaması olarak 
değerlendirilmeyecektir. Bazı yardımlar ise ücretle bağlantılı olarak 
ödenmiş olmakla birlikte, standart vergi yapısının unsurları olarak kabul 
edilecektir. Bunlar dışın da diğer bazı yardımlar ise vergiye tabi 
olduğundan, istisna edilen tutar vergi harcaması olarak dikkate alınacaktır. 
--- Page 59 ---
47 
Buna göre (3), (5), (9) ve (10) numaralı bentler kapsamında evlilik  
ve doğum amaçlı yardım ve ikramiyeler için yapılan ödemelerin safi tutarı 
üzerinden 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı 
tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisi, vergi harcamasına konu olacaktır. 
Aynı şekilde (3) ve (10) numaralı bentler kapsamında iade olunan mevduat 
içerisinde anaparaya ilave irat niteliğinde bir artış bulunduğu takdirde, bu 
artış için 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı 
tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisi, vergi harcaması niteliğindedir. 
Mükellefin beyan etmiş olduğu başka gelirlerinin de olması halinde, 
buradan elde edilen gelirin mevcut kazanç tutarına eklenerek, toplam 
kazanç üzerinden 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan 
oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisinden, 94 üncü madde 
kapsamında yapılmış olan tevkifatın ve d aha önce ödenmiş olan gelir 
vergisinin mahsup edilmesi, daha önce iade çıkmış ise yapılan iadenin 
eklenmesi halinde bulunan tutar vergi harcaması olacaktır.  
2.1.14. Vatan hizmetleri yardımlarında, teçhizat ve tayın 
bedellerinde ve tahsil ve tatbikat ödeme lerinde istisnalar (Madde 26, 
27, 28) 
193 sayılı Kanunun 26 ncı maddesiyle vatan savunması hizmetinde 
bulunanlara veya bunların yakınlarına yapılan ödeme ve yardımlarda 
istisnalar düzenlenmiş olup, sosyal amaçlı olarak kabul edilen bu ödeme 
ve yardımlar vergi harcaması olarak değerlendirilmemiştir. 
193 sayılı Kanunun 27 nci maddesiyle hizmet erbabına resmi ve özel 
daire ve müesseselerce demirbaş olarak verilen giyim eşyaları gelir 
vergisinden istisna edilmiştir. Bu istisnanın uygulanabilmesi için giyim 
eşyasının hizmet erbabına ayın olarak verilmesi, demirbaş niteliği taşıması, 
hizmet erbabının gördüğü işin gereği olarak verilmesi ve hizmet erbabının 
işten ayrılması halinde geri alınması gerekmektedir. Yine özel kanunlara 
--- Page 60 ---
48 
dayanılarak verilen yemek ve hayvan yem bedelleri veya bu mahiyetteki 
ödemeler istisna kapsamına alınmıştır. İstisna için temel şart ödeme veya 
menfaat sağlanmasının bir kanuna dayanmasıdır. 
193 sayılı Kanunun  28 inci maddesiyle yabancı memleketlerde 
tahsilde veya stajda bulunan öğrenci ve m emurlara gider karşılığı olarak 
yapılan ödemeler ile Türkiye’de tahsilde bulunan öğrencilere iaşe, ibate ve 
tahsil gideri olarak yapılan ödemeler ve öğrencilere tatbikat sebebiyle 
yapılan ödemeler üzerinden gelir vergisi kesintisi yapılmaması 
amaçlanmıştır.  
Bu kapsamda yapılan ödemelerde ekonomik ve sosyal amaç olmakla 
birlikte, bunlar daha çok gider karşılığı olarak yapıldığı için standart vergi 
yapısının bir unsuru olarak kabul edilmiş ve vergi harcaması olarak 
değerlendirilmemiştir. 
2.1.15. Teşvik ikramiye ve mükafatları (Madde 29) 
193 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinde ilmi, fenni, güzel sanatları, 
tarımı, hayvan yetiştirilmesini teşvik maksadıyla verilen ikramiyeler ve 
mükafatlar; uçuş, dalış tazminatları, ikramiye, gündelik ve zamları; amatör 
sporculara ve  amatör spor yarışmalarını yöneten hakemlere ödenen 
ücretler vergiden müstesna edilmektedir. Madde metni şu şekildedir: 
“MADDE 29- Teşvik gayesiyle verilen aşağıda yazılı ikramiye ve 
mükafatlar Gelir Vergisi’nden müstesnadır:  
1.İlim ve fenni, güzel sa natları, tarımı, hayvan yetiştirilmesini ve 
memleket bakımından faydalı olan diğer işleri ve faaliyetleri teşvik 
maksadıyla verilen ikramiyeler ve mükafatlar;  
2. Subay, astsubay, erbaş ve erlere ve ordu hizmetinde bulunan sivil 
makinistlere, uçuş, dalış g ibi hizmetleri dolayısıyla verilen tazminatlar, 
gündelikler, ikramiyeler ve zamlar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarında 
--- Page 61 ---
49 
uçuş maksadıyla görevlendirilen, hava aracının sevk ve idaresiyle görevli 
pilotlar ile uçuş esnasında uçak içinde hizmet veren persone le fiilen uçuş 
hizmetleri ve kanuni veya iş merkezi Türkiye ’de bulunan müesseselerde 
denizaltına dalış yapanlara fiilen dalış hizmetleri dolayısıyla yapılan aynı 
mahiyetteki ödemeler; 
3. Spor yarışmalarına katılan amatör sporculara ödenen ödül ve 
ikramiyeler;  
4. Amatör spor yarışmalarını yöneten hakemlere ödenen ücretler 
(basketbol ve voleybol spor dallarının en üst liglerinde görev alanlar 
hariç)”  
Söz konusu madde kapsamında belirtilen teşvik gayesiyle verilen 
ikramiye, tazminat ve mükafatlar daha çok ücret olarak 193 sayılı Kanun 
bakımından vergiye tabi olması gerekirken sosyal ve ekonomik amaçlı 
olarak getirilen bu istisna hükmü nedeniyle vergi dışında tutulmaktadır. 
Dolayısıyla bu tür ödemelerin safi tutarı üzerinden 193 sayılı Kanunun 103 
üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir 
vergisi, vergi harcaması mahiyetindedir.  
Mükellefin beyan etmiş olduğu başka gelirlerinin de olması halinde, 
buradan elde edilen safi ücretin mevcut kazanç tutarına eklenerek, toplam 
kazanç üzerinden 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan 
oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisinden, 94 üncü madde 
kapsamında yapılmış olan tevkifatın ve daha önce ödenmiş olan gelir 
vergisinin mahsup edilmesi, daha önce iade çıkmış ise yapıl an iadenin 
eklenmesi halinde bulunan tutar vergi harcaması olacaktır.  
2.1.16. Sergi ve panayır istisnası (Madde 30) 
193 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinde sergi ve panayırlarda elde 
edilen kazançlar vergiden istisna edilmiştir. Madde metni şu şekildedir; 
--- Page 62 ---
50 
“MADDE 30- Dar mükellefiyete tabi olanların:  
1. Hükümetin müsaadesiyle açılan sergi ve panayırlarda yaptıkları 
ticari faaliyetlerden elde ettikleri kazançlar (Türkiye’de başkaca iş yeri ve 
daimi temsilcileri bulunmamak şartıyla);  
2.Bu sergi ve panayırlard a yaptıkları serbest meslek 
faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlar;  
Gelir Vergisinden müstesnadır.”  
Ülkemizde ekonomik faaliyetlerin canlandırılması, düzenlenen 
sergi ve panayırlara olan ilginin artırılması, buralarda kendi ürünlerimizin 
ve yabancı ül kelerde üretilen yeni ürünlerin tanıtılması ve ticaretin 
canlandırılması için resmi izinle açılan sergi ve panayırlarda dar 
mükellefiyete tabi olanların, yaptıkları ticari ve mesleki faaliyetlerinden 
elde ettikleri kazançlar gelir vergisinden istisna edilm iştir. Bu istisna 
hükmü, Türkiye ’de işyeri ve daimi temsilcilikleri bulunmayan ve 
hükümetin müsaadesiyle açılan sergi ve panayırlardan dar mükelleflerin 
sergi, fuar, panayır süresince elde ettiği gelirleri kapsamaktadır.  
Düzenlenen sergi, fuar ve panayır gibi organizasyonlara katılımı 
teşvik etmeyi amaçlayan bu istisna kapsamında elde edilen ticari kazançlar 
için; 193 sayılı Kanunun  103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı 
tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisi; serbest meslek kazançları için 193 
sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre 
hesaplanacak gelir vergisinden bu kişilere yapılan ödemeler üzerinden 193 
sayılı Kanunun 94 üncü maddesi kapsamında kesilen vergilerin mahsup 
edilmesiyle bulunan tutar, vergi harcamasına konu olacaktır. 
2.1.17. Engellilik indirimi (Madde 31)  
193 sayılı Kanunun 31 inci maddesinde yer alan engellilik indirimi, 
engelli vatandaşlarımızın içinde bulundukları zor koşulların giderilmesine 
--- Page 63 ---
51 
katkıda bulunarak hayatlarını kolaylaştırmak, engelliler ile engelli 
olmayanlar arasındaki rekabet eşitsizliğini gidermek amaçlı 
düzenlemelerden bir tanesidir. Madde metni şu şekildedir; 
“MADDE 31-  Çalışma gücünün asgarî %80’ini kaybetmiş bulunan 
hizmet erbabı birinci derece engelli, asgarî %60 ’ını kaybetmiş bu lunan 
hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgarî %40 ’ını kaybetmiş bulunan 
hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır ve aşağıda engelli 
dereceleri itibarıyla belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden 
indirilir.  
Engellilik indirimi; 
-Birinci derece engelliler için 440.000.000 lira (4.400TL),  
-İkinci derece engelliler için 220.000.000 lira (2.600TL),  
-Üçüncü derece engelliler için 110.000.000 lira (1.100TL) dır.  
Engellilik derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve 
usuller Maliye, Sağlık ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarınca bu 
konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile belirlenir.”  
Söz konusu engellilik indirimi kapsamında, sosyal devlet olma 
ilkesinin bir gereği olarak çalışanların engellilik derecelerin e göre 
belirlenen maktu tutarların aylar itibarıyla bu kişilerin gelir vergisi 
matrahından indirilmesi öngörülmektedir.  
Yapılan düzenlemede sosyal amaç ön planda olup indirim 
uygulaması belirli şartlar altında ücret geliri elde edenler ile basit usulde 
vergilendirilen veya serbest meslek faaliyetinde bulunan engelli 
vatandaşlarımıza yönelik olduğundan düzenleme vergi harcaması 
niteliğindedir. 
Hizmet erbabının kendisi veya bakmakla yükümlü olduğu  kimse 
engelli ise engellilik indirimi tutarı ücretlinin gelir  vergisi kesintisinin 
--- Page 64 ---
52 
hesaplanmasında ücret matrahından indirilerek uygulanır. Ayrıca ücret 
geliri yıl içinde kesintiye tabi olmadığından veya diğer nedenlerden dolayı 
ücret gelirlerini yıllık beyanname ile beyan eden ve bakmakla yükümlü 
olduğu engelli kiş i bulunan hizmet erbabı ile serbest meslek erbabı da 
engellilik indiriminden yararlanabilecektir. Bu durumda engellilik indirimi 
yıllık olarak hesaplanacaktır.   
Buna göre engellilik indiriminden faydalanan ücretlinin ücreti 
engellilik indirimine tekabül e den vergi tutarı kadar artmakta ve  
dolayısıyla ücretliye fazla ödeme yapılmaktadır. Engellilik indirimi 
dikkate alınmadan 193 sayılı Kanunun  103 üncü maddesinde belirtilen 
artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisinden, engellilik 
indirimi dikka te alınarak hesaplanmış olan gelir vergisi mahsup 
edildiğinde aradaki fark vergi harcaması olacaktır. 
2.1.18. Yurt dışına hizmet veren işletmelerde indirim (Madde 
33) 
193 sayılı Kanunun  33 üncü maddesinde yurt dışına hizmet veren 
işletmelerde indirim düzen lemesine yer verilmiş olup m adde metni şu 
şekildedir: 
“MADDE 33- Bu Kanunun 89 uncu maddesinin birinci fıkrasının 
(13) numaralı bendi ile 13/6/2006 tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi 
Kanununun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendinde yer ala n 
indirim kapsamındaki faaliyet alanlarında hizmet veren işverenlerin, 
destek personeli hariç olmak üzere, münhasıran bu faaliyetler için 
istihdam ettikleri ve fiilen bu işleri ifa eden hizmet erbabına ödedikleri 
ücretler üzerinden asgari geçim indirimi uygulandıktan sonra hesaplanan 
vergiden, işverenin bu faaliyetlerinden sağladığı hasılatın %85 ’inin yurt 
dışından elde edilmiş olması ve fatura veya benzeri belgenin yurt dışındaki 
müşteri adına düzenlenmesi şartıyla, her bir çalışan için faaliyetin 
--- Page 65 ---
53 
yapıldığı yılın Ocak ayına ait asgari ücretin safi tutarının bu Kanunun 103 
üncü maddesindeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir diliminde yer alan 
oranla çarpılmasıyla bulunan indirim tutarı mahsup edilir. 
Bu indirim, yıl içinde vergilendirme dönemleri itiba rıyla tahsil 
edilen vergilerin, bu maddede yer alan şartların gerçekleşmesi halinde, 
takvim yılına ilişkin yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinin 
verildiği tarihten sonraki vergilendirme dönemlerine ilişkin muhtasar 
beyanname üzerinden tahakkuk eden vergilerden mahsup edilmek suretiyle 
uygulanır.  
Bu maddede yer alan %85 oranını, hizmet alanları itibarıyla veya 
kazanç tutarına bağlı olarak ayrı ayrı veya birlikte %50 ’ye kadar 
indirmeye veya %100 ’e kadar artırmaya Cumhurbaşkanı, bu maddenin 
uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı 
yetkilidir.”  
Yapılan düzenlemeyle, 193 sayılı Kanunun  89 uncu maddesinin 
birinci fıkrasının (13) numaralı bendi ile 5520 sayılı Kanunun  10 uncu 
maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendinde yer ala n indirim kapsamındaki 
faaliyet alanlarında yurt  dışı yerleşiklere yüksek katma değerli hizmet 
veren işverenlerin istihdam ettiği hizmet erbabının ücretleri üzerinden 
hesaplanan vergiden kısmi indirim uygulaması getirilmiştir. 
Bu kapsamda, Türkiye’de yerle şmiş olmayan kişiler ile işyeri, 
kanuni ve iş merkezi yurt dışında bulunanlara Türkiye’den verilen ve 
münhasıran yurt dışında yararlanılan; mimarlık, mühendislik, tasarım, 
yazılım, tıbbi raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi, ürün testi, 
sertifikasyon, veri saklama, veri işleme, veri analizi ve ilgili bakanlıkların 
görüşü alınmak suretiyle Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen 
mesleki eğitim alanlarında faaliyette bulunan hizmet işletmelerinin, 
münhasıran bu faaliyetleri kapsamında fiilen istihd am ettikleri destek 
--- Page 66 ---
54 
hizmetlerinde görevli olanlar hariç olmak üzere, hizmet erbabına 
ödedikleri ücretler üzerinden hesaplanan vergiden, her bir çalışan için 
faaliyetin yapıldığı yılın Ocak ayına ait asgari ücretin safi tutarının, 
Kanunun 103 üncü maddesind eki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir 
diliminde yer alan oranla çarpılması suretiyle bulunan tutarın, mahsup 
edilmesi esası getirilmiştir. 
Yıl içinde indirim hükümlerinden yararlanılması mümkün 
olmadığından, öngörülen düzenlemeyle yıl  sonunda indirim  şartlarını 
yerine getiren işverenler, yıllık gelir veya kurumlar vergisi 
beyannamelerinin verilmesini müteakip muhtasar beyannamede ücretler 
üzerinden tahakkuk eden vergiden mahsup edilmesi suretiyle indirim 
hükümlerinden yararlanacaktır.  
Dolayısıyla ilgili yıl için oluşacak vergi harcaması tutarı, bir sonraki 
yıl muhtasar beyanname üzerinden mahsup edilen tutar olacaktır. 
2.1.19. Gerçek ücretler (Madde 63) 
193 sayılı Kanunun 61 inci maddesinde ücret, işverene tabi ve belirli 
bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar 
ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler şeklinde tanımlanmış 
olup ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (mali sorumluluk tazminatı), 
tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye , gider karşılığı 
veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti 
niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin 
edilmiş bulunmasının onun mahiyetini değiştirmeyeceği hüküm altına 
alınmıştır. 193 sayılı Kanunun 63 üncü maddesinde ise;  
“Ücretin gerçek safi değeri işveren tarafından verilen para ve 
aynılarla sağlanan menfaatler toplamından aşağıdaki indirimler 
yapıldıktan sonra kalan miktardır.  
--- Page 67 ---
55 
1. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 190 ıncı maddesi 
uyarınca yapılan kesintilerle, Ordu Yardımlaşma Kurumu ve benzeri kamu 
kurumları için yapılan kanuni kesintiler;  
2. Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar 
Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklara ödenen aidat 
ve primler;…”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 190 ıncı maddesi , 
12/2/1982 tarih ve 2595 sayılı  Kanunun 19/a maddesi ile yürürlükten 
kaldırıldığından bu kapsamda herhangi bir kesinti yapılmamaktadır.  
205 sayılı Kanun ile kurulan Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) 
üyelerine Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın öngördüğü sosyal güvenlik 
sistemi kapsamında  Sosyal Güvenlik Kurumundan ayrı güvenceler 
sağlanmakta ve mevcut sosyal güvenlik sistemine ek olarak ayrıcalıklı 
hizmet sunmaktadır. 
Buna göre (2) numaralı bent kapsamında yapılan kanuni kesintiler, 
zorunluluk içerdiğinden standart vergi yapısının unsurlarıdır. (1) numaralı 
bent kapsamında OYAK ve benzeri kamu kurumlarına yapılan kesintiler, 
ana sosyal güvenlik sistemi haricinde özel bir d üzenleme ile sosyal ve 
ekonomik amaç güdülerek yapıldığından, bu indirim uygulaması hizmet 
erbabı içerisinde belirli gruba yönelik olup vergi harcaması niteliği 
taşımaktadır. Söz konusu ödemeler ücretin safi değerinin belirlenmesinde 
brüt ücret üzerinden d üşüldüğünden, bunların ücrete eklenmesi halinde 
193 sayılı Kanunun  103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye 
göre hesaplanacak gelir vergisinden, daha önce hesaplanan gelir vergisi 
düşüldüğünde aradaki fark vergi harcaması olacaktır. 
--- Page 68 ---
56 
2.1.20. Serbest meslek kazançları (Madde 66/2-5) 
193 sayılı Kanunun 66 ncı maddesinin ikinci fıkrasının (5) numaralı 
bendinde; 
“5. Vergi Usul Kanununun 155 inci maddesinde belirtilen 
şartlardan en az ikisini taşıyan ebe, sünnetçi, sağlık memuru, arzuhalci, 
rehber gib i mesleki faaliyette bulunanlar (şartlardan en az ikisini 
taşımayanlar ile köylerde veya son nüfus sayımına göre belediye içi nüfusu 
5.000’i aşmayan yerlerde faaliyette bulunanların bu faaliyetlerine ilişkin 
kazançları gelir vergisinden muaftır.)” hükmü yer almaktadır. 
Buna göre ; 213 sayılı Kanunun  “Serbest meslek erbabında işe 
başlamanın belirtileri” başlıklı 155 inci maddesine göre belirlenen dört 
kriterden en az ikisini taşımayan arzuhalci, rehber, ebe, sünnetçi, sağlık 
memurları ve hayvan sağlık memurlarının herhangi bir yerde veya bunların 
köylerde veya nüfusu 5.000 ’i aşmayan yerlerde faaliyette bulunmaları 
halinde, bu faaliyetlerden elde ettikleri kazancın tamamı gelir vergisinden 
istisna edilmiştir. 
Bu durumda sosyal ve ekonomik amaç gözetilmek sureti yle, belirli 
meslek veya mükellef grubu için ayrıcalıklı uygulama yapılarak, bunların 
kazançları vergi dışında tutulmaktadır. Bunların elde ettiği kazançlar 
üzerinden 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı 
tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisi vergi harcamasına konu olacaktır. 
Mükellefin beyan etmiş olduğu başka gelirlerinin de olması halinde, 
buradan elde edilen kazanç tutarına mevcut kazanç tutarı eklenerek, toplam 
kazanç tutarı üzerinden 193 sayılı Kanunun  103 üncü maddesinde 
belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisinden, 94 üncü 
madde kapsamında yapılmış olan tevkifatın ve daha önce ödenmiş olan 
gelir vergisinin mahsup edilmesi, daha önce iade çıkmış ise yapılan iadenin 
eklenmesi halinde bulunan tutar vergi harcaması olacaktır.  
--- Page 69 ---
57 
2.1.21. Değer artışı kazançları (Mükerrer Madde 80) 
193 sayılı Kanunun mükerrer 80 inci maddesinin birinci fıkrasının 
(1) ve (6) numaralı bentleri, süre şartlı istisna öngörmektedir. Söz konusu 
bentler aşağıdaki gibidir: 
“1. İvazsız olarak iktisap edilenler ile tam mükellef kurumlara ait 
olan ve iki yıldan fazla süreyle elde tutulan hisse senetleri hariç, menkul 
kıymetlerin veya diğer sermaye piyasası araçlarının elden çıkarılmasından 
sağlanan kazançlar. 
… 
6. İktisap şekli ne olursa  olsun (ivazsız olarak iktisap edilenler 
hariç) 70 inci maddenin birinci fıkrasının (1), (2), (4) ve (7) numaralı 
bentlerinde yazılı mal (gerçek usulde vergiye tâbi çiftçilerin ziraî istihsalde 
kullandıkları gayrimenkuller dahil) ve hakların, iktisap tarih inden 
başlayarak beş yıl içinde elden çıkarılmasından doğan kazançlar 
(Kooperatiflerin ortaklarına bu sıfatları dolayısıyla tahsis ettikleri 
gayrimenkulleri tahsis tarihinde ortak tarafından satın alınmış sayılır.”) 
Maddenin devamında;  “taksi, dolmuş, mini büs ve umum servis 
araçlarına ait ticari plakaların elden çıkarılmasından doğan kazançların 
tamamı gelir vergisinden müstesna edilmiştir.” hükmü yer almaktadır. 
İvazsız iktisaplar başlangıçta veraset ve intikal vergisinin konusuna 
girdiğinden bunların satışının vergilendirilmemesi standart vergi yapısıyla 
ilgilidir. Ancak tam mükellef kurumlara ait olan ve iki yıldan fazla süreyle 
elde tutulan hisse senetleri, 70 inci maddenin birinci fıkrasının (1), (2), (4) 
ve (7) numaralı bentlerinde yazılı mal (gerçek u sulde vergiye tâbi 
çiftçilerin ziraî istihsalde kullandıkları gayrimenkuller dâhil) ve hakların, 
iktisap tarihinden başlayarak beş yıldan sonra elden çıkarılmasından doğan 
değer artışı kazançları ve taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçlarına 
--- Page 70 ---
58 
ait tica ri plakaların elden çıkarılmasından doğan kazançların tamamı  
vergilendirme dışı bırakılmıştır.  
Yapılan düzenlemede ekonomik amaç ön plandadır. Normalde 
verginin konusunu oluşturan ve değer artışı kazancı sayılan bu kazanç 
unsurları için 193 sayılı Kanunun  103 üncü maddesinde belirtilen artan 
oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisi, vergi harcaması olacaktır.  
Mükellefin beyan etmiş olduğu başka gelirlerinin de olması halinde, 
değer artışı kazancının mevcut kazanç tutarına eklenerek, toplam kazanç  
tutarı üzerinden 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan 
oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisinden, 94 üncü madde 
kapsamında yapılmış olan tevkifatın ve daha önce ödenmiş olan gelir 
vergisinin mahsup edilmesi, daha önce iade çıkmış  ise yapılan iadenin 
eklenmesi halinde bulunan tutar vergi harcaması olacaktır.  
2.1.22. Toplama yapılmayan haller (Madde 86) 
193 sayılı Kanunun  86 ncı maddesinde yıllık beyannamede 
toplanması zorunlu olmayan gelirler açıklanmıştır. Buna göre;  madde 
metni şu şekildedir:  
“MADDE 86 - Aşağıda belirtilen gelirler için yıllık beyanname 
verilmez, diğer gelirler için beyanname verilmesi halinde bu gelirler 
beyannameye dahil edilmez.  
1. Tam mükellefiyette;  
a) Gerçek usulde vergilendirilmeyen ziraî kazançlar, bu K anunun 
75 inci maddesinin (15) ve (16) numaralı bentlerinde yazılı menkul 
sermaye iratları, kazanç ve iratların istisna hadleri içinde kalan kısmı,  
b) Tek işverenden alınmış ve tevkif suretiyle vergilendirilmiş 103 
üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü g elir diliminde yer alan tutarı 
aşmayan ücretler (birden fazla işverenden ücret almakla beraber, 
--- Page 71 ---
59 
birinciden sonraki işverenden aldıkları ücretlerinin toplamı, 103 üncü 
maddede yazılı tarifenin ikinci gelir diliminde yer alan tutarı ve birinci 
işverenden alınan dâhil ücret gelirleri toplamı 103 üncü maddede yazılı 
tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı aşmayan mükelleflerin, 
tamamı tevkif suretiyle vergilendirilmiş ücretleri dâhil) 
c) Vergiye tâbi gelir toplamının [(a) ve (b) bentlerinde belirtilenler 
hariç] 103 üncü maddede yazılı tarifenin ikinci gelir diliminde yer alan 
tutarı aşmaması koşuluyla, Türkiye’de tevkifata tâbi tutulmuş olan; birden 
fazla işverenden elde edilen ücretler, menkul sermaye iratları ve 
gayrimenkul sermaye iratları,  
d) Bir takvim yılı içinde elde edilen ve toplamı 600 milyon lirayı 
(8.400 TL) aşmayan, tevkifata ve istisna uygulamasına konu olmayan 
menkul ve gayrimenkul sermaye iratları. 
2. Dar mükellefiyette, tamamı Türkiye ’de tevkif suretiyle 
vergilendirilmiş olan; ücretle r, serbest meslek kazançları, menkul ve 
gayrimenkul sermaye iratları ile diğer kazanç ve iratlar.”  
Yapılan düzenlemede sosyal ve ekonomik amaç birlikte olup 
ayrıcalıklı uygulama gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçiler ile 
ücretliler, gayrimenkul ve men kul sermaye iradı elde edenler ve dar 
mükellefler için söz konusudur. Dolayısıyla eksik alınan vergi nedeniyle 
vergi harcaması oluşmaktadır. 
193 sayılı Kanunun 53 üncü maddesi; 
“Çiftçilerin elde ettikleri zirai kazançlar, bu kanunun 94 üncü 
maddesine göre hasılatları üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle 
vergilendirilir. 54 üncü maddede yazılı işletme büyüklüğü ölçülerini aşan 
çiftçiler ile bir biçerdövere veya bu mahiyetteki bir motorlu araca veya on 
yaşına kadar ikiden fazla traktöre sahip olan çiftçilerin kazançları gerçek 
usulde (zirai işletme hesabı veya diledikleri takdirde bilanço esasına göre) 
--- Page 72 ---
60 
tespit olunarak vergilendirilir. Kazançları gerçek usulde 
vergilendirilmeyen çiftçiler bu kazançları için beyanname vermezler…”  
şeklinde düzenlenmiştir. 
Çiftçilerin elde ettikleri zirai kazançlar, herhangi bir ayırıma tabi 
tutulmaksızın 193 sayılı Kanunun  94 üncü maddesine göre hasılatları 
üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle vergilendirilmektedir.  
Ancak, gerçek usulde vergilendirilen çiftçiler kazançları için  yıllık 
beyanname verip hesaplanan gelir vergisinden 94 üncü madde kapsamında 
kendilerine yapılan ödemelerden kesilen vergiyi mahsup ederken, düşük 
gelir grubunda yer alan, defter ve belge düzenine uyum ile diğer vergisel 
ödevlerini yerine getirme konusund a sıkıntı yaşayabilecek durumda 
bulunan küçük çiftçilerin hasılatları üzerinden yapılan tevkifat nihai 
vergileme olmaktadır. 
Dolayısıyla gerçek usulde vergilendirilmeyen zirai kazançlar için 94 
üncü maddenin birinci fıkrasının (11) numaralı ben di kapsamında hasılat 
üzerinden, %1, %2 ve %4 olarak yapılan tevkifat nihai vergileme 
olmaktadır.   
Kazançları gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçilerin vergi 
harcaması tutarının tespitinde, bunların elde edebilecekleri net kar veya 
kazanç üzerinden 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan 
oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisinden, 94 üncü madde 
kapsamında mal ve hizmet satışlarında bunlara yapılan ödemelerden 
kesilen ve vergi dairesine beyan edilerek ödenen söz konusu tutarların 
mahsup edilmesi ve böylece vergi harcaması niteliğindeki vazgeçilen vergi 
geliri tutarının belirlenmesi gerekmektedir. Eğer 94 üncü madde 
kapsamında tevkif edilen vergi 103 üncü maddeye göre hesaplanan 
vergiden fazla ise vergi harcaması oluşmayacaktır. 
--- Page 73 ---
61 
193 sayılı Kanunun 75 inci maddesinin ikinci fıkrasının (15) ve (16) 
numaralı bentlerinde yazılı menkul sermaye iratları üzerinden 94 üncü 
maddenin birinci fıkrasının (15) ve (16) numaralı bentleri kapsamında 
tevkifat yapılmakta olup yapılan tevkifat nihai vergileme olm aktadır. Bu 
tevkifat; 94 üncü maddenin birinci fıkrasının (15) numaralı bendine göre 
75 inci maddenin ikinci fıkrasının (15) numaralı bendinin (a) alt bendinde 
yer alan menkul sermaye iratlarından %15, (b) alt bendinde yar alan 
menkul sermaye iratlarından %10 oranında yapılmaktadır. Yine aynı 
şekilde 94 üncü maddenin birinci fıkrasının (16) numaralı bendine göre, 75 
inci maddenin ikinci fıkrasının (16) numaralı bendinin (a) alt bendinde yer 
alan menkul sermaye iratlarından %15, (b) alt bendinde yer alan men kul 
sermaye iratlarından %10, (c) alt bendinde yer alan menkul sermaye 
iratlarından ise %5 oranında tevkifat yapılmaktadır.  
Yapılan brüt menkul sermaye iradı ödemeleri için 193 sayılı 
Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre 
hesaplanacak gelir vergisinden, 94 üncü madde kapsamında ödeme 
aşamasında yapılan tevkifatın düşülmesi sonucu bulunan fark vergi 
harcaması olacaktır. 
193 sayılı Kanunun  86 ncı maddesinin birinci  fıkrasının (b) 
bendinde yer alan düzenleme gereğince tek işverende n alınan ve vergi 
tevkifatına tabi tutulmuş ücretin tutarı 103 üncü maddedeki tarifenin 
dördüncü dilimini (202 3 yılı  için 1.900.000TL) aşmadığı sürece beyan 
edilmeyecektir. Birden fazla işverenden ücret almakla birlikte, birden 
sonraki işverenden aldıkları ücretler toplamı, 193 sayılı Kanunun 103 üncü 
maddesinde yazılı tarifenin ikinci diliminde yer alan tutarı (2023 yılı için 
150.000 TL) ve birinci işverenden alınan dâhil ücret gelirleri toplamı 103 
üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde ye r alan tutarı 
aşmayan mükelleflerin,  tamamı tevkif suretiyle vergilendirilmiş olan 
ücretleri için de beyanname verilmeyecektir.  
--- Page 74 ---
62 
Ücretler, 94 üncü maddeye göre 103 üncü madde kapsamında artan 
oranlı tarifeye göre vergilendirilmektedir. Tek işverenden alınan ve tevkif 
suretiyle vergilendirilmiş 103 üncü maddedeki tarifenin dördüncü 
diliminde yer alan tutarı aşmayan ücretler beyan edilmeyecek olup 94 üncü 
madde kapsamında yapılan tevkifat nihai vergilendirme olmaktadır. Ancak 
tevkifata tabi olmayan ve diğer ü cretler dışında kalan ücretlerin ise her 
halükarda beyan edilmesi gerekmektedir. Birden fazla işverenden alınan 
ve tevkifata tabi tutulan ücretin beyan edilmesinde ise birden sonraki 
ücretin veya birden sonraki tüm ücretler toplamının belirlenen hadleri aşıp 
aşmadığına bakılacak, haddi aştığı takdirde toplanarak birlikte beyan 
edilecek, haddi aşmadığı takdirde ise tevkifat nihai vergileme olacaktır. 
Dolayısıyla birden fazla olan, tevkifata tabi tutulan ve haddi 
aşmayan ücretlerde, her bir işverenden alınan ücretin ayrı ayrı artan oranlı 
tarifeye göre vergilendirilmesi yerine, bunların kendi arasında veya diğer 
gelir unsurlarıyla toplanarak artan oranlı tarifeye göre vergilendirilmesi 
halinde daha fazla vergi hesaplanacaktır.  
Buna göre birden fazla işverende n alınan ve haddi aşmayan 
ücretlerin kendi arasında toplanarak 103 üncü madde kapsamında artan 
oranlı tarifeye göre vergilendirilmesi halinde hesaplanan vergiden, 94 üncü 
madde kapsamında yapılan tevkifatın düşülmesi sonucu bulunan fark vergi 
harcaması olacaktır.  
Yine aynı şekilde 193 sayılı Kanunun  86 ncı maddesinin birinci  
fıkrasının (c) ve (d) bentlerinde yer alan yasal haddin altında kalan gelirler 
üzerinden 103 üncü madde kapsamında artan oranlı tarifeye göre 
hesaplanacak vergiden varsa 94 üncü madde kapsamında yapılan tevkifatın 
düşülmesi sonucu bulunan fark vergi harcaması olacaktır. 94 üncü madde 
kapsamında yapılan tevkifat daha yüksekse vergi harcaması 
oluşmayacaktır.  
--- Page 75 ---
63 
Diğer taraftan 193 sayılı Kanunun  86 ncı maddesinin ikinci 
fıkrasında dar mükell efler için Türkiye ’de tamamı tevkif suretiyle 
vergilendirilmiş ücretler, serbest meslek kazançları, menkul ve 
gayrimenkul sermaye iratları, diğer kazanç ve iratlar için beyanname 
verilmemektedir. Bu kapsamda dar mükellef gerçek kişiler tarafından elde 
edilen toplam gelir üzerinden 103 üncü madde kapsamında artan oranlı 
tarifeye göre hesaplanacak vergiden varsa 94 üncü madde kapsamında 
yapılan tevkifatın düşülmesi sonucu bulunan fark vergi harcaması 
olacaktır. 94 üncü madde kapsamında yapılan tevkifat daha yüksekse vergi 
harcaması oluşmayacaktır. 
Yukarıda belirtilen 86 ncı madde kapsamında beyan ettirilmeyen 
gelirler yanında, mükellefin beyan etmiş olduğu başka gelirlerinin de 
olması halinde, beyan edilmeyen kazanç ve irat tutarının mevcut kazanç ve 
irat tutarına eklenerek, toplam kazanç ve irat üzerinden 193 sayılı Kanunun 
103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak 
gelir vergisinden, 94 üncü madde kapsamında yapılmış olan tevkifatın ve 
daha önce ödenmiş olan gelir vergisinin mahsup edilmesi, daha önce iade 
çıkmış ise yapılan iadenin eklenmesi halinde bulunan tutar vergi harcaması 
olacaktır.  
2.1.23. Diğer indirimler (Madde 89) 
193 sayılı Kanunun  89 uncu maddesi matrahın tespiti için beyan 
edilen gelirden yapılacak indirimleri kapsam aktadır. Çeşitli sosyal, 
kültürel ve ekonomik amaçlarla düzenlenen söz konusu indirim hükümleri, 
gelir vergisi matrahını ve dolayısıyla hesaplanan gelir vergisini 
azaltmaktadır. Madde metni şu şekildedir:  
“MADDE 89 - Gelir vergisi matrahının tespitinde, ge lir vergisi 
beyannamesinde bildirilecek gelirlerden aşağıdaki indirimler yapılabilir:  
--- Page 76 ---
64 
1. Beyan edilen gelirin %15 ’ini ve asgari ücretin yıllık tutarını 
aşmamak şartıyla (Bu şartın tespitinde işverenler tarafından ücretliler 
adına bireysel emeklilik sistem ine ödenen katkı payları ile 63 üncü 
maddenin birinci fıkrasının (3) numaralı bendi ve bu bent kapsamında 
indirim konusu yapılacak prim ödemelerinin toplam tutarı birlikte dikkate 
alınır.) mükellefin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat 
sigortalarına ödenen primlerin %50 ’si ile ölüm, kaza, hastalık, sağlık, 
engellilik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta primleri (Sigortanın 
Türkiye’de kâin ve merkezi Türkiye’de bulunan bir emeklilik veya sigorta 
şirketi nezdinde akdedilmiş olması, prim tuta rlarının gelirin elde edildiği 
yılda ödenmiş olması ve ücret geliri elde edenlerin ücretlerinin safi 
tutarının hesaplanması sırasında ayrıca indirilmemiş bulunması şartıyla, 
eşlerin veya çocukların ayrı beyanname vermeleri halinde, bunlara ait 
prim kendi gelirlerinden indirilir.). 
Cumhurbaşkanı bu bentte yer alan oranları yarısına kadar 
indirmeye, iki katına kadar artırmaya ve belirtilen haddi, asgari ücretin 
yıllık tutarının iki katını geçmemek üzere yeniden belirlemeye yetkilidir. 
2. Beyan edilen gelirin %10’unu aşmaması, Türkiye’de yapılması ve 
gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunan gerçek veya tüzel 
kişilerden alınacak belgelerle tevsik edilmesi şartıyla, mükellefin kendisi, 
eşi ve küçük çocuklarına ilişkin olarak yapılan eğitim ve sağlık 
harcamaları (mükerrer 121 inci madde çerçevesinde eğitim ve sağlık 
harcamaları nedeniyle vergi indiriminden yararlanan ücretliler, aynı 
harcamalarını bu hükümden yararlanarak matrahlarından indiremezler).  
3. Serbest meslek faaliyetinde bulunan engellilerin  beyan edilen 
gelirlerine, 31 inci maddede yer alan esaslara göre hesaplanan yıllık 
indirim (Bu indirimden bakmakla yükümlü olduğu engelli  kişi bulunan 
serbest meslek erbabı ile hizmet erbabı (tevkifat matrahı dahil) da 
yararlanır.). 
--- Page 77 ---
65 
4. Genel ve özel bütçeli kamu idareleri, il özel idareleri, belediyeler, 
köyler ile kamu yararına çalışan dernekler ve Cumhurbaşkanınca vergi 
muafiyeti tanınan vakıflara yıllık t oplamı beyan edilecek gelirin % 5’ini 
(kalkınmada öncelikli yöreler için %10 ’unu) aşmamak üzere, makbuz 
karşılığında yapılan bağış ve yardımlar.  
5. Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, 
belediyelere ve köylere bağışlanan okul, sağlık tesisi ve yüz yatak 
(kalkınmada öncelikli yörelerde elli yatak) kapasitesinden az olmamak 
üzere öğrenci yurdu ile çocuk yuvası, yetiştirme yurdu, huzurevi, bakım ve 
rehabilitasyon merkezi ile mülki idare amirlerinin izni ve denetimine tabi 
olarak yaptırılacak ibadethaneler ve Diyanet İşleri Başkanlığı 
denetiminde yaygın din eğitimi verilen tesislerin  ve Ge nçlik ve Spor 
Bakanlığına ait gençlik merkezleri ile gençlik ve izcilik kamplarının inşası 
dolayısıyla yapılan harcamalar veya bu tesislerin inşası için bu 
kuruluşlara yapılan her türlü bağış ve yardımlar ile mevcut tesislerin 
faaliyetlerini devam ettirebi lmeleri için yapılan her türlü nakdî ve aynî 
bağış ve yardımların tamamı.  
6. Fakirlere yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunan 
dernek ve vakıflara Maliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar 
çerçevesinde bağışlanan gıda, temizlik, giyecek  ve yakacak maddelerinin 
maliyet bedelinin tamamı.  
7. Genel ve özel bütçeli kamu idareleri, il özel idareleri, belediyeler, 
köyler, kamu yararına çalışan dernekler,  Cumhurbaşkanınca vergi 
muafiyeti tanınan vakıflar ve bilimsel araştırma faaliyetinde bulun an 
kurum ve kuruluşlar tarafından yapılan ya da Kültür ve Turizm 
Bakanlığınca desteklenen veya desteklenmesi uygun görülen;  
a)Kültür ve sanat faaliyetlerine ilişkin ticari olmayan ulusal veya 
uluslararası organizasyonların gerçekleştirilmesine,  
--- Page 78 ---
66 
b)Ülkemizin uygarlık birikiminin kültürü, sanatı, tarihi, edebiyatı, 
mimarisi ve somut olmayan kültürel mirası ile ilgili veya ülke tanıtımına 
yönelik kitap, katalog, broşür, film, kaset, CD ve DVD gibi manyetik, 
elektronik ve bilişim teknolojisi yoluyla üretilenle r de dahil olmak üzere 
görsel, işitsel veya basılı materyallerin hazırlanması, bunlarla ilgili 
derleme ve araştırmaların yayınlanması, yurt içinde ve yurt dışında 
dağıtımı ve tanıtımının sağlanmasına,  
c)Yazma ve nadir eserlerin korunması ve elektronik ort ama 
aktarılması ile bu eserlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı koleksiyonuna 
kazandırılmasına,  
d)2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu 
kapsamındaki taşınmaz kültür varlıklarının bakımı, onarımı, yaşatılması, 
rölöve, restorasyon, restitüsyon projeleri yapılması ve nakil işlerine,  
e)Kurtarma kazıları, bilimsel kazı çalışmaları ve yüzey 
araştırmalarına,  
f)Yurt dışındaki taşınmaz Türk kültür varlıklarının yerinde 
korunması veya ülkemize ait kültür varlıklarının Türkiye ’ye getirtilmesi 
çalışmalarına,  
g)Kültür envanterinin oluşturulması çalışmalarına,  
h)2863 sayılı Kanun kapsamındaki taşınır kültür varlıkları ile güzel 
sanatlar, çağdaş ve geleneksel el sanatları alanlarındaki ürün ve eserlerin 
Kültür ve Turizm Bakanlığı koleksiyonuna kazandırıl ması ve 
güvenliklerinin sağlanmasına,  
i)Somut olmayan kültürel miras, güzel sanatlar, sinema, çağdaş ve 
geleneksel el sanatları alanlarındaki üretim ve etkinlikler ile bu alanlarda 
araştırma, eğitim veya uygulama merkezleri, atölye, stüdyo ve film platosu 
kurulması, bakım ve onarımı, her türlü araç ve teçhizatın tedariki ile film 
yapımına,  
--- Page 79 ---
67 
j)Kütüphane, müze, sanat galerisi ve kültür merkezi ile sinema, 
tiyatro, opera, bale ve konser gibi kültürel ve sanatsal etkinliklerin 
sergilendiği tesislerin yapımı, onarımı veya modernizasyon çalışmalarına,  
İlişkin harcamalar ile bu amaçla yapılan her türlü bağış ve 
yardımların %100 ’ü ( Cumhurbaşkanı, bölgeler ve faaliyet türleri 
itibarıyla bu oranı yarısına kadar indirmeye veya kanuni oranına kadar 
çıkarmaya yetkilidir).  
8. 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve 
Görevleri Hakkında Kanun ile 17.6.1992 tarihli ve 3813 sayılı Türkiye 
Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun kapsamında 
yapılan sponsorluk harcamalarının; amatör spor dallar ı için tamamı, 
profesyonel spor dalları için %50’si.  
9. (6728 sayılı Kanunun 15 inci maddesiyle kaldırılan bent; 
Yürürlük 09.08.2016) 11 
10. Cumhurbaşkanınca başlatılan yardım kampanyalarına makbuz 
karşılığı yapılan ayni ve nakdî bağışların tamamı. 
11. İktisadi işletmeleri hariç, Türkiye Kızılay Derneğine ve Türkiye 
Yeşilay Cemiyetine makbuz karşılığı yapılan nakdi bağış ve yardımların 
tamamı. 
12. Vergi Usul Kanununun 325/A maddesine göre girişim sermayesi 
fonu olarak ayrılan tutarların beyan edilen gelirin  %10’unu aşmayan 
kısmı. 
13. Türkiye’de yerleşmiş olmayan kişilerle, işyeri, kanuni ve iş 
merkezi yurt dışında bulunanlara Türkiye ’de verilen ve münhasıran yurt 
                                                      
11 6728 sayılı Kanunun 15/a maddesiyle, GVK’nın 89 uncu maddesinin birinci fıkrası (9) 
numaralı bendinde düzenlenen Ar-Ge indirimi, 09/08/2016 tarihinden itibaren yürürlükten 
kaldırılmış ve düzenlemelere 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkındaki Kanunun 3/A maddesinde yer verilmiştir. 
--- Page 80 ---
68 
dışında yararlanılan mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım, tıbbi 
raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi, ürün testi, sertifikasyon, 
veri saklama, veri işleme, veri analizi ve ilgili bakanlıkların görüşü 
alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca belirlenen mesleki eğitim 
alanlarında faaliyette bulunan hizmet işletmeleri ile ilgili bakanlığın iz ni 
ve denetimine tabi olarak eğitim ve sağlık alanında faaliyet gösteren ve 
Türkiye’de yerleşmiş olmayan kişilere hizmet veren işletmelerin 
münhasıran bu faaliyetlerinden elde ettikleri kazancın, elde edildiği takvim 
yılına ilişkin yıllık gelir vergisi bey annamesinin verilmesi gereken tarihe 
kadar tamamının Türkiye’ye transfer edilmesi şartıyla, %80’i . Bu 
indirimden yararlanılabilmesi için fatura veya benzeri belgenin yurt 
dışındaki müşteri adına düzenlenmesi şarttır. Bu bentte yer alan oranı, 
hizmet alanları ve kazanç tutarları itibarıyla sıfıra kadar indirmeye veya 
%100’e kadar artırmaya ve Türkiye’ye transfer edilecek kazanç tutarını 
sıfıra kadar indirmeye veya kanuni seviyesine kadar artırmaya 
Cumhurbaşkanı, bu bendin uygulamasına ve denetime ilişkin usu l ve 
esasları belirlemeye ilgili bakanlıkların görüşünü almak suretiyle Maliye 
Bakanlığı yetkilidir. 
14. 01/07/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanuna 
göre kurulan korumalı işyerlerinde istihdam edilen ve iş gücü piyasasına 
kazandırılmaları güç olan zihinsel veya ruhsal engelli çalışanlar için diğer 
kişi ve kurumlarca karşılanan tutar dâhil yapılan ücret ödemelerinin yıllık 
brüt tutarının %100’ü oranında korumalı işyeri indirimi (İndirim, her bir 
engelli çalışan için azami beş yıl süre ile uy gulanır ve yıllık olarak 
indirilecek tutar, her bir engelli çalışan için asgari ücretin yıllık brüt 
tutarının %150’sini aşamaz.). Bu bentte yer alan oranı, engellilik 
derecelerine göre %150’ye kadar artırmaya veya tekrar kanuni oranına 
indirmeye Cumhurbaşkanı; bendin uygulamasına ilişkin usul ve esasları 
--- Page 81 ---
69 
belirlemeye Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal 
Güvenlik Bakanlığının görüşünü alarak Maliye Bakanlığı yetkilidir. 
Bağış ve yardımın nakden yapılmaması halinde, bağışlanan veya 
yardımın konusunu teşkil eden mal veya hakkın varsa mukayyet değeri, 
yoksa Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre Takdir Komisyonunca tespit 
edilecek değeri esas alınır.  
15.(7338 sayılı Kanunun 5 inci maddesiyle yürürlükten kaldırılan 
bent; Yürürlük;  1.1.2021 tarihinden itibaren elde edilen kazançlara 
uygulanmak üzere 26.10.2021)  
16. Tam mükellef gerçek kişilerin, 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı 
Gümrük Kanununun 225 inci maddesi kapsamında dolaylı temsilci olarak 
yetkili kılınan Posta İdaresi ya da hızlı kargo ta şımacılığı yapan şirketler 
tarafından düzenlenen elektronik ticaret gümrük beyannamesiyle 
gerçekleştirdikleri mal ihracatı kapsamında elde ettikleri kazancın %50’si. 
Bu indirimden yararlanılabilmesi için bu kapsamda sayılan;  
a) İhracattan kaynaklanan hası latları toplamı yıllık 400.000 Türk 
lirasına kadar olanların, ilgili yılda kendilerinin sigortalı olması, 
 b) İhracattan kaynaklanan hasılatları toplamı yıllık 800.000 Türk 
lirasına kadar olanların, ilgili yılda kendilerinin sigortalı olması ve en az 
ortalama bir tam zamanlı ya da eş değer kısmi zamanlı işçi çalıştırması,  
c) İhracattan kaynaklanan hasılatları toplamı yıllık 1.600.000 Türk 
lirasına kadar olanların, ilgili yılda kendilerinin sigortalı olması ve en az 
ortalama iki tam zamanlı ya da eş değer kısmi zamanlı işçi çalıştırması,  
d) İhracattan kaynaklanan hasılatları toplamı yıllık 2.400.000 Türk 
lirasına kadar olanların, ilgili yılda kendilerinin sigortalı olması ve en az 
ortalama üç tam zamanlı ya da eş değer kısmi zamanlı işçi çalıştırması, 
şarttır. (Bu bentte geçen sigortalı ibaresi 5510 sayılı Kanun kapsamında 
sigortalı sayılanları ifade eder.)  
--- Page 82 ---
70 
Cumhurbaşkanı bu bentte yer alan oran, tutar ve sayıları yarısına 
kadar indirmeye ve iki katına kadar artırmaya, Hazine ve Maliye Bakanlığı 
maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.12” 
Sosyal, kültürel ve ekonomik amaçlarla düzenlenen söz konusu 
indirim hükümleri, gelir vergisi matrahını ve dolayısıyla hesaplanan gelir 
vergisini azaltmaktadır. Vergi harcamasının hangi durumlarda söz konusu 
olacağını belirlerken, belirli ekonomik, sosyal ve kültürel amacın varlığı, 
bu ama cı gerçekleştirmek üzere kanunen veya kanunun verdiği yetki 
çerçevesinde tahsil edilmeyen bir verginin olması ve bunun sonucunda 
belirli mükelleflere veya mükel lef gruplarına, sektörlere veya gelir 
gruplarına ayrıcalıklı uygulama niteliğinde olan vergi nin ödenmemesi 
veya daha az vergi ödenmesi halinin sağlanması gerekmektedir. Ancak bir 
uygulama genele ilişkin bir düzenleme içeriyorsa veya taraflara bir 
kazanım s ağlamıyorsa, bu durumda vergi harcaması olarak kabul 
edilmeyecektir.  
Dolayısıyla, 89 uncu maddenin birinci fıkrasının her bir bendinin bu 
çerçevede değerlendirilmesi gerekmektedir. 
Buna göre (1), (2), (4), (5), (6), (7) , (10) ve (11)  numaralı bentler 
kapsamında beyanname üzerinde matrahtan yapılan indirimlerde sosyal, 
kültürel ve ekonomik amaçlar söz konusu olmakla birlikte, bu indirimler 
tüm gelir vergisi mükellefleri için söz konusu olduğundan , ayrıca yardım 
ve bağışın yapıldığı kurum ve kuruluşların fa aliyetleri kar amacı ve ticari 
amaçtan ziyade, kamu hizmeti niteliği ön planda  olduğundan vazgeçilen 
vergi, vergi harcaması olmayacaktır.  
Diğer taraftan (3), (8), (9), (12), (13), (14)  ve (16) numaralı bentler 
kapsamında yapılan indirimler ise belirli mük elleflere veya mükellef 
                                                      
12 7256 s ayılı Kanunun 16 ncı maddesiyle , 01/01/2021 tarihinden itibaren elde edilen 
gelirlere uygulanmak üzere bu bent eklenmiştir.  
--- Page 83 ---
71 
gruplarına, sektörlere veya gelir gruplarına ayrıcalıklı uygulama 
niteliğinde olduğundan, yapılan indirimler sonucunda alınmasından 
vazgeçilen gelir vergisi, vergi harcaması mahiyetindedir. 
Beyanname üzerinde yapılan  söz konusu indi rimler gelir vergisi 
matrahını ve dolayısıyla hesaplanan gelir vergisini azaltmaktadır. Bu 
indirim tutarları elde edilen kazanca uygulanmadan 193 sayılı Kanunun  
103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak 
gelir vergisinden, mevcu t durumda beyan edilen gelir üzerinden 
hesaplanmış olan verginin mahsup edilmesi, daha önce iade çıkmış ise 
yapılan iadenin eklenmesi halinde bulunan tutar vergi harcaması olacaktır.  
2.1.24. Hasılat esaslı kazanç tespiti (Madde 113) 
25/10/1984 tarihli ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 
mülga 38 inci maddesi; 7104 sayılı Kanunun 12 nci maddesiyle  “Hâsılat 
esaslı vergilendirme” başlığıyla yeniden düzenlenmiştir. Benzer bir 
uygulamanın, vergi uygulamalarının basitleştirilmesi, mükelleflerin 
vergiye uyum maliyetlerinin azaltılması amacıyla, kazanç üzerinden alınan 
vergilerde de uygulanması açısından 7186 sayılı Kanunla, 193 sayılı 
Kanunda yapılan düzenlemeyle şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde 
bulunan ve bu faaliyetlerinden kaynaklanan hasılatl arının tamamını 
elektronik ücret toplama sistemleri aracılığıyla elde eden mükellefler için 
“Hasılat esaslı kazanç tespiti” yoluyla vergiye tabi kazancın tespitine 
imkan sağlanmıştır. 
193 sayılı Kanunun mülga 113 üncü maddesi aşağıdaki şekilde 
yeniden düzenlenmiştir. 
“Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan ve bu 
faaliyetlerinden kaynaklanan hasılatlarının tamamını elektronik ücret 
toplama sistemleri aracılığıyla elde eden mükelleflerin talep etmeleri 
hâlinde söz konusu faaliyetlerinden elde ettik leri gayrisafi hasılatlarının 
--- Page 84 ---
72 
(25/10/1984 tarihli ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 38 inci 
maddesi kapsamında hasılat esaslı vergilendirme usulüne göre 
vergilendirilen mükellefler için hesapladıkları katma değer vergisi dâhil 
tutarın) %10’u bu faaliyetlerine ilişkin vergiye tabi kazanç olarak esas 
alınır. Vergiye tabi kazancın bu suretle tespitinde ilgili faaliyete ilişkin 
giderler dikkate alınmaz ve bu kazanca herhangi bir indirim veya istisna 
uygulanmaz. 
Kazançları birinci fıkra kapsamında tespit edilenlerin; 
a) Bu faaliyetlerine ilişkin gider veya maliyetleri, vergiye tabi diğer 
kazanç veya iratlarının tespitinde dikkate alınmaz. 
b) Bu kazançları dışındaki beyana tabi diğer kazanç veya iratları 
hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz. 
c) İki yıl geçmedikçe bu usulden çıkmaları mümkün değildir. 
4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 353 üncü 
maddesinin birinci ve ikinci fıkrası hükümleri uyarınca bir takvim yılı 
içinde iki kez ceza kesilen mükellefler, cezanın kesildiği ve takip eden  iki 
takvim yılına ait kazançları için bu madde hükümlerinden yararlanamaz.  
Bu madde hükümleri kurumlar vergisi mükellefleri hakkında da 
uygulanır. 
Cumhurbaşkanı, birinci fıkrada yer alan oranı iki katına kadar 
artırmaya, yarısına kadar indirmeye, kanuni oranına getirmeye; Hazine ve 
Maliye Bakanlığı, maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları 
belirlemeye yetkilidir.” 
Bu düzenleme ile şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan ve 
bu faaliyetlerinden kaynaklanan hasılatlarının tamamını elektronik  ücret 
toplama sistemleri aracılığıyla elde eden mükelleflerin talep etmeleri 
hâlinde söz konusu faaliyetlerinden elde ettikleri gayrisafi hasılatlarının 
--- Page 85 ---
73 
(Katma Değer Vergisi Kanununun 38 inci maddesi kapsamında hasılat 
esaslı vergilendirme usulüne göre ve rgilendirilen mükellefler için 
hesapladıkları katma değer vergisi dâhil tutarın) %10 ’u bu faaliyetlerine 
ilişkin vergiye tabi kazanç olarak esas alınacaktır. Vergiye tabi kazancın 
bu suretle tespitinde ilgili faaliyete ilişkin giderler dikkate alınmazken b u 
kazanca herhangi bir indirim veya istisna uygulanmayacaktır. 
Bu kapsamda, söz  konusu faaliyetler dolayısıyla mükelleflerin 
hasılat esas lı vergilendirmeyi  tercih etmeleri halinde gerçek usulde 
kazancın beyanında sapma olacak tır. Dolayısıyla gerçek usul be yan 
yöntemiyle hesaplanan vergi ile  hasılat esaslı vergilendirme arasındaki 
alınmasından vazgeçilen vergi tutarı, vergi harcamasın ın konusunu 
oluşturacaktır. 
2.1.25. Vergiye uyumlu mükelleflere vergi indirimi 
(Mükerrer Madde 121) 
Madde düzenlemesi13 ile vergiye uyumlu gelir ve kurumlar vergisi 
mükelleflerinin yıllık beyanname ile beyan ettikleri gelir ve kurumlar 
vergisinin belli bir kısmına kadar indirim yapılması imkânı sağlanarak 
vergiye gönüllü uyumun artırılması amaçlanmaktadır.  
Madde metni şu şekildedir:  
“Ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle gelir vergisi mükellefi 
olanlar ile kurumlar vergisi mükelleflerinden (finans ve bankacılık 
sektörlerinde faaliyet gösterenler, sigorta ve reasürans şirketleri ile 
emeklilik şirketleri ve emeklilik yatır ım fonları hariç olmak üzere), bu 
maddenin ikinci fıkrasında belirtilen şartları taşıyanların yıllık gelir veya 
kurumlar vergisi beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin %5 ’i, 
                                                      
13 Bu madde başlığı “Ücretlilerde vergi indirimi:” iken 23/ 02/2017 tarihli ve 6824 sayılı 
Kanunun 4 üncü maddesiyle metne işlendiği şekilde yeniden düzenlenmiştir. 
--- Page 86 ---
74 
ödenmesi gereken gelir veya kurumlar vergisinden indirilir. Şu kadar ki 
hesaplanan indirim tutarı, her hâl ve takdirde 1 milyon  Türk lirasından ( 
4.400.000 TL) fazla olamaz. İndirilecek tutarın ödenmesi gereken vergiden 
fazla olması durumunda kalan tutar, yıllık gelir veya kurumlar vergisi 
beyannamesinin verilmesi gereken tarihi iz leyen bir tam yıl içinde 
mükellefin beyanı üzerine tahakkuk eden diğer vergilerinden mahsup 
edilebilir. Bu süre içinde mahsup edilemeyen tutarlar red ve iade edilmez. 
Gelir vergisi mükelleflerinin yararlanacağı indirim tutarı, ticari, zirai veya 
mesleki faaliyet nedeniyle beyan edilen kazançların toplam gelir vergisi 
matrahı içerisindeki oranı dikkate alınmak suretiyle hesaplanan gelir 
vergisi esas alınarak tespit edilir. 
Söz konusu indirimden faydalanabilmek için; 
1. İndirimin hesaplanacağı beyannamenin ai t olduğu yıl ile bu 
yıldan önceki son iki yıla ait vergi beyannamelerinin kanuni süresinde 
verilmiş (Kanuni süresinde verilen bir beyannameye ilişkin olarak kanuni 
süresinden sonra düzeltme amacıyla veya pişmanlıkla verilen 
beyannameler bu şartın ihlali sayılmaz.) olması, 
2. (1) numaralı bentte belirtilen süre içerisin de kesinleşmiş olması 
koşuluyla vergi beyannamelerindeki vergi türleri itibarıyla ikmalen, re'sen 
veya idarece yapılmış bir tarhiyat bulunmaması (Kesinleşen tarhiyatların, 
indirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl için geçerli olan, 
birinci fıkradaki indirim tutar sınırının %1'ini aşmaması durumunda bu 
şart ihlal edilmiş sayılmaz.), 
3. İndirimin hesaplanacağı beyannamenin verildiği tarih itibarıyla, 
(1) numaralı bent kapsamındaki verg i beyannameleri üzerine tahakkuk 
eden vergilerin ödenmiş olması (Ödemenin, ilgili mevzuatı gereği istenilen 
bilgi ve belgelerin tam ve eksiksiz olarak ibraz edilmiş olması koşuluyla, 
vergi kanunları gereği doğan iade alacaklarından mahsuben yapılmış 
--- Page 87 ---
75 
olması ve indirimden yararlanıldıktan sonra söz konusu iade alacağı 
tutarının mahsuben ödemesi talep edilen vergi borcu tutarının altına 
düşmesi hâlinde, eksik ödenmiş duruma gelen vergilerin mahsuben 
ödenmek istenilen tutarın %10 ’unu aşmaması kaydıyla, eksik öd enmiş 
vergiler dolayısıyla veya vergi kanunları gereğince, tecil edilerek 
belirlenen şartların gerçekleşmesine bağlı olarak terkin edilecek 
vergilerin, şartların sağlanamaması hâlinde kanunlarında belirlenen tecil 
süresinin sonunu takip eden onbeşinci günü n bitimine kadar ödenmesi 
şartıyla, bu şart ihlal edilmiş sayılmaz.), ayrıca, vergi aslı (vergi cezaları 
ile fer ’i alacaklar dâhil) 1.000 Türk lirasının üzerinde vadesi geçmiş 
borcunun bulunmaması, 
şarttır. 
İndirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile önceki dört 
takvim yılında 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 359 uncu maddesinde 
sayılan fiilleri işlediği tespit edilenler, bu madde hükümlerinden 
yararlanamazlar. 
Bu madde kapsamında vergi indiriminden yararlanan mükelleflerin, 
öngörülen şartları ta şımadığının sonradan tespiti hâlinde ilgili 
vergilendirme döneminde indirim uygulaması dolayısıyla ödenmeyen 
vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın tarh edilir.  
Bu maddede geçen vergi beyannameleri ibaresi, yıllık gelir vergisi 
ve kurumlar vergisi beyannameleri, geçici vergi beyannameleri, muhtasar, 
muhtasar ve prim hizmet beyannameleri ile Hazine ve Maliye Bakanlığına 
bağlı vergi dairelerine verilmesi gereken katma değer vergisi ve özel 
tüketim vergisi beyannamelerini; vergi ibaresi, anılan Bakanlığ a bağlı 
vergi dairelerine verilmesi gereken beyannameler üzerine tahakkuk eden 
vergileri ifade eder. 
--- Page 88 ---
76 
Birinci fıkrada yer alan tutar, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 
213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenen yeniden 
değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanır. Bu şekilde hesaplanan 
tutarın %5’ini aşmayan kesirler dikkate alınmaz. Cumhurbaşkanı, birinci 
fıkrada yer alan oranı ve tutarı iki katına kadar artırmaya, sıfıra kadar 
indirmeye, kanuni oran ve tutarına getirmeye; Maliye Bakanlığı, maddenin 
uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.” 
Söz konusu düzenleme, vergilerin düzenli ödenmesini teşvik etmek 
amacıyla getirilmiş olup sadece belirtilen şartları taşıyan gelir ve kurumlar 
vergisi mükelleflerinin yıllık b eyannameleri üzerinden hesaplanan 
vergilerin %5 ’inin ( 2023 yılı 4.400.000 TL’yi aşmamak kaydıyla), 
hesaplanan gelir veya kurumlar vergisinden indirilmesi suretiyle 
uygulanacaktır. Bu düzenleme, vergiye gönüllü uyumu teşvik etmek 
amacıyla sadece şartları ta şıyan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine 
uygulanacağı için vergi harcaması niteliği taşımaktadır.  
Ticari, zirai veya mesleki faaliyetleri dolayısıyla gelir vergisi 
mükellefi olanların yıllık beyannamede hesaplanan gelir vergi sinin %5’i 
(mükellef baz ında 4.400.000 TL’yi aşmamak kaydıyla) bu düzenleme 
kapsamında yapılan vergi harcamasına eşit olacaktır. 
2.1.26. Menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları 
(Geçici Madde 67) 
31/12/2004 tarihli ve 5281 sayılı Vergi Kanunlar ının Yeni Türk 
Lirasına Uyum u il e Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında 
Kanunun 30 uncu maddesiyle eklenen ve 1/1/2006 tarihinden geçerli 
olmak üzere yürürlüğe giren 193 sayılı Kanunun geçici 67 nci maddesinde, 
menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçlarının elden çıka rılması 
ve elde tutulması sürecinde elde edilen gelirler ile mevduat faizleri, repo 
gelirleri ve özel finans kurumlarından elde edilen gelirlerin 
--- Page 89 ---
77 
vergilendirilmesine yönelik düzenlemelere yer verilmiştir. Bu maddenin 
uygulama süresi 01/01/2006 -31/12/2025 olarak belirlenmiştir. Madde 
metninin ilgili kısımları şu şekildedir: 
“GEÇİCİ MADDE 67- 1) Bankalar ve aracı kurumlar takvim yılının 
üçer aylık dönemleri itibarıyla; 
a)Alım satımına aracılık ettikleri menkul kıymetler ile diğer sermaye 
piyasası araçlarının alış ve satış bedelleri arasındaki fark, 
b)Alımına aracılık ettikleri menkul kıymet veya diğer sermaye 
piyasası araçlarının itfası halinde alış bedeli ile itfa bedeli arasındaki fark,  
c)Menkul kıymetlerin veya diğer sermaye piyasası araçlarının 
tahsiline aracılık ettikleri dönemsel getirileri (herhangi bir menkul kıymet 
veya diğer sermaye piyasası aracına bağlı olmayan), 
d) Aracılık ettikleri menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası 
araçlarının ödünç işlemlerinden sağlanan gelirler üzerin den % 15 
oranında vergi tevkifatı yaparlar. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi 
Kanununun 2 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki mükellefler ile 
münhasıran menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı getirileri ile 
değer artışı kazançları elde etmek ve bunlara bağlı hakla rı kullanmak 
amacıyla faaliyette bulunan mükelleflerden 2499 sayılı Sermaye Piyasası 
Kanununa göre kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarıyla benzer 
nitelikte olduğu Maliye Bakanlığınca belirlenenler için bu oran %0 olarak 
uygulanır. 
... 
Hazine ve 4749 sayılı Kanuna göre kurulan varlık kiralama 
şirketleri tarafından yurt dışında ihraç edilen menkul kıymetlerin alım 
satımı, itfası sırasında elde edilen getirileri ile bunların dönemsel 
getirilerinin tahsilinde, tam mükellef kurumlara ait olup, İstanbul Menkul 
Kıymetler Borsasında işlem gören ve bir yıldan fazla süreyle elde tutulan 
--- Page 90 ---
78 
hisse senetleri ile sürekli olarak portföyünün en az %51’i İstanbul Menkul 
Kıymetler Borsasında işlem gören hisse senetlerinden oluşan yatırım 
fonlarının bir yıldan fazla sü reyle elde tutulan katılma belgelerinin elden 
çıkarılmasında ve hisse senetleri kâr paylarının hisse sahipleri adına 
tahsilinde bu fıkra hükümleri uygulanmaz. Tam mükellef kurumlara ait 
olup, İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında işlem gören ve bir yıldan fazla 
süreyle elde tutulan hisse senetlerinin elden çıkarılmasından elde edilen 
gelirler için, Gelir Vergisi Kanununun Mükerrer 80 inci madde hükümleri 
uygulanmaz. 
... 
2)Bu Kanunun 75 inci maddesinin ikinci fıkrasının (5) numaralı 
bendinde yazılı menkul ser maye iratlarından (Hazine ve 4749 sayılı 
Kanuna göre kurulan varlık kiralama şirketleri tarafından yurt dışında 
ihraç edilen menkul kıymetlerden elde edilenler hariç), ödemeyi 
yapanlarca, banka veya aracı kurumlara veya bunlar aracılığıyla diğer 
gerçek ve tüzel kişilere ödenenler hariç, % 15 oranında vergi tevkifatı 
yapılır. Bankalara veya aracı kurumlara alış bedeli tevsik edilmeksizin 
teslim edilmiş olan menkul kıymetlerin gelirlerinin ödenmesinde ise ödeme 
banka veya aracı kurumlar aracılığıyla yapılsa da hi tevkifat yapılır. 
Menkul kıymetin bir banka veya aracı kurum aracılığıyla alınmış olması 
halinde tevkifatta, bu işlemdeki itfa bedeli ile alış bedeli arasındaki fark 
esas alınır. Bu iratlar üzerinden 94 üncü madde veya Kurumlar Vergisi 
Kanununun 24 üncü maddesi kapsamında ayrıca tevkifat yapılmaz. 
3) Bankalar ile aracı kurumlar, bir menkul kıymet veya diğer 
sermaye piyasası aracını (hisse senetleri ile (1) numaralı fıkranın altıncı 
paragrafında belirtilen menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası 
araçları hariç) (1) numaralı fıkra kapsamında tevkifata tâbi tutulmaksızın 
almaları halinde, kendilerine satış yapanlar adına satış bedeli ile alış 
bedeli arasındaki fark üzerinden %15 oranında tevkifat yaparlar. Menkul 
--- Page 91 ---
79 
kıymet veya diğer sermaye piyasası aracını n daha önce bir banka veya 
aracı kurumdan alınmamış olması halinde, tevkifatın yapılmasında alış 
bedeli yerine ihraç bedeli esas alınır. Tevkif edilen vergiler (1) numaralı 
fıkra kapsamında verilecek beyannameye dahil edilmek suretiyle beyan 
edilir ve ödenir. 
4) Bankalar arası mevduat ile aracı kurumların borsa para 
piyasasında değerlendirdikleri kendilerine ait paralarına yürütülen faizler 
hariç olmak üzere, 75 inci maddenin ikinci fıkrasının (7), (12) ve (14) 
numaralı bentlerinde yazılı menkul sermaye ira tlarından ödemeyi 
yapanlarca %15 oranında vergi tevkifatı yapılır. Bu fıkra kapsamında 
yapılan tevkifat tutarları 98 inci ve 119 uncu maddelerde belirtilen 
sürelerde beyan edilir ve ödenir. Bu iratlar üzerinden 94 üncü madde veya 
Kurumlar Vergisi Kanununun 24 üncü maddesi kapsamında ayrıca tevkifat 
yapılmaz. 
... 
8) Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan menkul kıymetler 
yatırım fonları (borsa yatırım fonları ile konut finansman fonları ve varlık 
finansman fonları dahil) ile menkul kıymetler yatırım ortaklık larının 
Kurumlar Vergisinden istisna edilmiş olan portföy kazançları,  dağıtılsın 
veya dağıtılmasın % 15 oranında vergi tevkifatına tâbi tutulur. Bu 
kazançlar üzerinden 94 üncü madde uyarınca ayrıca tevkifat yapılmaz. Bu 
fon veya ortaklıklarının katılma belg elerinin ilgili fona iadesinden elde 
edilen gelirler ile hisse senetlerinin alım satımından elde edilen kazançlar 
için yıllık beyanname verilmez. Diğer gelirler nedeniyle beyanname 
verilmesi halinde de bu gelirler beyannameye dahil edilmez. Ticarî 
işletmeye dahil olan bu nitelikteki gelirler, bu fıkra kapsamı dışındadır.” 
9)  Bu maddenin yürürlük tarihinden önce ihraç edilmiş olan her 
nevi tahvil ve hazine bonoları ile Toplu Konut İdaresi ve Özelleştirme 
--- Page 92 ---
80 
İdaresince çıkarılan menkul kıymetlerin elde tutulmas ı veya elden 
çıkarılması suretiyle sağlanan gelirlerin vergilendirilmesinde bu madde 
hükümleri uygulanmaz. Bu gelirlerin vergilendirilmesinde, 31.12.2005 
tarihi itibarıyla geçerli olan hükümler uygulanır. 
10) Bu maddenin yürürlüğe girmesinden önce iktisap edilmiş olan 
menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası araçlarının elden 
çıkarılmasından veya elde tutulma sürecinde elde edilen gelirler için bu 
madde hükümleri uygulanmaz. Bu gelirlerin vergilendirilmesinde 
31.12.2005 tarihi itibarıyla geçerli olan hükümler uygulanır. 
… 
13) Bu maddede geçen menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası 
aracı ifadesi, özel bir belirleme yapılmadığı sürece Türkiye'de ihraç 
edilmiş ve Sermaye Piyasası Kurulunca kayda alınmış ve/veya Türkiye'de 
kurulu menkul kıymet ve vadeli işlem ve opsiyon borsalarında işlem gören 
menkul kıymetler veya diğer sermaye piyasası araçları ile kayda 
alınmamış olsa veya menkul kıymet ve vadeli işlem borsalarında işlem 
görmese dahi Hazinece veya diğer kamu tüzel kişilerince ihraç edilecek 
her türlü menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracını ifade eder. 
Bankaların ve aracı kurumların taraf olduğu veya bunlar 
aracılığıyla yapılan; belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve 
nitelikte, ekonomik veya finansal göstergeye dayalı olarak düzenle nenler 
de dahil olmak üzere, para veya sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli 
madeni ve dövizi alma, satma, değiştirme hak ve/veya yükümlülüğünü 
veren vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri  ile döviz, kıymetli madenler ve 
Sermaye Piyasası Kurulunca belirl enen diğer varlıklar üzerine yapılan 
--- Page 93 ---
81 
kaldıraçlı işlemlere ilişkin sözleşmeler bu madde uygulamasında diğer 
sermaye piyasası aracı addolunur.14” 
... 
 Yapılan düzenleme ile 01/01/2006 tarihinden itibaren, çeşitli 
finansal araçlardan elde edilen getirilerin ay nı düzeyde kaynakta 
vergilenmesi, ticari faaliyetlere dâhil olmayan gelirler için kaynakta 
yapılan bu vergilemenin nihai vergileme olması öngörülmüştür. 
Geçici 67 nci maddenin birinci fıkrasında yer alan düzenleme 
uyarınca,  
 Sermaye şirketlerinin (Türk Tic aret Kanunu hükümlerine göre 
kurulmuş olan anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş 
komandit şirketler ile benzer nitelikteki yabancı kurumlar), 
 Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi fonlar 
ile bu fonlara benzer yabancı fonların, 
 Münhasıran menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı 
getirileri ile değer artışı kazançları elde etmek ve bunlara bağlı 
hakları kullanmak amacıyla faaliyette bulunan mükelleflerden 
2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan yatırım 
fonları ve yatı rım ortaklıklarıyla benzer nitelikte olduğu Maliye 
Bakanlığınca belirlenenlerin,  
geçici 67 nci maddenin birinci fıkrası kapsamında elde ettikleri gelirleri 
üzerinden %0 oranında tevkifat yapılacaktır.  
Madde hükmüne göre; gelir sahibinin gerçek veya tüzel  kişi ya da 
dar veya tam mükellef olması, vergi mükellefiyeti bulunup bulunmaması, 
                                                      
14 11/11/2020 tarihli ve 7256 sayılı Kanunun 19 uncu maddesiyle fıkraya “ile döviz, 
kıymetli madenler ve Sermaye Piyasası Kurulunca belirlenen diğer varlıklar üzerine 
yapılan kaldıraçlı işlemlere ilişkin sözleşmeler” ibaresi eklenmiştir. 
--- Page 94 ---
82 
vergiden muaf olup olmaması ve elde edilen kazancın vergiden istisna olup 
olmaması birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkra hükümleri uyarınca 
yapılacak tevkifatı etkilemez . Ancak 5520 sayılı Kanunun  4 üncü 
maddesinin birinci fıkrasının (l) ve (p) bentleri kapsamına giren kurumlar 
ile Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan borsa yatırım fonları ve 
emeklilik yatırım fonlarının elde ettikleri kazançlar üzerinden birinci ve 
dördüncü fıkralar uyarınca tevkifat yapılmaz. Dolayısıyla bunlar dışında 
kalan gerçek veya tüzel kişilerin elde ettikleri gelirler tevkifat kapsamında 
olacaktır.  
Geçici 67 nci madde kapsamında tevkifata tabi gelirler şunlardır: 
 Hisse senedi alım-satım kazançları, 
 Devlet tahvili ve hazine bonoları faiz gelirleri ve alım -satım 
kazançları, 
 Özel sektör tahvil ve bonoları faiz gelirleri ve alım -satım 
kazançları, 
 Mevduat faizleri, 
 Repo gelirleri, 
 Faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kar payları ile kar ve zarar 
ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kar payları ve katılım bankaları 
tarafından katılma hesabı karşılığında ödenen kar payları, 
 Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinden elde edilen gelirler, 
 Hazine veya diğer kamu tüzel kişiliklerince çıkarılan menkul 
kıymetlerin faiz gelirleri ve alım-satım kazançları, 
 Menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası araçlarının ödünç 
işlemlerinden sağlanan gelirler, 
 Aracı kuruluş varant ve sertifikalarından elde edilen gelirler, 
--- Page 95 ---
83 
 Altına dayalı devlet iç borçlanma senetleri ile 4749 sayılı Kamu 
Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun 
uyarınca kurulan varlık kiralama şirketleri tarafından ihraç edilen 
altına dayalı kira sertifikalarından elde edilen kazançlar, 
 Döviz, kıymetli madenler ve Sermaye Piyasası Kurulunca 
belirlenen diğer varlıklar üzerine yapılan kaldıraçlı işlemlere 
ilişkin sözleşmeler. 
Geçici 67 nci madde kapsamında tevkifata tabi olmayan gelirler 
şunlardır: 
 Hisse senedi kar payları, 
 Hazine (Eurobond) ve  4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç 
Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanuna göre kurulan varlık 
kiralama şirketleri tarafından yurt dışında ihraç edilen menkul 
kıymetlerin alım -satımı, itfası sırasında elde edilen getirileri ve 
bunların dönemsel getirilerinin tahsili, 
 Tam mükellef kurumlara ait olup Borsa İstanbul A. Ş.’de işlem 
gören ve bir yıldan fazla süreyle elde tutulan hisse senetlerinin 
elden çıkarılmasından elde edilen gelirler, 
 Sürekli olarak portföyünün en az %51 ’i Borsa İstanbul A. Ş.’de 
işlem gören hisse senetlerinden oluşan yatırım fonlarının bir yıldan 
fazla süreyle elde tutulan katılma belgelerinin elden 
çıkarılmasından elde edilen gelirler, 
 Tam mükellef kurumlar tarafından yurt dışında ihraç edilen 
tahvillerden elde edilen faiz gelirleri, 
 Tam mükellef varlık kiralama şirketleri tarafından yurt dışında 
ihraç edilen kira sertifikalarından sağlanan gelirler. 
--- Page 96 ---
84 
Maddenin (17) numaralı fıkrasına göre Cumhurbaşkanı bu maddede 
yer alan oranları her bir sermaye piyasası aracı,  ihraç edenler, ihraç veya 
iktisap tarihi, hesap türü, hesap açılış tarihi, kazanç ve irat türü ile bunların 
vadesi ve bunları elde edenler itibarıyla, yatırım fonlarının katılma 
belgelerinin fona iade edilmesinden veya diğer şekillerde elden 
çıkarılmasından elde edilen kazançlar için fonun portföy yapısına göre, 
ayrı ayrı sıfıra kadar indirmeye veya %40’a kadar artırmaya yetkilidir.  
Dolayısıyla geçici 67 nci madde finansal araçlara bağlı işlemlere 
ilişkin ekonomik amaçlı olarak ticari kazanç, arızi ticari kazanç, değer artış 
kazancı ve menkul sermaye iradı elde edenlere yönelik özel bir uygulama 
olmakta ve 193 sayılı Kanunun genel yapısından ve 103 üncü maddesinde 
belirtilen artan oranlı tarifeye göre yapılan hesaplamadan farklılık arz 
etmektedir.  
Buna göre, bu madde kapsamında elde edilen gelirler üzerinden 193 
sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre 
hesaplanacak gelir vergisinden, ilgili gelirin elde edil mesi esnasında tabi 
olduğu orana göre yapılan tevkifatın mahsup edilmesi sonucu oluşan fark 
vergi harcaması olacaktır. Yine, tevkifat yapılmadığı hal de, söz konusu 
madde uyarınca hiçbir şekilde beyanname verilmeyen kazanç ve iratlar için 
de vergi harcaması oluşacaktır. Ancak ticari faaliyet kapsamında elde 
edilen gelirler, ticari kazanç hükümleri çerçevesinde kazancın tespitinde 
dikkate alınacağından v e bu madde kapsamında ödenmiş vergi, geçici 
vergi veya yıllık beyannamede hesaplanan vergiden mahsup 
edileceğinden, ticari kazanca dâhil bu madde kapsamındaki finansal 
araçlara bağlı işlemlerde vergi harcaması oluşmayacaktır.  
Geçici 67 nci maddenin dokuzuncu fıkrası uyarınca, 01/01/2006 
tarihinden önce ihraç edilmiş olan her nevi tahvil ve hazine bonoları ile 
Toplu Konut İdaresi ve Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul 
kıymetlerin elde tutulması veya elden çıkarılması suretiyle sağlanan 
--- Page 97 ---
85 
gelirlerin vergi lendirilmesinde, bu madde hükümleri uygulanmaz. Bu 
gelirlerin vergilendirilmesinde, 31/12/2005 tarihi itibarıyla geçerli olan 
hükümler uygulanır. Burada menkul kıymetin ihraç tarihi önem arz 
etmektedir. 
Geçici 67 nci maddenin  onuncu fıkrası uyarınca, 01/01 /2006 
tarihinden önce iktisap edilmiş olan menkul kıymet ve diğer sermaye 
piyasası araçlarının elden çıkarılmasından ve elde tutulma sürecinde elde 
edilen gelirler için bu gelirlerin vergilendirilmesinde 31/12/2005 tarihinde 
yürürlükte olan mevzuat hükümle ri uygulanacaktır. Burada ise menkul 
kıymetin iktisap tarihi önem arz etmektedir. 
Dolayısıyla bu gelirler için bankalar ve aracı kurumlarca geçici 67 
nci madde kapsamında tevkifat yapılmayacak olup 193 sayılı Kanunun  
31/12/2005 tarihinde yürürlükte olan hükümleri uygulanacaktır.  
01/01/2006 tarihinden önce ihraç edilmiş olan her nevi tahvil ve 
hazine bono ları ile Toplu Konut İdaresi ve Özelleştirme İdaresince 
çıkarılan menkul kıymetlerden elde edilecek faiz gelirlerine (dövize, altına 
ve başka bir değere endeksli olanlar hariç), 213 sayılı Kanun hükümlerine 
göre o yıl için tespit edilmiş olan yeniden değerleme oranının, aynı 
dönemde devlet tahvili ve hazine bono su ihalelerinde oluşan bileşik 
ortalama faiz oranına bölünmesi suretiyle Hazine ve Maliye Bakanlığınca 
tespit edilen indirim oranı uygulanacaktır. Söz konusu indirim oranı 2022 
yılı için 3 23 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ’nde %677,67 olarak 
belirlenmiştir. Buna göre 20 22 yılında hazine bonoları ile Toplu Konut 
İdaresi ve Özelleştirme İdaresince  çıkarılan menkul kıymetlerden elde 
edilen faiz gelirleri beyan edilmeyecektir. Bu kapsamda elde edilen 
gelirlerin, indirim oranı uygulanmamış haliyle 193 sayılı Kanunun  103 
üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir 
vergisinden, 94 üncü madde kapsamında yapılmış olan tevkifatın ve daha 
önce ödenmiş olan gelir vergisinin mahsup edilmesi, daha önce iade çıkmış 
--- Page 98 ---
86 
ise yapılan iadenin eklenmesi halinde bulunan tutar vergi harcaması 
olacaktır. Ancak ticari kazanca dâhil olanlarda indi rim 
uygulanmayacağından bunlar için vergi harcaması oluşmayacaktır.  
Ayrıca yurt dışında ihraç edilen tahvil ve bonolar (Eurobondlar)’dan 
elde edilen faiz gelirleri geçici 67 nci madde kapsamında tevkifata tabi 
olmamakta ve bunlar 01/01/2006 tarihinden önc e ihraç edilmiş olsa  da 
döviz cinsinden olduğu için indirim oranı da uygulanmamaktadır. 
Bunlardan elde edilen gelirler kapsamında vergi harcaması ortaya çıkıp 
çıkmadığının değerlendirilmesinin 193 sayılı Kanunun 86 ncı maddesine 
göre yapılması gerekmektedir. 
Yukarıda belirtilen geçici 67 nci madde kapsamında beyan 
ettirilmeyen veya tevkifat usulüyle vergilendirilen finansal araçlara dayalı 
gelirlerin yanında, mükellefin beyan etmiş olduğu başka gelirlerinin de 
olması halinde, beyan edilmeyen kazanç ve irat tutarının mevcut kazanç ve 
irat tutarına eklenerek, toplam kazanç ve irat üzerinden 193 sayılı Kanunun 
103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak 
gelir vergisinden, geçici 67 nci madde kapsamında yapılmış olan tevkifatın 
ve daha önce ödenmiş olan gelir vergisinin mahsup edilmesi, daha önce 
iade çıkmış ise yapılan iadenin eklenmesi halinde bulunan tutar vergi 
harcaması olacaktır.  
2.1.27. Jokey, jokey yamakları ve bunların antrenörlerine 
ödenen ücretler (Geçici Madde 68)  
193 sayılı Kanunun geçici 68 inci maddesinde; 
“31/12/2025 tarihine kadar, 10/7/1953 tarihli ve 6132 sayılı At 
Yarışları Hakkında Kanuna göre lisans sahibi olan veya lisans sahibince 
yetkilendirilen kişi tarafından organize edilen yarışmalara katılan atların 
jokeyleri, jokey yamakları ve antrenörlerine ücret olarak yapılan ödemeler 
üzerinden %20 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılır. Ödemeyi yapanın 
--- Page 99 ---
87 
94 üncü madde kapsamında tevkifat yapma zorunluluğu bulunup 
bulunmamasının ve 23 üncü maddenin birinci fıkrasının ( 2) numaralı 
bendinde düzenlenmiş olan istisnanın tevkif yoluyla ödenecek gelir 
vergisine etkisi yoktur. Lisans sahibi veya lisans sahibince yetkilendirilen 
kişi aracılığıyla yapılan ücret ödemelerinde gelir vergisi tevkifatı lisans 
sahibi veya lisans sahibince yetkilendirilen kişi tarafından yerine getirilir.  
Tevkif suretiyle vergilendirilmiş bulunan bu gelirler için yıllık 
beyanname verilmez. Diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi 
halinde de bu gelirler beyannameye dahil edilmez.  
Cumhurbaşkanı, %20 oranını %25 oranına kadar artırmaya veya 
kanunî oranına kadar indirmeye yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Düzenleme ile At Yarışları Hakkında Kanuna göre lisans sahibi olan 
veya lisans sahibince yetkilendirilen kişi tarafından organize edilen 
yarışmalarda hizmet sunan jokey, jokey yamağı ve antrenörlere ücret 
olarak yapılan ödemeler üzerinden %20 oranında gelir vergisi tevkifatı 
yapılması ve bu tevkifatın nihai vergi olması amaçlanmıştır. Düzenlenen 
geçici madde ile uygulamada ortaya çıkan beli rsizliklere son vermek ve 
anılan ücretlerin vergilendirilmesinde kolaylık sağlanması amaçlanmıştır. 
Bu madde kapsamında yapılan ödemelerin safi tutarı üzerinden 193 
sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre 
hesaplanacak gelir vergisinden, söz konusu maddeye göre %20 oranında 
tevkif edilip tarh ve tahakkuk ettirilen gelir vergisinin düşülmesi sonucu 
belirlenen tutar vergi harcamasına konu olacaktır. 
Bu gelirler yanında mükellefin beyan etmiş olduğu başka 
gelirlerinin de olması halinde, beyan edilmeyen kazanç tutarının mevcut 
kazanç tutarına eklenerek, toplam kazanç ve irat üzerinden 193 sayılı 
Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre 
--- Page 100 ---
88 
hesaplanacak gelir vergisinden, bu madde kapsamında yapılmış olan 
tevkifatın ve daha önce ödenmiş olan gelir vergisinin  mahsup edilmesi, 
daha önce iade çıkmış ise yapılan iadenin eklenmesi halinde bulunan tutar 
vergi harcaması olacaktır.  
2.1.28. Yatırım indirimi (Geçici Madde 69) 
30/03/2006 tarihli ve 5479 sayılı Kanunun  2 n ci maddesiyle 193 
sayılı Kanunun "Ticari ve Zirai Kazançlarda Yatırım İndirimi İstisnası"  
başlıklı 19 uncu maddesi 01/01/2006 tarihinden geçerli olmak üzere 
yürürlükten kaldırılmış olup anılan Kanunun 3 üncü maddesiyle de 193 
sayılı Kanuna geçici 69 uncu m adde eklenmek suretiyle yatırım indirimi 
istisnasının kaldırılmasına ilişkin geçiş hükümleri düzenlenmiştir.  Madde 
metni şu şekildedir: 
“Geçici Madde 69 – Gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri; 
31/12/2005 tarihi itibarıyla mevcut olup, 2005 yılı kazançlar ından 
indiremedikleri yatırım indirimi istisnası tutarları ile; 
a) 24/4/2003 tarihinden önce yapılan müracaatlara istinaden 
düzenlenen yatırım teşvik belgeleri kapsamında, 193 sayılı Gelir Vergisi 
Kanununun 9/4/2003 tarihli ve 4842 sayılı Kanunla yürürlükt en 
kaldırılmadan önceki ek 1, 2, 3, 4, 5 ve 6 ncı maddeleri çerçevesinde 
başlanılmış yatırımları için belge kapsamında 1/1/2006 tarihinden sonra 
yapacakları yatırımları, 
b) 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun mülga 19 uncu maddesi 
kapsamında 1/1/2006 tarihinden önce başlanan yatırımlarla ilgili olarak, 
yatırımla iktisadi ve teknik bakımdan bütünlük arz edip bu tarihten sonra 
yapılan yatırımları, 
nedeniyle, 31/12/2005 tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat 
hükümlerine göre hesaplayacakları yatırım indirimi isti snası tutarlarını, 
yine bu tarihteki mevzuat hükümleri (bu Kanunun geçici 61 inci 
--- Page 101 ---
89 
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan vergi oranına ilişkin hüküm dâhil) 
çerçevesinde kazançlarından indirebilirler. Kalan kazanç üzerinden 
yürürlükteki vergi oranına göre vergi hesaplanır.  
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esasları belirlemeye 
Maliye Bakanlığı yetkilidir.” 
İlgili dönemler itibarıyla yatırım indirimi istisnası uygulayan 
mükelleflerin, istisna uygulaması sonucu kalan kazançları üzerinden 
yürürlükteki vergi oranına göre vergi hesaplanacaktır.  
Dolayısıyla, yatırım indirimi istisnası uygulaması sonucunda kazanç 
tutarına gelir vergisi mükellefleri, yatırım indirimi istisnası 
uygulayacakları dönemde 193 sayılı Kanunun  103 üncü maddesinde 
yürürlükte bulunan vergi tarifesini; kurumlar vergisi mükellefleri ise 5520 
sayılı Kanunun  32 nci maddesinde yer alan kurumlar vergisi oranını 
uygulamak suretiyle yatırım indirimi istisnasından yararlandıkları 
dönemlere ait gelir veya kurumlar vergilerini hesaplayacaklardır. 
Diğer taraftan, 24/04/2003 tarihinden önce yapılan müracaatlara 
istinaden düzenlenen teşvik belgeleri kapsamında, 193 sayılı Kanuna 
09/04/2003 tarihli ve 4842 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması 
Hakkında Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki ek 1-6 ncı maddeleri 
çerçevesinde yapılan yatırımlar için yatırım indirimi istisnasından 
yararlanılması halinde, 193 sayılı Kanunun geçici 61 inci maddesi uyarınca 
yatırım indiriminden yararlanan kazançlar üzerinden dağıtılsın , 
dağıtılmasın %19,8 oranında ve rgi tevkifatı yapılacaktır. Bu durumda 
yatırım indiriminden yararlanan kazançlar üzerinden %19,8 oranında gelir 
vergisi tevkifatı yapıldığı takdirde kurumlar vergisi yönüyle cari oranın 
uygulanması neticesinde bulunan tutardan %19,8 oranında yapılan tevkifat 
tutarının düşülmesi sonucu bulunan tutar vergi harcaması olmaktadır. Gelir 
vergisi için yatırım indirimi uygulanmamış haliyle mevcut kazanca 103 
--- Page 102 ---
90 
üncü maddede düzenlenen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir 
vergisinden, %19,8 oranında yapılan te vkifat tutarının düşülmesi 
sonucunda çıkan fazla fark vergi harcaması olurken, fark çıkmaması 
halinde ise vergi harcaması oluşmayacaktır.  
Yatırım indiriminden yararlanan kazançlar için tevkifatın olmadığı 
durumlarda ise gelir vergisi yönüyle yatırım indir imi uygulanmamış 
haliyle 103 üncü maddeye göre hesaplanacak gelir vergisinden, yatırım 
indirimi uygulanmış haliyle hesaplanan ve ödenen gelir vergisinin 
düşülmesi halinde aradaki fark vergi harcaması olurken, kurumlar vergisi 
yönüyle yatırım indiriminden y ararlanan kazançlar için cari oranda 
hesaplanacak kurumlar vergisi vergi harcaması olacaktır. 
2.1.29. Sporculara yapılan ücret ödemeleri (Geçici Madde 
72) 
Sporculara ücret olarak yapılan ödemeleri düzenleyen 193 sayılı 
Kanunun geçici 72 nci maddesinde; 
“(1) 31.12.2028 tarihine kadar sporculara yapılan ücret ve ücret 
sayılan ödemelerden aşağıdaki oranlarda gelir vergisi tevkifatı yapılır.  
a) Lig usulüne tabi spor dallarında; 
1) En üst ligdekiler için %20, 
2) En üst altı ligdekiler için %10,  
3) Diğer liglerdekiler için %5, 
b) Lig usulüne tabi olmayan spor dallarındaki sporculara yapılan 
ödemeler ile milli sporculara uluslararası müsabakalara katılmaları 
karşılığında yapılan ödemelerden %5. 
(2) Bu ödemeler üzerinden 94 üncü madde kapsamında ayrıca 
tevkifat yapılmaz. Bu madde kapsamındaki gelirler toplamının, 103 üncü 
--- Page 103 ---
91 
maddede yazılı tarifenin dördüncü diliminde yer alan tutarı aşması 
hâlinde, bu gelirler yıllık beyannameyle beyan edilir. Yıllık beyanname 
verilmesi durumunda, beyan edilen bu gelirler üzerinden hesaplanan gelir 
vergisinden, tevkifat yapmakla sorumlu olanlarca vergi dairesine ödenmiş 
olması şartıyla, bu Kanuna göre kesilen vergiler mahsup edilir.  
(3) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılmış olan ücret 
ve ücret sayılan ödemelerin vergil endirilmesinde 31/12/2007 tarihinde 
yürürlükte olan hükümler uygulanır.  
(4) Cumhurbaşkanı birinci fıkrada yer alan oranları sıfıra kadar 
indirmeye, bir katına kadar artırmaya; Hazine ve Maliye Bakanlığı bu 
maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları b elirlemeye yetkilidir..” 
hükmü yer almaktadır. 
31/12/2028 tarihine kadar sporculara yapılan ücret ödemelerinde 
geçici 72 nci madde hükümleri uygulanacaktır. Hizmet erbabına ödenen 
ücretler 193 sayılı Kanunun  94 üncü maddesi kapsamında tevkifat 
yapılmak sur etiyle vergilendirilmektedir. Tevkif usulü cari olmayan 
ücretlerden, diğer ücretler dışında kalan ücretler yıllık beyanname ile 
beyan edilmekte ve bunlara 103 üncü maddede belirtilen artan oranlı tarife 
uygulanmaktadır.  
Bu madde kapsamında yapılan ödemelerin safi tutarı üzerinden 193 
sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre 
hesaplanacak gelir vergisinden,  bu maddeye göre tevkif edilip tarh ve 
tahakkuk ettirilen gelir vergisinin düşülmesi sonucu bulunan tutar vergi 
harcaması olacaktır. Diğer taraftan 01/01/2020 tarihinden itibaren elde 
edilen gelirin 103 üncü maddedeki tarifenin dördüncü diliminde yer alan 
tutarı aşması halinde beyanname verilmesi gerekecek olup bu kapsamdaki 
sporcu ücretleri açısından vergi harcaması oluşmayacaktır.  
--- Page 104 ---
92 
Bu gelirler yanında mükellefin beyan etmiş olduğu başka 
gelirlerinin de olması halinde, beyan edilmeyen kazanç tutarının mevcut 
kazanç tutarına eklenerek, toplam kazanç ve irat üzerinden 193 sayılı 
Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oran lı tarifeye göre 
hesaplanacak gelir vergisinden, bu madde kapsamında yapılmış olan 
tevkifatın ve daha önce ödenmiş olan gelir vergisinin mahsup edilmesi, 
daha önce iade çıkmış ise yapılan iadenin eklenmesi halinde bulunan tutar 
vergi harcaması olacaktır. 
2.1.30. Hizmet erbabına ar-ge desteği (Geçici Madde 75) 
16/02/2016 tarihli ve 6676 sayılı Araştırma ve Geliştirme 
Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve Kanun 
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 1 inci 
maddesiyle değiştirilen 193 sayılı Kanunun geçici 75 inci maddesinde Ar-
Ge, tasarım ve destek personeline yönelik vergisel kolaylık sağlanmış olup 
buna göre;  
“31/12/2023 tarihine kadar, 28/2/2008 tarihli ve 5746 sayılı 
Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanunun 
3 üncü maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen Ar -Ge, tasarım ve destek 
personelinin, bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretleri üzerinden 
asgari geçim indirimi uygulandıktan sonra hesaplanan gelir vergisinin; 
doktoralı olanlar ile 5746 sayılı Kanun kapsamındaki temel bilimler 
alanlarından birinde en az yüksek lisans derecesine sahip olanlar için 
%95’i, yüksek lisanslı olanlar ile temel bilimler alanlarından birinde 
lisans derecesine sahip olanlar için %90’ı ve diğerleri için %80’i verilecek 
muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden indirilmek 
suretiyle terkin edilir. Bu süre içerisinde, anılan maddenin bu maddeye 
aykırı olan hükmü uygulanmaz.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
--- Page 105 ---
93 
5746 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi nin ikinci fıkrasına göre gelir 
vergisi stopajı teşviki: Kamu personeli hariç olmak üzere teknoloji merkezi 
işletmelerinde, Ar -Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile 
kanunla kurulan veya Ar-Ge projelerini desteklemek amacıyla fon veya 
kredi kullanan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen 
ya da TÜBİTAK tarafından yürütülen Ar -Ge ve yenilik projelerinde, 
teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerde ve rekabet 
öncesi işbirliği projelerinde çalışan Ar-Ge ve destek personeli ile bu kurum 
ve kuruluşlar tarafından desteklenen tasarım projelerinde ve tasarım 
merkezlerinde çalışan tasarım ve destek personelinin; bu çalışmaları 
karşılığında elde ettikleri ücretlerinin  doktoralı olanlar ile desteklenecek 
program alanlarından birinde en az yüksek lisans derecesine sahip olanlar 
için %95’i, yüksek lisanslı olanlar ile desteklenecek program alanlarından 
birinde lisans derecesine sahip olanlar için %90’ı ve diğerleri için %80’i 
şeklinde uygulanacaktır. 
5746 sayılı Kanun uyarınca A r-Ge merkezi belgesi alabilmek için 
Ar-Ge merkezlerinde en az 50 tam zaman eşdeğer Ar -Ge personeli 
istihdam edilmesi zorunludur. Bu nedenle, gelir vergisi stopajı teşvikinden 
yararlanmak için Ar-Ge merkezlerinde en az 50 tam zaman eşdeğer Ar-Ge 
personeli istihdam edilmesi gerekmektedir. Ancak 6518 sayılı Kanunun 
101 inci maddesiyle 5746 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine eklenen fıkra 
ile Ar-Ge merkezi kurulabilmesi için gereken 50 tam zaman eş değer Ar-
Ge personeli sayısını 15’e kadar indirmeye, kanuni seviye sine kadar 
artırmaya veya sektörler itibarıyla belirlenen sınırlar dâhilinde 
farklılaştırmaya Cumhurbaşkanı’na yetki verilmiştir. 6676 sayılı Kanunun 
29 uncu maddesi ile 5746 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine eklenen altıncı 
fıkrayla da Cumhurbaşkanı, 10 tam zaman eşdeğer tasarım personeli 
sayısını yarısına kadar indirmeye kanuni seviyesine kadar artırmaya veya 
--- Page 106 ---
94 
belirlenen sınırlar dâhilinde sektörler itibarıyla farklılaştırmaya  yetkili 
kılınmıştır. 
Cumhurbaşkanı bu yetkisini kullanarak, 18/06/2014 tarihli ve 29034 
sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanan 2014/6400 sayılı Karar ile Ar -Ge 
merkezlerinde istihdam edilebilecek en az tam zaman eşdeğer Ar -Ge 
personeli sayısını 50 ’den 30’a, 11/08/2016 tarihli ve 29798 sayılı Resmi 
Gazete’de yayımlanan 2016/9093 sayılı Karar ile de NACE kodları 
itibarıyla bazı sınıflarda yer alan sektörler hariç 15’e indirmiştir. Buna göre 
gelir vergisi stopajı teşvikinden yararlanmak içi n Ar-Ge merkezlerinde 
çalıştırılacak en az tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli sayısı 01/07/2014 
tarihinden i tibaren 30’a, 11/08/2016 tarihinden itibaren ise 15 ’e 
düşürülmüştür.  
Ar-Ge ve tasarım merkezleri dışında, teknoloji merkezi 
işletmelerinde, Ar -Ge ve yenilik projelerinde, teknogirişim sermaye 
desteklerinden yararlanan işletmelerde ve rekabet öncesi işbirl iği 
projelerinde gelir vergisi stopajı teşvikinden yararlanmak için personel 
sınırlaması bulunmamaktadır. 
Ar-Ge personeli; Ar-Ge faaliyetlerinde doğrudan görevli araştırmacı 
ve teknisyenleri, tasarım personeli ; tasarım faaliyetlerinde doğrudan 
görevli tasa rımcı ve teknisyenleri, destek personeli ; Ar-Ge ve tasarım 
faaliyetlerine katılan veya bu faaliyetlerle doğrudan ilişkili yönetici, teknik 
eleman, laborant, sekreter, işçi ve benzeri personeli ifade etmektedir. Gelir 
vergisi stopaj desteğinden yararlanacak  olan destek personelinin tam 
zaman eşdeğeri sayısı, toplam tam zamanlı Ar -Ge ve tasarım personeli 
sayısının %10’unu geçemez. 
Buna göre Ar-Ge, tasarım ve destek personelinin 31/12/2023 
tarihine kadar, Ar-Ge, yenilik ve tasarım faaliyeti kapsamında elde ettikleri 
--- Page 107 ---
95 
ücretleri üzerinden asgari ücret istisnası uygulandıktan sonra hesaplanan 
gelir vergisinin; 
 Doktoralı olanlar ile desteklenecek program alanlarından birinde 
en az yüksek lisans derecesine sahip olanlar için %95’i,  
 Yüksek lisanslı olanlar ile desteklenecek program  alanlarından 
birinde lisans derecesine sahip olanlar için %90’ı ve diğerleri için 
%80’i  
verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden 
indirilmek suretiyle terkin edilecektir. Dolaysıyla muhtasar beyannamede 
terkin edilen vergi, vergi harcaması olmaktadır. 
2.1.31. Tarım ürünleri lisanslı depoculuk faaliyetleri (Geçici 
Madde 76) 
193 sayılı Kanunun geçici 76 ncı maddesi şu şekildedir: 
“10/2/2005 tarihli ve 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı 
Depoculuk Kanunu kapsamında düzenlen en ürün senetlerinin elden 
çıkarılmasından doğan kazançlar, 31/12/20 28 tarihine kadar gelir ve 
kurumlar vergisinden müstesnadır.  
İstisna edilen bu kazançlar üzerinden 94 üncü madde kapsamında 
tevkifat yapılmaz. Münhasıran bu kazançlar için gelir vergisi 
mükelleflerince yıllık beyanname verilmez, bu kazançlar verilecek 
beyannamelere dahil edilmez. 
Hazine ve Maliye Bakanlığı bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul 
ve esasları belirlemeye yetkilidir.”  
Maddeyle, 10/02/2005 tarihli ve 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı 
Depoculuk Kanunu çerçevesinde, mudi ile lisanslı depo işletmesi arasında 
düzenlenen ürün senetlerinin elden çıkarılmasından doğan kazançlar; tarım 
--- Page 108 ---
96 
ürünlerinin ticaretini kolaylaştırmak, depolanması için yaygın bir sistem 
oluşturmak, ürün sahiplerinin mallarının emniyetini sağlamak ve kalitesini 
korumak, ürünlerin sınıf ve derecelerinin yetkili sınıflandırıcılar tarafından 
saptanmasını sağlamak, tarım ürünleri lisanlı depo işleticilerinin kişiler 
arasında ayrım yapmaksızın tarım ürünlerini kabul etmelerini temin etmek, 
ürünlerin mülkiyetini temsil eden ve finansmanını, satışını ve teslimini 
sağlayan ürün senedi çıkarmak ve standartları belirlenmiş tarım ürünlerinin 
ticaretini geliştirmek üzere 31/12/20 28 tarihine kadar gelir ve kurumlar 
vergisinden istisna tutulmuştur. 
Ürün senetleri esas itibarıyla, standardı, nitelik ve özellikleri belirli 
bir tarım ürününün mülkiyetini ifade ettiğinden ürün senedinin el 
değiştirmesine paralel olarak senette tanımlanan ürünün mülkiyeti de el 
değiştirmektedir.  
Gelir ve kurumlar vergisinden istisna edilen bu kazançlar üzerinden, 
193 sayılı Kanunun  94 üncü maddesi çerçevesinde vergi kesintisi de 
yapılmayacağından, elde edilen kazançlar için gelir vergisi yönüyle 193 
sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre 
hesaplanacak gelir vergisi, kurumlar vergisi yönüyle ise cari oranda 
hesaplanacak kurumlar vergisi vazgeçilen gelir olarak vergi harcaması 
mahiyetindedir. 
Gelir vergisi yönüyle bu gelirler yanında mükellefin beyan etmiş 
olduğu başka ge lirlerinin de olması halinde, beyan edilmeyen kazanç 
tutarının mevcut kazanç ve irat tutarına eklenerek, toplam kazanç ve irat 
üzerinden 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı 
tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisinden, 193 sayılı  Kanunun ilgili 
maddelerine göre yapılmış olan tevkifatların ve daha önce ödenmiş olan 
gelir vergisinin mahsup edilmesi, daha önce iade çıkmış ise yapılan iadenin 
eklenmesi halinde bulunan tutar vergi harcaması olacaktır. 
--- Page 109 ---
97 
2.1.32. Yatırım teşvik belgeli gel ir vergisi stopajı desteği 
(Geçici Madde 80)    
193 sayılı Kanunun geçici 80 inci maddesi şu şekildedir:  
“Cumhurbaşkanınca istatistiki bölge birimleri sınıflandırması, kişi 
başına düşen milli gelir veya sosyoekonomik gelişmişlik düzeyleri dikkate 
alınmak suretiyle belirlenen illerde yapılacak yatırımlar için Ekonomi 
Bakanlığı tarafından düzenlenen yatırım teşvik belgeleri kapsamında; bu 
maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 31/12/2023 tarihine kadar 
gerçekleşen yatırımlarda teşvik belgelerinde öngör ülen ve fiilen istihdam 
edilen işçilerin ücretlerinin sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük 
işçiler için uygulanan asgari ücretin brüt tutarına tekabül eden kısmı 
üzerinden hesaplanan gelir vergisi, yatırımın kısmen veya tamamen 
işletilmesine başlanılan tarihten itibaren 10 yıl süreyle verilecek muhtasar 
beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden terkin edilir.  
Birinci fıkraya istinaden terkin edilecek verginin hesabında, 
öncelikle 32 nci maddede yer alan asgari geçim indirimi dikkate alınır. 
Yatırımın tamamlanamaması veya teşvik belgesinin iptal edilmesi 
halinde, gelir vergisi stopajı teşviki uygulaması nedeniyle terkin edilen 
vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiziyle birlikte tahsil 
olunur. 
Yatırımın faaliyete geçmesinden önce dev ri halinde devralan, aynı 
koşulları yerine getirmek kaydıyla gelir vergisi stopajı teşviki 
uygulamasından yararlanır. 
Yatırımın kısmen veya tamamen faaliyete geçmesinden sonra devri 
halinde, gelir vergisi stopajı teşviki uygulamasından devir tarihine kadar  
devreden, devir tarihinden sonra ise kalan süre kadar devralan yararlanır. 
--- Page 110 ---
98 
Bu madde kapsamındaki gelir vergisi stopajı teşvikinden 
yararlananlar, diğer kanunlarda yer alan aynı mahiyetteki hükümlerden 
ayrıca yararlanamazlar. 
Bu maddenin uygulanmasına iliş kin usul ve esasları belirlemeye 
Maliye Bakanlığı yetkilidir.”  
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından düzenlenen yatırım teşvik 
belgeleri kapsamında; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten 31/12/2023 
tarihine kadar gerçekleşen yatırımlarda, teşvik belge lerinde öngörülen ve 
fiilen istihdam edilen işçilerin ücretlerinin sanayi kesiminde çalışan 16 
yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari ücretin brüt tutarına tekabül 
eden kısmı üzerinden hesaplanan gelir vergisi, yatırımın kısmen veya 
tamamen işletilme ye başlanacağı tarihten itibaren 10 yıl süreyle bu 
ücretlerle ilgili olarak verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk 
eden vergiden terkin edilecektir. Böylece, yatırımcıların istihdam 
nedeniyle katlandıkları mali yükler açısından önemli bir destek 
sağlanmaktadır. Bu teşvik unsurunun esas amacı işverenlerin istihdam 
maliyetini azaltmaktır. 
15/06/2012 tarihli ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla 
yürürlüğe konulan Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ile 
yatırımlar ile araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin desteklenmesine ilişkin 
usul ve esaslar belirlenmiştir. 
Gelir vergisi stopajı teşvikinden, anılan Bakanlar Kurulu Kararı 
uyarınca 6 ncı bölge için düzenlenen teşvik belgeleri kapsamında 
gerçekleştirilecek ve/veya Teknoloji Odaklı Sa nayi Hamlesi Programı 
kapsamında desteklenmesine karar verilen yatırımlarda  sağlanan ilave 
istihdam için yararlanılacaktır. Buna göre, anılan Bakanlar Kurulu 
Kararına ekli listede 6 ncı bölge olarak yer verilen; Adıyaman, Ağrı, 
Ardahan, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Hakkari, Iğdır, Kars, Mardin, 
--- Page 111 ---
99 
Muş, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak, Van illeri ile Bozcaada ve Gökçeada 
ilçelerinde gerçekleştirilen yatırımlar bu teşvikten yararlanacaktır. 
Gelir vergisi stopajı teşvikinden, Cumhurbaşkanınca belirlenen iller 
ve ilçelerde yapılacak yatırımlar için Sanayi ve Teknoloji  Bakanlığı 
tarafından düzenlenen yatırım teşvik belgeleri kapsamında; 193 sayılı 
Kanunun geçici 80 inci maddesinin yürürlüğe girdiği 01/07/2012 
tarihinden itibaren 31/12/2023 tarihine kadar gerçekleşen  yatırımlarda, 
yatırımın kısmen veya tamamen işletilmesine başlanılan tarihten itibaren 
10 yıl süreyle yararlanılması mümkündür. Dolayısıyla 31/12/2023 
tarihinde kısmen veya tamamen işletilmesine başlanılan bir yatırım için 
gelir vergisi stopajı teşviki en  son, 31/12/2033 tarihine kadar 
uygulanacaktır. 
Yatırımın kısmen veya tamamen işletilmesine başlanılan dönemden 
itibaren herhangi bir nedenle gelir vergisi stopajı teşvikinden 
yararlanılmaması durumunda 10 yıllık sürenin uzaması mümkün 
bulunmamaktadır. 
Bu kapsamda muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk ettirilip 
terkin edilen gelir vergisi, vergi harcaması olacaktır. Ancak 7349 sayılı 
Kanunla 01/01/2022  tarihinden itibaren asgari ücret gelir vergisinden 
istisna edilmiş ve asgari geçim indirimi kaldırılmıştır . Bu kapsamda 
düzenlemenin esasını oluşturan asgari ücret in brüt tutarına kadar olan 
indirim uygulaması söz konusu olmadığından , bu düzenlemeye ilişkin 
vergi harcaması 2022 yılından itibaren oluşmamaktadır. 
  
--- Page 112 ---
100 
  
2.1.33. Bireysel katılım yatırımcısı indirimi (Geçici Madde 
82) 
193 sayılı Kanunun geçici 82 nci maddesi şu şekildedir:  
“31/12/2027 tarihine kadar, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı 
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 253 üncü  maddesi 
kapsamına giren bireysel katılım yatırımcısı tam mükellef ger çek kişiler, 
bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra iktisap ettikleri tam mükellef 
anonim şirketlere ait iştirak hisselerini en az iki tam yıl elde tutmaları 
şartıyla, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun değerlemeye ait hükümlerine 
göre hesapladıkları hisselerin tutarlarının %75’ini yıllık beyannamelerine 
konu kazanç ve iratlarından hisselerin iktisap edildiği dönemde 
indirebilirler. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye Bilimsel ve 
Teknolojik Araştırma Kurumu ile Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri 
Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı tarafından belirlenen 
araştırma, geliştirme ve yenilikçilik programları kapsamında projesi son 
beş yıl içinde desteklenmiş kurumlara iştirak sağlayan bireysel katılım 
yatırımcıları için bu oran %100 olarak uygulanır.  
Yıllık indirim tutarı 2.500.000 TL’yi aşamaz. İlgili yıl kazancından 
indirilemeyen kısım, izleyen yıllarda 213 sayılı Vergi Usul Kanunu 
hükümlerine göre bu yıllar için belirlenen yeniden değerleme oranında 
artırılarak dikkate alınır. 
İki tam yıl elde tutma şartının yerine getirilmemesi halinde, bireysel 
katılım yatırımcısı indirimi dolayısıyla zamanında tahakkuk ettirilmemiş 
vergiler yönünden vergi ziyaı doğmuş sayılır. Bu maddeye göre zamanında 
alınamayan vergiler ile vergi cezalarında zamanaşımı, verginin  tarhını 
veya cezanın kesilmesini gerektiren durumun doğduğu tarihi takip eden 
yılın başından itibaren başlar. 
--- Page 113 ---
101 
Bireysel katılım yatırımcılarının vergi desteklerinden 
yararlanabilmesi için, birinci fıkrada belirtilen iştirak hisselerini iktisap 
etmeden önce Hazine ve Maliye Bakanlığına başvurarak bireysel katılım 
yatırımcısı lisansı almış olmaları ve lisans kapsamında ortaklık kurdukları 
kurumlar tarafından yapılacak faaliyetleri beyan etmeleri şarttır. 
Bireysel katılım yatırımcıları, iştirak ettikleri kurum un doğrudan 
veya dolaylı olarak ya da ayrı ayrı veya birlikte hâkim ortağı olamazlar. 
Bireysel katılım yatırımcısı; eşinin, kendisinin veya eşinin altsoyu ve 
üstsoyu ile üçüncü derece dahil yansoy hısımları ve kayın hısımlarının ya 
da idaresi, denetimi vey a sermayesi bakımından doğrudan veya dolaylı 
olarak bağlı bulunan ya da nüfuzu altında bulunan kurumlara iştirak 
edemez.  
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 253 üncü  maddesi 
kapsamında vergi desteğinden yararlanması Hazine ve Maliye 
Bakanlığınca dest eklenmeyen sektörlerde ve/veya faaliyetlerde yatırım 
yapıldığının tespit edilmesi, ortaklık paylarına ilişkin Hazine ve Maliye 
Bakanlığınca getirilen şartlara uyulmaması, dördüncü fıkra kapsamında 
beyan edilen faaliyetlerde bulunulmaması ve beşinci fıkrada ki hükme 
aykırı işlem tesis edilmesi durumunda üçüncü fıkra hükümleri uygulanır. 
İki yıllık süre şartının yerine getirilememesine neden olan mücbir 
sebep halleri ile uygulamaya ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye 
Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir. 
Cumhurbaşkanı birinci fıkrada yer alan 31/12/2027 tarihini beş yıla 
kadar uzatmaya, bu madde kapsamında indirim oranını ve azami indirim 
tutarını %50’sine kadar artırmaya ve bu oran ve tutarları sıfıra kadar 
indirmeye yetkilidir.”  
Madde ile Bireysel Ka tılım Sermayesi (BKS) alanında faaliyette 
bulunacak gerçek kişilerin, yani Bireysel Katılım Yatırımcılarının (BKY) 
--- Page 114 ---
102 
finansmana erişim noktasında sıkıntı yaşayan erken aşama şirketlere 
yatırım yapmalarının Devlet tarafından desteklenmesi ve düzenlenmesine 
ilişkin genel çerçeve çizilmiştir. Yapılan düzenlemelerle, öncelikle 
bireysel katılım yatırımlarının cazip hale getirilmesi, ayrıca dünya 
uygulamaları dikkate alınarak kurumsallaşmanın tesis edilmesi ve bireysel 
katılım sermayesi piyasasında iş etiğinin hâki m kılınması 
amaçlanmaktadır. 
Buna göre bireysel katılım yatırımcısı; devlet desteklerinden 
yararlanmaları için kendilerine lisans verilecek olan, kişisel varlıklarını 
ve/veya tecrübe ve birikimlerini başlangıç veya büyüme aşamasındaki 
girişimlere aktaran gerçek kişi yatırımcılardır. 
15/02/2013 tarihli Bireysel Katılım Sermayesi Hakkında 
Yönetmelik çerçevesinde iktisap edilen; 
 Tam mükellef anonim şirketlere ait iştirak hisselerinin alış 
bedellerinin %75’i, 
 Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye Bilimsel ve T eknolojik 
Araştırma Kurumu ile Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri 
Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı tarafından belirlenen 
araştırma, geliştirme ve yenilikçilik programları kapsamında 
projesi son beş yıl içinde desteklenmiş anonim şirketlere ait iştirak 
hisselerinin alış bedellerinin %100’ü, 
söz konusu iştirak hisselerinin en az iki tam yıl elde tutulması şartıyla, 
bireysel katılım yatırımcısı indirimi olarak yıllık beyanname ile bildirilen 
kazanç ve iratlardan indirilebilecektir.  
Bireysel katılım yatırımcısı indiriminden, indirime konu iştirak 
hisselerinin iktisap edildiği vergilendirme dönemine ilişkin verilecek yıllık 
gelir vergisi beyannamelerinde yararlanılabilecektir. 
--- Page 115 ---
103 
Bireysel katılım yatırımcısı indirimine konu anonim şirket hisse 
senetlerinin indirime esas tutarlarının tespitinde alış bedellerinin dikkate 
alınması gerekmektedir. 
Beyana tabi kazanç ve iratlardan bu kapsamda indirim konusu 
yapılabilecek tutar yıllık bazda 2.500.000 TL’yi aşamayacaktır. 
Hisselerin iktisap edildiği döneme ilişkin  beyannamede bildirilen 
kazanç ve iradın yetersiz olması nedeniyle indirilemeyen tutarlar, izleyen 
yıllarda Vergi Usul Kanununa göre ilgili yıllar için hesaplanan yeniden 
değerleme oranında artırılmak suretiyle indirim konusu yapılabilecektir. 
Söz konusu i ndirim uygulamasından, 31/12/202 7 tarihine kadar 
gerçekleştirilecek yatırımlarla ilgili olarak yararlanılabilecektir. 
Bireysel katılım yatırımcısı desteğinden yararlanan kazançlarda, 
bireysel katılım yatırımcısı indirimi uygulanmamış haliyle 193 sayılı 
Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre 
hesaplanacak gelir vergisinden, 193 sayılı Kanunun ilgili maddelerine göre 
yapılmış olan tevkifatların ve daha önce ödenmiş olan gelir vergisinin 
mahsup edilmesi, daha önce iade çıkmış ise yapı lan iadenin eklenmesi 
halinde bulunan tutar vergi harcaması olacaktır. 
2.2. Kurumlar Vergisi Kanununda Yer Alan Vergi 
Harcamaları 
Bu başlık altında 13/06/2006 tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi 
Kanununda yer alan vergi harcamaları hakkında bilgi verilmektedir. 
2.2.1. Muafiyetler (Madde 4) 
5520 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde kurumlar vergisinden muaf 
olan kurum ve kuruluşlara yer verilmiştir. Bu maddeye göre; 
“Aşağıda sayılan kurumlar, kurumlar vergisinden muaftır:  
--- Page 116 ---
104 
a) Kamu idare ve kuruluşları tarafı ndan tarım ve hayvancılığı, 
bilimi, fennî ve güzel sanatları öğretmek, yaymak, geliştirmek ve teşvik 
etmek amacıyla işletilen okullar, okul atölyeleri, konservatuvarlar, 
kütüphaneler, tiyatrolar, müzeler, sergiler, numune fidanlıkları, tohum ve 
hayvan geliştirme ve üretme istasyonları, yarış yerleri, kitap, gazete, dergi 
yayınevleri ve benzeri kuruluşlar.  
b) Kamu idare ve kuruluşları tarafından genel insan ve hayvan 
sağlığını korumak ve tedavi amacıyla işletilen hastane, klinik, dispanser, 
sanatoryum, huzu revi, çocuk bakımevi, hayvan hastanesi ve dispanseri, 
hayvan bakımevi, veteriner bakteriyoloji, seroloji, distofajin kuruluşları ve 
benzeri kuruluşlar. (Bunlardan sağlık hizmeti sunanların teşhis ve tedaviye 
yönelik olarak birbirlerine yapacakları mal ve h izmet satışları ile Sağlık 
Bakanlığına bağlı hastane, klinik, dispanser, sanatoryum gibi kurum ve 
kuruluşların yapacağı Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde 
belirtilen mal ve hakların kiralanması işlemleri bu muafiyeti ortadan 
kaldırmaz.) 
c) Kamu idare ve kuruluşları tarafından sosyal amaçlarla işletilen 
şefkat, rehin ve yardım sandıkları, sosyal yardım kurumları, yoksul 
aşevleri, ceza ve infaz kurumları ile tutukevlerine ait işyurtları, darülaceze 
atölyeleri, öğrenci yurtları, pansiyonları ve benzeri kuruluşlar.  
ç) Kamu idare ve kuruluşları tarafından yetkili idarî makamların 
izniyle açılan yerel, ulusal veya uluslararası nitelikteki sergiler, fuarlar ve 
panayırlar.  
d) Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine ait olup sadece 
kamu görevlilerine hizmet veren, kâr amacı gütmeyen ve üçüncü kişilere 
kiralanmayan kreş ve konukevleri ile askerî kışlalardaki kantinler.  
e) Kanunla kurulan emekli ve yardım sandıkları ile sosyal 
güvenlik kurumları.  
--- Page 117 ---
105 
f) Yaptıkları iş veya hizmet karşılığında resim ve harç alan kamu 
kuruluşları.  
g) Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ile Özelleştirme Fonu, Toplu 
Konut İdaresi Başkanlığı ve Şans oyunları lisans veya işletim hakkının 
hasılatın belli oranında hesaplanan pay karşılığında verilmesi halinde bu 
hakkı devralan kurumlar h ariç olmak üzere, 14/3/2007 tarihli ve 5602 
sayılı Şans Oyunları Hasılatından Alınan Vergi, Fon ve Payların 
Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan ilgili 
kurum ve kuruluşlar. 
h) Kuruluşlarındaki amaca uygun işlerle sınırlı olmak şartıyl a, 
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü ile askerî fabrika ve 
atölyeler.  
ı) İl özel idareleri, belediyeler ve köyler ile bunların 
oluşturdukları birlikler veya bunlara bağlı kuruluşlar tarafından işletilen;  
1) Kanal, boru ve benzeri yollarla dağıtım yapan su işletmeleri,  
2) Belediye sınırları içinde faaliyette bulunan yolcu taşıma 
işletmeleri,  
3) Kesim, taşıma ve muhafaza işleriyle sınırlı olmak üzere 
mezbahalar.  
i) Köyler veya köy birlikleri tarafından köylünün genel ve ortak 
ihtiyaçlarını karşı lamak amacıyla işletilen hamam, çamaşırhane, 
değirmen, soğuk hava deposu ve bağlı oldukları il sınırı içinde faaliyette 
bulunmaları şartıyla yolcu taşıma işletmeleri ile köylere veya köy 
birliklerine ait tarım işletmeleri.  
j) Gençlik ve Spor Genel Müdürlü ğü ile özerk spor 
federasyonlarına tescil edilmiş spor kulüplerinin idman ve spor 
--- Page 118 ---
106 
faaliyetlerinde bulunan iktisadî işletmeleri ile sadece idman ve spor 
faaliyetlerinde bulunan anonim şirketler.  
k) Tüketim ve taşımacılık kooperatifleri hariç olmak üzere, a na 
sözleşmelerinde sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması, yönetim kurulu 
başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi, yedek akçelerin 
ortaklara dağıtılmaması ve sadece ortaklarla iş görülmesine ilişkin 
hükümler bulunup, bu hükümlere fiilen uyan k ooperatifler ile bu kayıt ve 
şartlara ek olarak kuruluşundan inşaatın bitim tarihine kadar yönetim ve 
denetim kurullarında, söz konusu inşaat işlerini kısmen veya tamamen 
üstlenen gerçek kişilerle tüzel kişi temsilcilerine veya Kanunun 13 üncü 
maddesine göre bunlarla ilişkili olduğu kabul edilen kişilere veya yukarıda 
sayılanlarla işçi ve işveren ilişkisi içinde bulunanlara yer vermeyen ve yapı 
ruhsatı ile arsa tapusu kooperatif tüzel kişiliği adına tescil edilmiş olan 
yapı kooperatifleri. (Kooperatiflerin ortakları dışındaki kişilerle yaptıkları 
işlemler ile kooperatif ana sözleşmesinde yer almayan konularda ortakları 
ile yaptıkları işlemler “ortak dışı” işlemlerdir. Kooperatiflerin faaliyetin 
icrasına tahsis ettikleri ve ekonomik ömrünü tamamlamış olan dem irbaş, 
makine, teçhizat, taşıt ve benzeri amortismana tabi iktisadi kıymetleri 
elden çıkarmaları ile yapı kooperatiflerinin kendilerine ait arsalarını kat 
karşılığı vererek her bir hisse için bir işyeri veya konut elde etmeleri ortak 
dışı işlem sayılmaz. K ooperatiflerin ortak dışı işlemleri nedeniyle 
kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme oluşmuş kabul 
edilir. Kooperatiflerin, iktisadi işletmelerinden ve tam mükellefiyete tabi 
başka bir kurumun sermayesine katılımlarından kazanç elde et melerinin 
ve bu kazançların daha sonra ortaklara dağıtılmasının muafiyete etkisi 
yoktur. Ortak dışı işlemlerden elde edilen kazançların vergilendirilmesine 
ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir.)  
l) Yabancı ülkeler veya uluslararası finan s kuruluşları ile 
yapılan malî ve teknik işbirliği anlaşmaları çerçevesinde yalnızca kredi 
--- Page 119 ---
107 
teminatı sağlamak üzere kurulmuş olup bu faaliyetlerinden elde ettikleri 
kazançları teminat sorumluluk fonlarına ekleyen ve sahip oldukları fonları 
ortaklarına dağıt maksızın, kredi sağlayan banka ve kuruluşlara yatıran 
kurumlar.  
m) Münhasıran bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde 
bulunan kurum ve kuruluşlar (Bunların vergi muafiyetinden 
yararlanmasına ve muafiyetlerinin kaybedilmesine ilişkin şartlar Maliy e 
Bakanlığınca belirlenir.).  
n) Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinin alt 
yapılarını hazırlamak ve buralarda faaliyette bulunanların; arsa, elektrik, 
gaz, buhar ve su gibi ortak ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kamu 
kurumları ve kamu kur umu niteliğindeki meslek kuruluşları ile gerçek ve 
tüzel kişilerce birlikte oluşturulan ve kazancının tamamını bu yerlerin 
ortak ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanan iktisadî işletmeler.  
o) 28/3/2002 tarihli ve 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç 
Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 7/A maddesine göre 
kurulan ve tamamı Hazine Müsteşarlığına ait olan varlık kiralama 
şirketleri. 
p) 18/6/2009 tarihli ve 5910 sayılı Türkiye İhracatçılar Meclisi 
ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun 18 inci 
maddesi kapsamında ihracatçılar lehine münhasıran ihracat kredileri için 
kefalet vermek amacıyla kurulan kurumlar ile katılım bankalarının ortağı 
olduğu ve katılım bankacılığı ilke ve esaslarına uygun her türlü finansman 
için kefalet vermek  amacıyla kurulan Katılım Finans Kefalet Anonim 
Şirketi.15 
                                                      
15 7491 sayılı Kanun ile Katılım Finans Kefalet Anonim Şirketi madde metnine işlenmiştir. 
--- Page 120 ---
108 
(2) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûller Maliye 
Bakanlığınca belirlenir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır.  
Söz konusu maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinde 
yer alan faaliyetler devlet olmanın gereği olarak daha çok kamu tarafından 
yapılması zorunlu olan, kar amacından ziyade sosyal amaçlarla işletilen ve 
giderleri kamu bütçesinden karşılanan bedelsiz veya çok düşük bedelli 
faaliyetlerdir. Kamu idare ve kuruluşlarından maksat, merkezi yönetim 
kapsamında olan genel ve özel bütçeli idareler ile il özel idareleri, 
belediyeler ve köylerdir. Zaten bu faaliyetler ticari mahiyet arz edecek 
şekilde, kazanç elde etme amaçlı ve belirli bir organizasyon dâhilinde 
yapılması durumunda kurumlar vergisine tabi olacaktır.  
Ancak,  04/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim 
Kanununun 56 ncı maddesinin (b) bendinde, üniversitelerin ve yüksek 
teknoloji enstitülerinin genel bütçeye dâhil kamu kurum ve kuruluşlarına 
tanınan mali muafiyetler, ist isna ve diğer mali kolaylıklardan aynen 
yararlanacağı; ek 7 nci maddesinde de vakıflarca kurulacak yükseköğretim 
kurumlarının 56 ncı maddede yer alan mali kolaylıklardan, muafiyet ve 
istisnalardan aynen istifade edecekleri hükmü yer almaktadır. Bu 
çerçevede, vakıf üniversiteleri ve bünyelerinde yer alan ve ücret 
karşılığında sağlık hizmeti veren sağlık kurumları, iktisadi işletme 
niteliğinde olmakla birlikte, vakıflara ait üniversiteler Yükseköğretim 
Kanununun 56 ncı maddesi uyarınca genel bütçeye dâhil kam u kurum ve 
kuruluşlarına tanınan muafiyet, istisna ve diğer mali kolaylıklardan aynen 
yararlandığından, vakıf üniversiteleri ve bünyesinde faaliyet gösteren 
sağlık kurumları da kurumlar vergisinden muaf olacaktır. Dolayısıyla vakıf 
üniversitelerinin ve bünyesinde faaliyet gösteren sağlık kurumlarının elde 
etmiş oldukları gelir ve kazançlar üzerinden alınmayan vergi, vergi 
harcamasına konu olacaktır. Bununla birlikte söz konusu vergi harcaması, 
--- Page 121 ---
109 
bu madde yerine 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamında dikk ate 
alınmaktadır. 
Kanunla kurulan emekli ve yardım sandıkları ile sosyal güvenlik 
kurumları (e) bendi kapsamında kurumlar vergisinden muaftır. Anılan 
muafiyet, özel bir kanunla kurulmuş olan ve üyelerinden topladığı primleri 
üyelerine emekli aylığı ve diğe r sosyal yardımları sağlamak amacıyla 
kullanan emekli ve yardım sandıkları ile sosyal güvenlik kurumlarına 
uygulanacaktır. Bir emekli ya da yardım sandığı ile sosyal güvenlik 
kurumunun, kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi için, tüzel 
kişiliğinin yanında ayrıca "kanunla kurulmuş olma" şartı da aranacaktır. 
5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanununun mülga geçici 1 inci 
maddesine göre, T.C. Emekli Sandığı, Bağ -Kur ve Sosyal Sigortalar 
Kurumu, Kanun’un yürürlük tarihi itibarıyla Sosyal Güvenlik Kurumu’na 
devredildiğinden, anılan Kanuna göre kurulan Sosyal Güvenlik Kurumu 
da kurumlar vergisinden muaf olacaktır. Ancak bu muafiyetler söz konusu 
kurumların iktisadi işletmelerini kapsamayacaktır. Dolayısıyla bu 
kapsamda vergi harcaması oluşmayacaktır. 
Yaptıkları iş veya hizmet karşılığında resim ve harç alan kamu 
kuruluşları 5520 sayılı Kanunun  4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (f) 
bendi kapsamında kurumlar vergisinden muaf tutulmuşlardır. Görevleri 
gereği hizmet yapan ve aldıkları resim ve harçları m erkezi yönetim 
bütçesine aktaran bu kamu kurumlarının muafiyetinde vergi harcaması 
oluşmayacaktır. Yine Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) ve 
(o) bentleri kapsamındaki kurumların gelirleri, merkezi yönetim bütçesine 
aktarılmış olduğundan verg i harcaması oluşmayacaktır. Ancak (g) bendi 
hükümlerine göre Toplu Konut İdaresi Başkanlığı vergiden muaf kurumlar 
arasındadır. Buna bağlı olarak konut tedariki ile ilgili iktisadi işletmeleri 
de muafiyet kapsamındadır. Dolayısıyla bunların kazançları üzerinden cari 
--- Page 122 ---
110 
oranda alınmayan kurumlar vergisi de vergi harcaması olarak dikkate 
alınacaktır. 
5520 sayılı Kanunun  4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (h) 
bendiyle kuruluş amacına uygun işleri ile sınırlı olmak üzere Darphane ve 
Damga Matbaası Genel Müdürlüğü ile askeri fabrika ve atölyeler kurumlar 
vergisinden muaf tutulmuştur. Dolayısıyla belirtilen sınırlar içinde kalmak 
koşuluyla bu kapsamda vergi harcaması oluşmayacaktır.  
Sadece bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetinde bulunan kurum 
ve kuruluşlar, 5520 sayılı Kanunun  4 üncü maddesinin birinci fıkrasının 
(m) bendi kapsamında kurumlar vergisinden muaf tutulmaktadır. Bunların, 
muafiyetten yararlanmasına ve muafiyetlerinin kaybedilmesine ilişkin 
şartlar Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlen mektedir. Sö z konusu 
kurum ve kuruluşların ticari mahiyet arz edecek şekilde faaliyette 
bulunması durumunda elde edilecek kazanç  vergi harcaması kapsamında 
değerlendirilecektir. Aksi takdirde vergi harcaması oluşmayacaktır. 
Diğer taraftan daha çok iktisadi işletme nit eliği arz eden, ticari 
mahiyet ve organizasyon gerektiren (ç), (d), (ı), (i), (j), (k), (l) , (n) ve (p)   
bentleri kapsamında faaliyet gösteren kurum ve kuruluşların kazançları 
üzerinden alınmayan kurumlar vergisi, vergi harcamasına konu olacaktır. 
Ancak kurumlar vergisinden muaf olan bu kurum ve kuruluşlara yapılan 
ödemelerden, 193 sayılı Kanunun 94 ve geçici 67 nci maddeleri ile  5520 
sayılı Kanunun  15 ve 30 uncu maddeleri hükümlerine göre tevkifat 
yapılmışsa, yapılan vergi kesintilerinin düşülmesi sonucu bulunan tutar 
vergi harcaması olacaktır.  
  
--- Page 123 ---
111 
 
2.2.2. İstisnalar (Madde 5) 
5520 sayılı Kanunun 5 inci maddesi; 
“(1) Aşağıda belirtilen kazançlar, kurumlar vergisinden 
müstesnadır:  
a) Kurumların; 
1) Tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun sermayesine 
katılımlarından elde ettikleri kazançlar, 
2) Tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun kârına katılma 
imkânı veren kurucu senetleri ile diğer intifa senetlerinden elde ettikleri 
kâr payları, 
3) Tam mükellefiyete tabi girişim sermayesi yatırım fonu katılma 
payları il e girişim sermayesi yatırım ortaklıklarının hisse senetlerinden 
elde ettikleri kâr payları   ve katılma paylarının fona iadesinden doğan 
gelirler ile bu fonların katılma paylarının 213 sayılı Vergi Usul 
Kanununun 279 uncu maddesi kapsamında değerlenmesinden  
kaynaklanan değer artış kazançları, 
 Diğer yatırım fonu katılma payları ile yatırım ortaklıklarının 
hisse senetlerinden elde edilen kâr payları bu istisnadan yararlanamaz. 
b) Kanunî ve iş merkezi Türkiye ’de bulunmayan anonim ve 
limited şirket niteliğindeki şirketlerin sermayesine iştirak eden kurumların, 
bu iştiraklerinden elde ettikleri aşağıdaki şartları taşıyan iştirak 
kazançları; 
1) İştirak payını elinde tutan şirketin, yurt dışı iştirakin ödenmiş 
sermayesinin en az %10’una sahip olması, 
--- Page 124 ---
112 
2) Kazancın elde edildiği tarih itibarıyla iştirak payının kesintisiz 
olarak en az bir yıl süreyle elde tutulması (Rüçhan hakkı kullanılmak 
suretiyle veya yurt dışı iştirakin iç kaynaklarından yapılan sermaye 
artırımları nedeniyle elde edilen iştirak payları için sahip olunan eski 
iştirak paylarının elde edilme tarihi esas alınır.), 
3) Yurt dışı iştirak kazancının kâr payı dağıtımına kaynak olan 
kazançlar üzerinden ödenen vergiler dahil iştirak edilen kurumun 
faaliyette bulunduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az %15 o ranında 
gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü taşıması; iştirak edilen 
şirketin esas faaliyet konusunun, finansal kiralama dahil finansman temini 
veya sigorta hizmetlerinin sunulması ya da menkul kıymet yatırımı olması 
durumunda, iştirak edil en kurumun faaliyette bulunduğu ülke vergi 
kanunları uyarınca en az Türkiye’de uygulanan kurumlar vergisi oranında 
gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü taşıması, 
4) İştirak kazancının, elde edildiği hesap dönemine ilişkin 
kurumlar vergisi be yannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar 
Türkiye’ye transfer edilmesi. 
Yurt dışındaki inşaat, onarım, montaj işleri ve teknik hizmetlerin 
yapılabilmesi için ilgili ülke mevzuatına göre ayrı bir şirket kurulmasının 
zorunlu olduğu durumlarda, özel amaç iç in kurulduğunun ana 
sözleşmelerinde belirtilmesi ve fiilen bu amaç dışında faaliyetinin 
bulunmaması şartıyla, söz konusu şirketlere iştirak edilmesinden elde 
edilen kazançlar için bu bentte belirtilen şartlar aranmaz. 
Kanunî ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan anonim ve limited 
şirket niteliğindeki yabancı kurumların sermayesine iştirak eden 
kurumların, bu iştiraklerinden elde ettikleri iştirak kazançları için istisna 
oranı, iştirak payını elinde tutan şirketin yurt dışı iştirakin ödenmiş 
sermayesinin en az %50’sine sahip olması ve kazancın elde edildiği hesap 
--- Page 125 ---
113 
dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken 
tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmesi şartıyla, bu bentte belirtilen 
diğer şartların sağlanması koşulu aranmaksızın %50 olarak 
uygulanır.16Bu bent uyarınca vergi yükü, kanunî veya iş merkezinin 
bulunduğu ülkede ilgili dönemde tahakkuk eden ve kâr payı dağıtımına 
kaynak olan kazançlar üzerinden ödenen vergiler dahil olmak üzere 
toplam gelir ve kurumlar vergisi benzeri verginin, bu dönemde elde edilen 
toplam dağıtılabilir kurum kazancı ile tahakkuk eden gelir ve kurumlar 
vergisi toplamına oranlanması suretiyle tespit edilir. 
c) Kazancın elde edildiği tarih itibarıyla aralıksız en az bir yıl 
süreyle nakit varlıklar dışında kalan aktif top lamının %75 veya daha 
fazlası, kanunî veya iş merkezi Türkiye ’de bulunmayan anonim veya 
limited şirket niteliğindeki şirketlerin her birinin sermayesine en az %10 
oranında iştirakten oluşan tam mükellefiyete tâbi anonim şirketlerin, en az 
iki tam yıl süreyle aktiflerinde yer alan yurt dışı iştirak hisselerinin elden 
çıkarılmasından doğan kurum kazançları. 
ç) Anonim şirketlerin kuruluşlarında veya sermayelerini 
artırdıkları sırada çıkardıkları payların bedelinin itibarî değeri aşan 
kısmı. 
  d) Türkiye’de kurulu; 
1) Menkul kıymetler yatırım fonları veya ortaklıklarının portföy 
işletmeciliğinden doğan kazançları, 
2) Portföyü Türkiye’de kurulu borsalarda işlem gören altın ve 
kıymetli madenlere dayalı yatırım fonları veya ortaklıklarının portföy 
işletmeciliğinden doğan kazançları, 
                                                      
16 27/12/2023 tarihli ve 7491 sayılı Kanunun 58 inci maddesi ile paragraf  
eklenmiştir. 
--- Page 126 ---
114 
3) Girişim sermayesi yatırım fonları veya ortaklıklarının 
kazançları,  
4) Gayrimenkul yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları,  
(Esas faaliyet konusu itibarıyla gayrimenkul, gayrimenkul projeleri ve 
gayrimenkule dayalı  haklardan o luşan portföyü işletmek amacıyla 
kurulanlar dışında kalanların kazançları hariç) 
5) Emeklilik yatırım fonlarının kazançları, 
6) Konut finansmanı fonları ile varlık finansmanı fonlarının 
kazançları. 
e) Kurumların, en az iki tam yıl süreyle aktiflerinde yer alan 
iştirak hisseleri ile aynı süreyle sahip oldukları kurucu senetleri, intifa 
senetleri, rüçhan hakları  ve bu fıkranın (a) bendi  kapsamında istisna 
kazançlarına kaynak oluşturan yatırım fonlarının katılma paylarının  
satışından doğan kazançların %75’lik kısmı.17 
 Bu istisna, satışın yapıldığı dönemde uygulanır ve satış 
kazancının istisnadan yararlanan kısmı satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci 
yılın sonuna kadar pasifte özel bir fon hesabında tutulur. Ancak satış 
bedelinin, satışın yapıldığı yılı izleyen  ikinci takvim yılının sonuna kadar 
tahsil edilmesi şarttır. Bu süre içinde tahsil edilmeyen satış bedeline isabet 
eden istisna nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler ziyaa 
uğramış sayılır.  
İstisna edilen kazançtan beş yıl içinde sermayeye ila ve dışında 
herhangi bir şekilde başka bir hesaba nakledilen veya işletmeden çekilen 
ya da dar mükellef kurumlarca ana merkeze aktarılan kısım için uygulanan 
istisna dolayısıyla zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler ziyaa 
                                                      
177456 sayılı Kanunun 19 uncu maddesiyle 15/7/2023 tarihinden geçerli olmak üzere  
taşınmaz satışları madde kapsamından çıkarılmıştır.  
--- Page 127 ---
115 
uğramış sayılır. Aynı süre içind e işletmenin tasfiyesi (bu Kanuna göre 
yapılan devir ve bölünmeler hariç) halinde de bu hüküm uygulanır. 
Bedelsiz olarak veya rüçhan hakkı kullanılmak suretiyle itibarî 
değeriyle elde edilen hisse senetlerinin elde edilme tarihi olarak, sahip 
olunan eski hisse senetlerinin elde edilme tarihi esas alınır. 
Devir veya bölünme suretiyle devralınan iştirak hisseleri, kurucu 
senetleri ve intifa senetleri ile rüçhan haklarının satışında aktifte 
bulundurma sürelerinin hesabında, devir olunan veya bölünen kurumda 
geçen süreler de dikkate alınır.  
Menkul kıymet ticareti yle uğraşan kurumların bu amaçla 
ellerinde bulundurdukları değerlerin satışından elde ettikleri kazançlar 
istisna kapsamı dışındadır. 
f) Bankalara, finansal kiralama ya da finansman şirketlerine 
borçları nedeniyle kanunî takibe alınmış veya Tasarruf Mevduatı Sigorta 
Fonuna borçlu durumda olan kurumlar ile bunların kefillerinin ve ipotek 
verenlerin sahip oldukları taşınmazlar, iştirak hisseleri, kurucu senetleri 
ve intifa senetleri ile rüçhan haklarının, bu borçlara karşılık  bankalara, 
finansal kiralama ya da finansman şirketlerine veya bu Fona devrinden 
sağlanan hasılatın bu borçların tasfiyesinde kullanılan kısmına isabet eden 
kazançların tamamı ile bankaların finansal kiralama ya da finansman 
şirketlerinin bu şekilde elde ettikleri  söz konusu kıymetlerden 
taşınmazların (6361 sayılı Kanun kapsamında yapılan finansal kiralama 
işlemlerinde kiracının temerrüdü sebebiyle kanuni takipteki finansal 
kiralama alacakları karşılığında tarafların karşılıklı mutabaka tıyla 
kiralayanın her türlü tasarruf hakkını devraldığı finansal kiralama konusu 
taşınmazlar dâhil) satışından doğan kazançların %50 ’lik, diğerlerinin 
satışından doğan kazançların %75’lik kısmı 
--- Page 128 ---
116 
g) Kurumların yurt dışında bulunan iş yerleri veya daimî 
temsilcileri aracılığıyla elde ettikleri aşağıdaki şartları taşıyan kurum 
kazançları; 
1) Bu kazançların, doğduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az 
%15 oranında gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü 
taşıması,  
2) Kazançların elde edildiği hesap d önemine ilişkin yıllık 
kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar 
Türkiye’ye transfer edilmiş olması, 
3) Ana faaliyet konusu, finansal kiralama dahil finansman 
temini, sigorta hizmetlerinin sunulması veya menkul kıymet yatırımı olan 
kurumlarda, bu kazançların doğduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az 
Türkiye’de uygulanan kurumlar vergisi oranında gelir ve kurumlar vergisi 
benzeri toplam vergi yükü taşıması. 
Bu bent uyarınca toplam vergi yükü, birinci fıkranın (b) 
bendindeki tanıma göre tespit edilir. 
h) Yurt dışında yapılan inşaat, onarım, montaj işleri ile teknik 
hizmetlerden sağlanarak Türkiye ’de genel sonuç hesaplarına intikal 
ettirilen kazançlar. 
ı) Okul öncesi eğitim, ilköğretim, özel eğitim ve orta öğretim özel 
okulları, özel kreş  ve gündüz bakımevleri ile Cumhurbaşkanınca vergi 
muafiyeti tanınan vakıflara veya kamu yararına çalışan derneklere bağlı 
rehabilitasyon merkezlerinin işletilmesinden, ilgili Bakanlığın görüşü 
alınmak suretiyle Maliye Bakanlığının belirleyeceği usûller çer çevesinde 
beş hesap dönemi itibarıyla elde edilen kazançlar (İstisna, belirtilen 
okulların, kreş ve gündüz bakımevlerinin ve rehabilitasyon merkezlerinin 
faaliyete geçtiği hesap döneminden itibaren başlar.). 
--- Page 129 ---
117 
i) Kooperatif ortaklarının yönetim gideri karşıl ığı olarak 
ödedikleri paralardan harcanmayarak iade edilen kısımlar ile tüketim 
kooperatiflerinin, ortaklarının kişisel ve ailevi gıda ve giyecek ihtiyaçlarını 
karşılamak için satın aldıkları malların değerine göre hesapladıkları 
risturnlar.  
Bu risturnlar ın ortaklara dağıtımı, kâr dağıtımı sayılmaz. 
Risturnun nakden veya aynı değerde mal ile ödenmesi istisnanın 
uygulanmasına engel değildir. 
Ortaklardan başka kimselerle yapılan işlemlerden doğan 
kazançlar ile ortaklarla ortaklık statüsü dışında yapılan işlemlerden doğan 
kazançlar hakkında risturnlara ilişkin istisna hükmü uygulanmaz. 
Bunların genel kazançtan ayrılmasında, ortaklarla yapılan iş hacminin 
genel iş hacmine olan oranı esas alınır. 
Bu bent hükümleri, 29/6/2004 tarihli ve 5200 sayılı Tarımsal 
Üretici Birlikleri Kanununa göre kurulan Birliklerin üyeleri ile yaptıkları 
muameleler hakkında da uygulanır. 
j) Her türlü taşınır ve taşınmaz malların 6361 sayılı Kanun 
kapsamında geri kiralama amacıyla ve sözleşme sonunda geri alınması 
şartıyla, kurumlar tara fından finansal kiralama şirketleri, katılım 
bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarına satışından doğan kazançlar 
ve bu kurumlarca söz konusu varlıkların devralındığı kuruma kira süresi 
sonunda devrinden doğan kazançlar. 
İstisnadan yararlanan satış kaz ancı, kiracı tarafından pasifte 
özel bir fon hesabında tutulur ve özel fon hesabında tutulan bu tutar sadece 
kiracı tarafından bu varlıklar için ayrılacak amortismanların (bu 
varlıkların kiralayan kurumlara devrinden önce kiracıdaki net bilanço 
aktif değerine isabet eden amortismanlar hariç) itfasında kullanılır. İstisna 
edilen kazançtan herhangi bir şekilde başka bir hesaba nakledilen veya 
--- Page 130 ---
118 
işletmeden çekilen ya da dar mükellef kurumlarca ana merkeze aktarılan 
kısım için uygulanan istisna dolayısıyla zamanı nda tahakkuk ettirilmeyen 
vergiler ziyaa uğramış sayılır. Kurumların tasfiyesi (bu Kanuna göre 
yapılan devir ve bölünmeler hariç) hâlinde de bu hüküm uygulanır.  
Söz konusu varlıkların,  
i) Kiracı tarafından veya  
ii) Kiralayan kurumlar tarafından finansal  kiralama yöntemi 
dâhil olmak üzere (6361 sayılı Kanunda yer alan sözleşmeden 
kaynaklanan yükümlülüklerin yerine getirilememesi hâlleri hariç),  
üçüncü kişi ve kurumlara satılması durumunda, kiralayan 
kurumlara devrinden önce bu varlıkların kiracıdaki net bilanço aktif 
değeri ile bu varlıklar için anılan kurumların kazancının tespitinde dikkate 
alınan toplam amortisman tutarı dikkate alınarak, satışı gerçekleştiren 
kurum nezdinde vergilendirme yapılır.  
Sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerin yerine 
getirilememesi nedeniyle sat -kirala-geri al işleminin tekemmül etmemesi 
hâlinde, istisna nedeniyle kiracı adına zamanında tahakkuk ettirilmeyen 
vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiziyle birlikte tahsil 
olunur. 
k) Her türlü varlık ve hakların, kaynak kuruluşlarca, kira 
sertifikası ihracı amacıyla ve sözleşme sonunda geri alınması şartıyla 
varlık kiralama şirketlerine satışı ile varlık kiralama şirketlerince bu 
varlıkların devralındığı kuruma satışından doğan kazançlar. 
İstisnadan yararlanan satış kazancı, kaynak kuruluş tarafından 
pasifte özel bir fon hesabında tutulur ve özel fon hesabında tutulan bu tutar 
sadece kaynak kuruluş tarafından varlık kiralama şirketinden devralındığı 
tarihten itibaren bu varlıklar için ayrılacak amortismanların (bu 
varlıkların varlık kiralama şirketine devrinden önce kaynak kuruluştaki net 
--- Page 131 ---
119 
bilanço aktif değerine isabet eden amortismanlar hariç) itfasında 
kullanılır. İstisna edilen kazançtan herhangi bir şekilde başka bir hesaba 
nakledilen veya işletmeden çekilen ya da  dar mükellef kurumlarca ana 
merkeze aktarılan kısım için uygulanan istisna dolayısıyla zamanında 
tahakkuk ettirilmeyen vergiler ziyaa uğramış sayılır. Kurumların tasfiyesi 
(bu Kanuna göre yapılan devir ve bölünmeler hariç) hâlinde de bu hüküm 
uygulanır. 
Söz konusu varlıkların, kaynak kuruluş tarafından üçüncü kişi ve 
kurumlara satılması durumunda, varlık kiralama şirketine devrinden önce 
bu varlıkların kaynak kuruluştaki net bilanço aktif değeri ile bu varlıklar 
için anılan kurumların kazancının tespitinde  dikkate alınan toplam 
amortisman tutarı dikkate alınarak kaynak kuruluş nezdinde vergilendirme 
yapılır. 
Söz konusu varlıkların varlık kiralama şirketleri tarafından 
üçüncü kişi ve kurumlara satılması durumunda ise varlık kiralama 
şirketlerinin bu satış iş leminden doğan kazançları varlık kiralama 
şirketleri nezdinde kurumlar vergisine tabi tutulur ve istisna uygulaması 
dolayısıyla kaynak kuruluş adına zamanında tahakkuk ettirilmeyen 
vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiziyle birlikte tahsil 
olunur. 
(2)  Cumhurbaşkanı, bu maddede yer alan; vergi yüküne ilişkin 
oranları ayrı ayrı veya birlikte sıfıra kadar indirmeye veya kurumlar 
vergisi oranına kadar artırmaya, diğer oranları ayrı ayrı veya birlikte 
sıfıra kadar indirmeye veya %100’e kadar artırmaya, Hazine ve Maliye 
Bakanlığı, bu maddedeki istisnaların uygulanmasına ilişkin usul ve 
esasları belirlemeye yetkilidir. 
(3) Kurumların kurumlar vergisinden istisna edilen kazançlarına 
ilişkin giderlerinin veya istisna kapsamındaki faaliyetlerinden doğan 
--- Page 132 ---
120 
zararlarının, istisna dışı kurum kazancından indirilmesi kabul edilmez. Şu 
kadar ki iştirak hisseleri alımıyla ilgili finansman giderleri, Kanunun 19 
uncu maddesi kapsamında yapılan devir işlemleri sonrasına isabet edenler 
de dâhil olmak üzere, kurum  kazancından indirilebilir. ” şeklinde 
düzenlenmiştir. 
Kurumlar vergisinden istisna edilen kurum kazançları, 5 inci 
maddenin birinci fıkrasında sayılmıştır. Maddenin (a) bendinde, aynı 
kazancın iki ayrı kurumda vergilendirilmesini önlemek, mükerrer 
vergilemeye yol açmamak amacıyla iştirak kazançları istisnası 
düzenlenmiştir. Bu maddedeki düzenleme, yalnızca tam mükellefiyete tabi 
kurumun sermayesine katılımlar nedeniyle elde edilen kazançları 
kapsamaktadır. Diğer bir anlatımla, iştirak edilen kurumun tam mük ellef 
kurum olması gerekmektedir. Kurumların, kurucu senetleri ile diğer intifa 
senetlerinden elde ettikleri kâr payları iştirak kazancı olarak istisna 
kapsamında olup tam mükellefiyete tabi girişim sermayesi yatırım fonu ve 
ortaklıklarının katılma payları  ile hisse senetlerinden elde edilen kâr 
payları hariç olmak üzere diğer fon ve yatırım ortaklıklarının katılma 
payları ve hisse senetlerinden elde edilen kâr payları kurumlar vergisine 
tabi tutulacaktır. Söz konusu düzenleme, ilk kurumda vergilenen kazancın 
kâr payı şeklinde dağıtımı neticesinde diğer kurumda aynı kazancın tekrar 
vergiye tabi tutulmasını önlemeye yönelik teknik düzenleme olup bu 
kapsamda vergi harcaması oluşmayacaktır.  
Ancak, Türkiye’de k urulu olan girişim sermayesi yatırım fon ve 
ortaklıkları kazançları kurumlar vergisinden istisna edilmiştir. Bu 
kapsamda kazançları vergiden istisna olan bu kurumlardan kar payı 
ile  katılma paylarının fona iadesinden doğan kazançları elde eden 
kurumlarda da vergilendirme yapılmadığından, elde edilen kar p ayına 
isabet eden kurumlar vergisi, vergi harcamasını oluşturacaktır. 
--- Page 133 ---
121 
Maddenin (b) bendinde, kurumların yurt dışından elde ettikleri 
iştirak kazançları, belli koşullar altında kurumlar vergisinden istisna 
edilmiştir. Bu bentte belirtilen istisnadan yararlanabilmek için;  
 İştirak edilen kurumun anonim veya limited şirket niteliğinde bir 
kurum olması,  
 İştirak edilen kurumun kanuni ve iş merkezinin Türkiye ’de 
bulunmaması,  
 İştirak payını elinde tutan kurumun, yurt dışı iştirakin ödenmiş 
sermayesinin en az %10’una sahip olması,  
 İştirak kazancının elde edildiği tarih itibarıyla, iştirak payının 
kesintisiz olarak en az bir yıl süre ile elde tutulması,  
 İştirak kazancının (kâr payı dağıtımına kaynak olan kazançlar 
üzerinden ödenen vergiler de dahil olmak üzere) i ştirak edilen 
kurumun faaliyette bulunduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az 
%15 oranında; iştirak edilen yabancı kurumun esas faaliyet 
konusunun finansman temini veya sigorta hizmetlerinin sunulması 
ya da menkul kıymet yatırımı olması durumunda, iştirak  edilen 
kurumun faaliyette bulunduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az 
Türkiye’de uygulanan kurumlar vergisi oranında, gelir ve kurumlar 
vergisi benzeri toplam vergi yükü taşıması,  
 İştirak kazancının, elde edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar 
vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye ’ye 
transfer edilmesi 
gerekmektedir. 
Yurt dışı iştirak kazançları istisnasından yararlanılabilmesi için 
yukarıda yer alan şartların topluca yerine getirilmesi şarttır.  
Diğer taraftan 7491 sayılı Kanun  ile iştirak payını elinde tutan 
şirketin yurt dışı iştirakin ödenmiş sermayesinin en az %50’sine sahip 
--- Page 134 ---
122 
olması ve kazancın Türkiye ’ye transfer edilmesi şartıyla, yurtdışı iştirak 
kazancına ilişkin diğer şartlar aranmaksızın istisnanın %50 olarak 
uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. 
Yurt dışındaki inşaat, onarım, montaj işleri ve teknik hizmetlerin 
yapılabilmesi için ilgili ülke mevzuatına göre ayrı bir şirket kurulmasının 
zorunlu olduğu durumlarda, söz konusu şirketlere iştirak edilmesinden elde 
edilen kazançlara, yurt dışı iştirak kazançları istisnası uygulanacaktır. 
Dolayısıyla bu kapsamda istisnadan yararlanan kazançlar üzerinden 
alınmayan cari orandaki kurumlar vergisi vergi harcaması olacaktır. 
Ancak, vergi harcamasının hesaplanmasında, 5520 sayılı Kanunun 33 üncü 
maddesinin üçüncü fıkrasına göre belirlenen tam mükellef kurumların 
doğrudan veya dolaylı olarak sermayesi veya oy hakkının %25 ’ine sahip 
olduğu yurt dışı iştiraklerinden elde ettikleri kâr payları üzerinden 
Türkiye’de ödenecek kurumlar vergis inden, iştiraklerin bulunduğu 
ülkelerdeki kâr payı dağıtımına kaynak oluşturan kazançlar üzerinden 
ödenen gelir ve kurumlar vergisi benzeri vergilerin kâr payı tutarına isabet 
eden kısmının mahsup edilebileceğinin dikkate alınması gerekmektedir. 
Buna göre bu kazançların yurt dışında taşıdığı vergi yükü Türkiye ’deki 
vergi yüküne eşit veya daha fazla ise vergi harcaması oluşmayacaktır.  
5520 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi 
ile kazancın elde edildiği tarih itibarıyla aralıksız ola rak en az bir yıl 
süreyle nakit varlıklar dışında kalan aktif toplamının %75 veya daha 
fazlası, tam mükellef olmayan anonim veya limited şirket niteliğindeki 
şirketlerin her birinin sermayesine en az %10 oranında iştirakten oluşan 
tam mükellefiyete tabi anonim şirketlerin, en az 2 tam yıl (730 gün) süreyle 
aktiflerinde yer alan yurt dışı iştirak hisselerinin elden çıkarılmasından 
doğan kurum kazançları, kurumlar vergisinden istisna edilmiştir. 
Dolayısıyla bu kapsamda istisnadan yararlanan kazançlar üzerinde n 
alınmayan cari orandaki kurumlar vergisi vergi harcaması olacaktır. 
--- Page 135 ---
123 
5520 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi 
ile anonim şirketlerin gerek kuruluşlarında gerekse sermayelerini 
artırdıkları sırada çıkardıkları payların, itibari değerin üzerinde bir bedelle 
elden çıkarılması halinde oluşan kazançlar kurumlar vergisinden istisna 
edilmektedir.  
Emisyon primi, hisse senetlerinin itibari değer üzerinde bir bedelle 
satılması halinde, satış bedelinin itibari değeri aşan kısmı olarak 
tanımlanmaktadır. Dolayısıyla emisyon primi bir nevi ilgili anonim 
şirketin şerefiyesi olmakta ve ortaklar şirket paylarını şerefiyeli olarak 
satın almaktadır. Emisyon primleri öz kaynakları artırıcı unsur olarak 
Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulamasında Sermaye Yedekleri hesap 
grubunun içerisinde yer almakta olup bir bilanço hesabı olan 520  - Hisse 
Senedi İhraç Primleri hesabında izlenmekle birlikte, emisyon primleri 
anonim şirketler için elde ettikleri artı bir değer yani kazanç olmakta ve 
istisna tutulmak suretiyle ayrıcalıklı uygulama niteliği kazanmaktadır. Bu 
kapsamda istisnadan yararlanan kazançlar üzerinden alınmayan cari 
orandaki kurumlar vergisi vergi harcaması olacaktır. 
5520 sayılı Kanunun  5 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) 
bendinde sermaye piyasa larının geliştirilmesi ve derinleştirilmesi 
amacıyla;  
 Menkul kıymetler yatırım fonları veya ortaklıklarının portföy 
işletmeciliğinden doğan kazançları,  
 Portföyü Türkiye’de kurulu borsalarda işlem gören altın ve kıymetli 
madenlere dayalı yatırım fonları v eya ortaklıklarının portföy 
işletmeciliğinden doğan kazançları,  
 Girişim sermayesi yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları,  
 Gayrimenkul yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları,  
 Emeklilik yatırım fonlarının kazançları,  
 Konut finansmanı fonları ile varlık finansmanı fonlarının kazançları  
--- Page 136 ---
124 
anılan fon veya ortaklıkların Türkiye ’de kurulmuş olmaları şartıyla 
kurumlar vergisinden istisna edilmiştir. 
Bu istisna, anılan fon ve ortaklıkların söz konusu kazançları 
üzerinden kesinti yoluyla vergi alınmasına engel teşkil etmemektedir.  
Dolayısıyla bu kapsamda istisnadan yararlanan kazançlar üzerinden 
alınmayan cari orandaki kurumlar vergisi vergi harcaması olacaktır. Ancak 
vergi harcamasının hesaplanmasında,  193 sayılı Kanunun  geçici 67 nci 
maddesi ve ya 5520 sayılı Kanunun  15 inci maddesinin 3  üncü fıkrası 
kapsamında, 5 inci maddenin (d) bendi uyarınca istisna olan kazançlardan 
yapılan tevkifatın dikkate alınması gerekmektedir. Tevkifat oranı 
2009/14594 sayılı BKK uyarınca %0 olduğundan vergi harcaması  
oluşacaktır.  
5520 sayılı Kanunun  5 inci maddesinin birinci fıkrasının (e) 
bendinde, iştirak hisseleri ile kurucu senetleri, intifa senetleri ve rüçhan 
hakları ile (a) bendi kapsamında istisna kazançlarına kaynak oluşturan  
yatırım fonlarının katılma payla rının satışından doğan kazançlara ilişkin 
istisna düzenlenmektedir. İstisnanın amacı, kurumların bağlı değerlerinin 
ekonomik faaliyetlerde daha etkin bir şekilde kullanılmasına olanak 
sağlanması ve kurumların mali bünyelerinin güçlendirilmesidir. Bu bentte 
belirtilen koşulların sağlanması halinde, kurumların en az iki tam yıl 
süreyle aktiflerinde yer alan iştirak hisseleri ile aynı süreyle sahip oldukları 
kurucu senetleri, intifa senetleri , rüçhan hakları ve (a) bendi kapsamında 
istisna kazançlarına kaynak oluşturan yatırım fonlarının katılma paylarının 
satışından doğan kazançların %75’lik kısmı kurumlar vergisinden istisna 
edilmiştir.  
Bu kapsamda istisnadan yararlanan kazançlar üzerinden alınmayan 
cari orandaki kurumlar vergisi vergi harcaması olacaktır.  
--- Page 137 ---
125 
5520 sayılı Kanunun  5 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi 
ile bankalara, finansal kiralama ya da finansman şirketlerine  borçları 
nedeniyle kanuni takibe alınmış veya Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna 
borçlu durumda olan kurumlar ile bunların kefillerinin ve ipotek verenlerin 
sahip oldukları taşınmazlar, iştirak hisseleri, kurucu senetleri ve intifa 
senetleri ile rüçhan haklarının, bu borçlara karşılık bankalara, finansal 
kiralama ya da finansman şirketlerine veya bu Fona devrinden sağlanan 
hasılatın bu borçların tasfiyesinde kullanılan kısmına isabet eden 
kazançların tamamı kurumlar vergisinden istisna edilmiştir. İstisnadan 
yararlanabilecek kazanç, söz konusu kıymetlerin borçlara karşılık olmak 
üzere, bankalara veya TMSF ’ye satışından veya diğer şek ilde devrinden 
sağlanan hasılatın, bu borçların tasfiyesinde kullanılan kısmına isabet eden 
tutarla sınırlı olacaktır. Yine bankaların, finansal kiralama ya da finansman 
şirketlerinin kanuni takibe alınmış alacakları nedeniyle iktisap ettikleri 
taşınmazların satışından doğan kazançların %50 ’lik, iştirak hisseleri, 
kurucu senetleri ve intifa senetleri ile rüçhan haklarının satışından doğan 
kazançların ise %75’lik kısmı kurumlar vergisinden istisna edilmiştir. Söz 
konusu kıymetlerin satışında da iki tam yıl süreyle aktifte bulundurma şartı 
olmadığı gibi kazancın belli bir süreyle özel bir fon hesabında tutulma şartı 
da bulunmamaktadır. 
7061 sayılı Kanun ile bankalara borçlu olanların ve bunların 
kefillerinin, bu borçlara karşılık olarak taşınmaz ve iştirak his selerinin 
bankalara devrinden doğan kazançları ve bankaların bu şekilde elde 
ettikleri kıymetlerin satışından doğan kazançlarına tanınan kurumlar 
vergisi istisnası finansal kiralama ve finansman şirketlerini de kapsayacak 
şekilde genişletilmiştir. Ayrıca 6 361 sayılı Kanun kapsamında yapılan 
finansal kiralama işlemlerinde kiracının temerrüdü sebebiyle oluşan 
alacaklar kapsamında kiralayanın her türlü tasarruf hakkını devir aldığı 
--- Page 138 ---
126 
finansal kiralama konusu taşınmazların devrinden doğan kazançları da 
istisna kapsamına alınmıştır. 
Bu kapsamda istisnadan yararlanan kazançlar üzerinden alınmayan 
cari orandaki kurumlar vergisi vergi harcaması olacaktır.  
5520 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi 
ile kurumların yurt dışında bulunan iş yerleri  veya daimi temsilcileri 
aracılığıyla elde ettikleri kurum kazançları, belli şartlar altında kurumlar 
vergisinden istisna edilmiştir. 
Yurt dışında bulunan iş yerleri veya daimi temsilciler aracılığıyla 
elde edilen kurum kazançlarının;  
 Doğduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az %15 oranında gelir ve 
kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü taşıması,  
 Elde edildiği hesap dönemine ilişkin yıllık kurumlar vergisi 
beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer 
edilmiş olması,  
 İştirak edil en şirketin ana faaliyet konusunun, finansal kiralama 
dahil finansman temini, sigorta hizmetlerinin sunulması veya 
menkul kıymet yatırımı olması durumunda, bu kazançların doğduğu 
ülke vergi kanunları uyarınca en az Türkiye’de uygulanan kurumlar 
vergisi oranında gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü 
taşıması gerekmektedir. 
Yine 5520 sayılı Kanunun  5 inci maddesinin birinci fıkrasının (h) 
bendi ile yurt dışında yapılan inşaat, onarım, montaj işleri ile teknik 
hizmetlerden sağlanarak Türkiye ’de g enel sonuç hesaplarına aktarılan 
kazançlar, herhangi bir koşula bağlanmaksızın kurumlar vergisinden 
istisna edilmiştir.  
--- Page 139 ---
127 
Dolayısıyla (g) ve (h) bentleri kapsamında istisnadan yararlanan 
kazançlar üzerinden alınmayan cari orandaki  kurumlar vergisi, vergi 
harcaması olacaktır. Ancak vergi harcamasının hesaplanmasında,  5520 
sayılı Kanunun  33 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca yabancı 
ülkelerde elde edilerek Türkiye’de genel sonuç hesaplarına intikal ettirilen 
kazançlardan, mahallinde ödenen kurumlar vergi si ve benzeri vergiler, 
Türkiye’de bu kazançlar üzerinden tarh olunan kurumlar vergisinden 
indirilebilir hükmünün dikkate alınması gerekmektedir. Buna göre bu 
kazançların yurt dışında taşıdığı vergi yükü Türkiye’deki vergi yüküne eşit 
veya daha fazla ise vergi harcaması oluşmayacaktır.  
5520 sayılı Kanunun  5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi 
ile eğitim ve öğretim işletmelerine tanınan kazanç istisnası düzenlenmiştir. 
Bu istisna; 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamında yer 
alan okul ö ncesi eğitim, ilköğretim, özel eğitim ve orta öğretim özel 
okullarının işletilmesinden elde edilen kazançlar , özel kreş ve gündüz 
bakımevlerinin işletilmesinden elde edilen kazançlar ve 
Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflara veya kamu yararına 
çalışan derneklere bağlı rehabilitasyon merkezlerinin işletilmesinden elde 
edilen kazançlara uygulanacaktır.  
Bu bent ile özel kesimin eğitim faaliyetlerine yatırım yapması teşvik 
edilmektedir. Bu kapsamda istisna kazanç üzerinden cari oranda alınmayan 
kurumlar vergisi vergi harcaması olacaktır. 
5520 sayılı Kanunun  5 inci maddesinin birinci fıkrasının (i) 
bendinde, kooperatiflerde risturn istisnası düzenlenmiş olup anılan 
maddede 7061 sayılı Kanunla yapılan değişiklik ile 2018 yılından itibaren 
geçerli olma k üzere münhasıran tüketim kooperatiflerinin ortaklarının 
kişisel ve ailevi gıda ve giyecek ihtiyaçlarını karşılamak için satın aldıkları 
malların değerine göre hesapladıkları risturnlar kurumlar vergisinden 
--- Page 140 ---
128 
istisna edilmiştir. 01/01/2018 tarihinden itibar en üretim ve kredi 
kooperatiflerine yönelik risturn istisnası kaldırılmış bulunmaktadır. 
23/07/2010 tarihli ve 6009 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı 
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair 
Kanunla 5520 sayılı Kanunun  5 inci m addesinin birinci fıkrasının (i) 
bendinde yapılan düzenlemeye göre, 29/ 06/2004 tarihli ve 5200 sayılı 
Tarımsal Üretici Birlikleri Kanununa göre kurulan birliklerin üyeleri ile 
yaptıkları muameleler hakkında da risturnlara ilişkin hükümler 
uygulanmaktadır. 
Kooperatiflerce ortaklara dağıtılan risturnlar, ortakların kooperatifle 
yaptıkları muameleler neticesinde ortaklardan alınan veya onlar lehine 
doğan fazlaların yine ortaklara iade edilmesidir. Bir başka ifade ile bu 
meblağlar kooperatifin kazancı olmayıp o rtağın parasıdır. Dolayısıyla bu 
kapsamda gerçek bir kazanç ve bunun üzerinden alınması gereken bir vergi 
ve vergi harcaması olmayacaktır.  
Maddenin birinci fıkrasının (j) ve (k) bentleri kapsamında; her türlü 
taşınır ve taşınmaz malların 6361 sayılı Kanun  kapsamında geri kiralama 
amacıyla ve sözleşme sonunda geri alınması şartıyla, kurumlar tarafından 
finansal kiralama şirketleri, katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım 
bankalarına satışından doğan kazançlar ve bu kurumlarca söz konusu 
varlıkların devral ındığı kuruma kira süresi sonunda devrinden doğan 
kazançlar ile her türlü varlık ve hakların, kaynak kuruluşlarca, kira 
sertifikası ihracı amacıyla ve sözleşme sonunda geri alınması şartıyla 
varlık kiralama şirketlerine satışı ile varlık kiralama şirketler ince bu 
varlıkların devralındığı kuruma satışından doğan kazançlar üzerinden cari 
oranda hesaplanan kurumlar vergisi de vergi harcaması olarak dikkate 
alınması gerekmektedir.   
--- Page 141 ---
129 
2.2.3. Yabancı fon kazançlarının vergilendirilmesi (Madde 
5/A) 
31/05/2012 tarihli ve 6322 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü 
Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 
ile 15/06/2012 tarihinden itibaren yürürlüğe giren 5520 sayılı Kanunun 5/A 
maddesinde yabancı fon kazançlarının ve bunlara aracı olan por tföy 
yöneticiliği yapan şirketlerin yabancı fonlardaki pay sahipliğinden doğan 
kazançlarının kurumlar vergisinden müstesna olduğuna ilişkin şarta bağlı 
düzenleme yapılmıştır. Buna göre;  
“MADDE 5/A -(1) Bu Kanunun 2 nci maddesinin birinci 
fıkrasında belirtilen yabancı fonların, Sermaye Piyasası Kurulunca verilen 
portföy yöneticiliği yetki belgesine sahip tam mükellef şirketler 
aracılığıyla, organize bir borsada işlem görsün veya görmesin her türlü 
menkul kıymet ve sermaye piyasası aracı, vadeli işlem ve opsi yon 
sözleşmesi, varant, döviz, emtiaya dayalı vadeli işlem ve opsiyon 
sözleşmesi, kredi ve benzeri finansal varlıklar ve kıymetli maden 
borsalarında yapılan emtia işlemlerinden elde ettikleri kazançları 
nedeniyle, aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi  halinde portföy 
yöneticiliği yapanlar; söz konusu fonlar için daimi temsilci, bunların 
işyerleri de bu fonların işyeri veya iş merkezi sayılmaz. Bu kazançlar için 
beyanname verilmez, diğer kazançlar nedeniyle beyanname verilmesi 
halinde bu kazançlar beyannameye dahil edilmez. 
a) Fon adına tesis edilen işlemlerin portföy yöneticiliği yapan 
şirketin mutat faaliyetleri arasında yer alan işlemlerden olması. 
b) Portföy yöneticiliği yapan şirketin ticari, hukuki ve finansal 
özellikleri dikkate alındığında, yabancı fon ile arasındaki ilişkinin, emsale 
uygun koşullarda birbirlerinden bağımsız olarak faaliyet gösteren 
kişilerdeki gibi olması. 
--- Page 142 ---
130 
c) Portföy yöneticiliği yapan şirket tarafından, verilen hizmet 
mukabilinde emsallere uygun bedel alınması ve transfer fiyatl andırması 
raporunun kurumlar vergisi beyannamesinin verilme süresi içerisinde 
Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına verilmesi. 
ç) Portföy yöneticiliği yapan şirketin ve ilişkili olduğu kişilerin 
yabancı fonun kazançları üzerinde, sağladığı hizmet muk abilinde her ne 
ad altında olursa olsun hesaplanan bedeller düşüldükten sonra, doğrudan 
veya dolaylı olarak %20’den fazla hak sahibi olmaması. 
(2) Birinci fıkranın (c) bendinde belirtilen transfer 
fiyatlandırması raporunun süresinde verilmemesi durumunda, bu raporun 
ilgili olduğu hesap dönemi için portföy yöneticiliği yapan şirket, fonun 
Türkiye’de daimi temsilcisi sayılır. Transfer fiyatlandırması raporu 
verilmiş olmasına rağmen portföy yöneticiliği yapan şirket ile fon 
arasındaki ilişkide emsaline nazaran  daha düşük bedel alınması 
durumunda ise sadece portföy yöneticiliği yapan şirket adına transfer 
fiyatlandırmasına yönelik olarak gerekli tarhiyat yapılır. 
(3) Portföy yöneticiliği yapan şirketin, yukarıda belirtilen 
şartları sağlamak kaydıyla yabancı fond aki pay sahipliğinden doğan 
kazançları kurumlar vergisinden müstesnadır. Fon kazancından portföy 
yöneticiliği yapan şirkete düşen kısmın hesabında, bu şirkete yönetim 
ücreti, teşvik, prim, performans ücreti gibi her ne nam adı altında olursa 
olsun ödenen ücretler dikkate alınmaz. Portföy yöneticiliği yapan şirketin 
ve ilişkili olduğu kişilerin yabancı fonun kazançları üzerinden doğrudan 
veya dolaylı olarak %20 ’den daha fazla hak sahibi olması halinde, ilgili 
fon kazançlarından bunlara isabet eden tutar gene l hükümlere göre 
vergilendirilir. 
(4) Portföy yöneticiliği yapan şirketin yabancı fondaki pay 
sahipliğinden doğan kazançları hariç olmak üzere; fonun katılımcı ve 
--- Page 143 ---
131 
kurucuları arasında doğrudan veya dolaylı olarak tam mükellef gerçek kişi 
veya kurumların kaz anç payının %5’i geçmesi durumunda, tam mükellef 
gerçek kişi veya kurum kurucu veya katılımcılarının tamamı portföy 
yöneticiliği yapan şirket tarafından Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi 
Başkanlığına bildirilir. Bildirim yükümlüğünün yerine getirilmemesi ya da 
eksik yerine getirilmesi halinde tam mükellef gerçek kişi veya kurum 
kurucu veya katılımcıları adına fon işlemleri nedeniyle tarh edilecek vergi 
ve kesilecek cezalardan portföy yöneticiliği yapan şirket müştereken ve 
müteselsilen sorumludur. 
(5) Türkiye ’de bulunan taşınmazlar, aktif büyüklüğünün 
%51’inden fazlası taşınmazlardan oluşan şirketlere ait hisse senetleri veya 
ortaklık payları veya bunlara ilişkin vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri, 
nakdi uzlaşmayla sonuçlananlar dışında emtiaya dayalı vadeli işlem ve 
opsiyon sözleşmeleri, sigorta sözleşmeleri ve bunlara ilişkin vadeli işlem 
ve opsiyon sözleşmelerinden elde edilen kazançlar bu madde kapsamına 
girmez. 
(6) Bu maddede düzenlenen kazanç istisnasının, söz konusu 
fonların Türkiye kaynaklı gelirleri üzerinden yapılacak vergi kesintilerine 
şümulü yoktur. 
(7) Bu maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi ile üçüncü ve 
dördüncü fıkralarında yer alan oranları sıfıra kadar indirmeye veya iki 
katına kadar artırmaya, beşinci fıkrasında yer alan oranı yarısına kada r 
indirmeye veya %50 ’sine kadar artırmaya Cumhurbaşkanı, maddenin 
uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı 
yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Bu maddede, yabancı fonlar ile bu fonların aracılık işlemlerini 
yürüten portföy yöneticiliği yetki belgesine sahip tam mükellef şirketlerin 
--- Page 144 ---
132 
(portföy yöneticisi şirketler) vergisel durumları düzenlenmiştir. Madde ile 
finans piyasalarının geliştirilmesi ve derinleştirilmesi amacıyla yabancı 
fonların ülkemizden yönetimi teşvik edilmektedir. 
5520 sayılı Kanunun  2 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen 
yabancı fonların, portföy yöneticisi şirketler aracılığıyla organize bir 
borsada işlem görsün veya görmesin; 
 Her türlü menkul kıymet ve sermaye piyasası aracı,  
 Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmesi,  
 Varant, 
 Döviz, 
 Emtiaya dayalı vadeli işlem ve opsiyon sözleşmesi, 
 Kredi ve benzeri finansal varlıklar,  
 Kıymetli maden borsalarında yapılan emtia işlemleri  
ile ilgili elde ettikleri kazançları için belirli şartlar altında beyanname 
verilmeyecek ve diğer kazançlar nedeniyle beyanname verilmesi halinde 
de bu kazançlar beyannameye dahil edilmeyecektir. Dolayısıyla bu madde 
kapsamında gerek yabancı fonların elde ettikleri kazançlar, gerekse portföy 
yöneticiliği yapan şirketlerin yabancı fonlardaki pay sahipliğinden doğan 
kazançları kurumlar vergisinden müstesna olduğundan, kazanç üzerinden 
alınmayan cari orandaki kurumlar vergisi, vergi harcaması niteliğinde 
olacaktır. Ancak bu uygulamanın, yabancı fonların Türkiye kaynaklı 
gelirleri üzerinden yapılacak vergi kesintisine etkisi olmadığından, 193 
sayılı Kanunun 94 üncü maddesi ile geçici 67 nci maddesi ve/veya 5520 
sayılı Kanunun 15 ve 30 uncu maddeleri kapsamında yapılan tevkifatın, 
hesaplanan kurumlar vergisinden mahsup edilerek, vergi harcamas ının 
hesaplanması gerekmektedir.  
Diğer taraftan, portföy yöneticiliği yapan şirketin belirli şartlar 
dahilinde yabancı fondaki pay sahipliğinden doğan kazançları kurumlar 
--- Page 145 ---
133 
vergisinden istisna olduğu için bu kapsamdaki kazançlar üzerinden cari 
oranda hesaplanacak kurumlar vergisi de vergi harcaması olacaktır. 
2.2.4. Sınai mülkiyet haklarında istisna (Madde 5/B) 
6518 sayılı Kanunun 82 nci maddesiyle 5520 sayılı Kanuna eklenen 
"Sınai mülkiyet haklarında istisna" başlıklı 5/B maddesinde, Türkiye ’de 
gerçekleştirilen araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım 
faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan buluşlardan  elde edilen kazanç ve 
iratlara yönelik istisna uygulaması düzenlenmiştir. Madde metni şu 
şekildedir: 
“MADDE 5/B-(1) Türkiye’de gerçekleştirilen araştırma, geliştirme 
ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan 
buluşların; 
a) Kiralanması neticesinde elde edilen kazanç ve iratların, 
b) Devri veya satışı neticesinde elde edilen kazançların, 
c) Türkiye ’de seri üretime ta bi tutularak pazarlanmaları hâlinde 
elde edilen kazançların, 
ç) Türkiye’de gerçekleştirilen üretim sürecinde kullanılması sonucu 
üretilen ürünlerin satışından elde edilen kazançların patentli veya faydalı 
model belgeli buluşa atfedilen kısmının, 
%50’si kur umlar vergisinden müstesnadır. Bu istisna, buluşa 
yönelik hakların ihlal edilmesi neticesinde elde edilen gelirler ile buluş 
nedeniyle alınan sigorta veya diğer tazminatlar için de uygulanır. 
(2) İstisnanın uygulanabilmesi için; 
a) İstisna uygulamasına kon u buluşun, 24/6/1995 tarihli ve 551 
sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde 
Kararname veya 22/12/2016 tarihli ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu 
--- Page 146 ---
134 
kapsamında patent veya  faydalı model belgesi verilerek koruma altına 
alınan buluşlar arasında yer alması ve buluşa ilişkin incelemeli sistem ile 
patent veya araştırma raporu sonucunda faydalı model belgesi alınması, 
b) İstisna uygulamasından yararlanabilecek kişilerin, 551 sayılı 
Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinde  veya 6769 sayılı 
Kanunun 3 üncü maddesinde belirtilen nitelikleri taşıması ve bu kişilerin 
patentli veya faydalı model belgeli buluşu geliştirme yetkisini haiz 
bulunması şartıyla, patent veya faydalı model belgesinin sahibi ya da 
patent veya faydalı model belgesi üzerinde tek el niteliğinde özel bir 
ruhsata sahip olması, 
gerekmektedir. 
(3) İstisna uygulamasına patent veya faydalı model belgesinin 
verildiği tarihten itibaren başlanır ve ilgili patent veya faydalı model 
belgesi için sağlanan koruma süresi aşılmamak kaydıyla bu is tisnadan 
yararlanılabilir. Buluşun üretim sürecinde kullanılması sonucu üretilen 
ürünlerin satışından elde edilen kazançların, patentli veya faydalı model 
belgeli buluşa atfedilen kısmı, ayrıştırılmak suretiyle transfer 
fiyatlandırması esaslarına göre tespit edilir.  
(4) Bu madde gelir vergisi mükellefleri hakkında da uygulanır. 
(5) İstisna uygulamasının kesinti suretiyle alınan vergilere şümulü 
yoktur. Ancak, bu madde kapsamında istisnadan yararlanılan serbest 
meslek kazançları ile gayrimenkul sermaye irat ları üzerinden yapılacak 
vergi kesintisi %50 oranında indirimli uygulanır. Kazanç ve iradı kesinti 
yoluyla vergilenen ve beyanname vermesi gerekmeyen mükellefler için 
indirimli vergi kesintisi en fazla 5 yıl süre ile uygulanır. 
(6) Bu madde kapsamında isti sna uygulamasından yararlanan 
mükellefler, 26/6/2001 tarihli ve 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri 
--- Page 147 ---
135 
Kanunu kapsamında yer alan istisna uygulamasından ayrıca 
yararlanamaz. 
(7) Birinci ve beşinci fıkralarda yer alan %50 oranını ayrı ayrı ya 
da birlikte sıfıra kadar indirmeye, %100 ’e kadar artırmaya, bu oranları 
sektörler ile birinci fıkrada yer alan gelir, kazanç ve iratlar itibarıyla ya 
da patent veya faydalı model belgesine göre farklılaştırmaya, tekrar 
kanuni seviyesine indirmeye, beşinci fıkrada yer alan süreyi bir yıla kadar 
indirmeye, tekrar kanuni seviyesine kadar çıkarmaya  Cumhurbaşkanı; 
üçüncü fıkrada yer alan transfer fiyatlandırması suretiyle ayrıştırma 
yöntemi yerine satış, hasılat, gider, harcama, maliyet veya benzeri 
unsurları dikkate alar ak kazancın ayrıştırılmasında basitleştirilmiş 
yöntemler tespit etmeye ve bu maddenin uygulamasına ilişkin usul ve 
esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.” 
Madde ile Türkiye’de gerçekleştirilen araştırma, geliştirme, yenilik 
ve yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan patentli veya faydalı model 
belgeli buluşların ticarileştirilmesi teşvik edilmektedir. 
 Bu istisna uygulamasından kurumlar vergisi mükellefleri ile gelir 
vergisi mükellefleri yararlanabilecektir. İstisna şartlarının sağlanması 
kaydıyla, gerçek veya tüzel kişilerin tam veya dar mükellefiyete tabi 
olmasının istisna uygulanmasında bir önemi bulunmamaktadır. Dar 
mükellef kurumların, Türkiye ’de gerçekleştirdikleri araştırma, geliştirme 
ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan 
buluşları için patent veya faydalı model belgesi almaları halinde, bu 
buluşlarından elde edecekleri kazanç ve iratları için istisna hükümlerinden 
faydalanmaları mümkün olacaktır.  
Bu madde hükümleri 01/01/2015 tarihinden itibaren e lde edilen 
kazanç ve iratlara ve bu tarihten itibaren yapılacak vergi kesintilerine 
uygulanacaktır. Bu kapsamda, %50 kazanç istisnası tutarı  üzerinden 193 
--- Page 148 ---
136 
sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen tarifeye göre hesaplanacak 
gelir vergisi veya cari oranda hesaplanacak kurumlar vergisi tutarı vergi 
harcaması olacaktır.  
2.2.5. Diğer indirimler (Madde 10) 
5520 sayılı Kanunun  10 uncu maddesinde kurumlar vergisi 
matrahının tespitinde; beyanname üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla ve 
kazancın bulunması halin de indirim konusu yapılan; kazancın yetersiz 
olması durumunda da sonraki yıllara devredilemeyen indirimler 
düzenlenmektedir. Madde metni şu şekildedir: 
“MADDE 10- (1) Kurumlar vergisi matrahının tespitinde; kurumlar 
vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca göst erilmek şartıyla, kurum 
kazancından sırasıyla aşağıdaki indirimler yapılır: 
a) Ar-Ge indirimi18  
b) 21/5/1986 tarihli ve 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel 
Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile 17/6/1992 tarihli 
ve 3813 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında 
Kanun kapsamında yapılan sponsorluk harcamalarının sözü edilen 
kanunlar uyarınca tespit edilen amatör spor dalları için tamamı, 
profesyonel spor dalları için %50’si. 
c) Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il öz el idarelerine, 
belediyelere ve köylere, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan 
vakıflara ve kamu yararına çalışan dernekler ile bilimsel araştırma ve 
geliştirme faaliyetinde bulunan kurum ve kuruluşlara makbuz karşılığında 
                                                      
18 6728 sayılı Kanunun 58/a maddesiyle KVK 10/1 -a maddesinde düzenlenen Ar -Ge 
indirimi, 09/08/2016 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmış ve düzenlemeye 5746 sayılı 
Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkındaki Kanunun 3/A 
maddesinde yer verilmiştir. 
--- Page 149 ---
137 
yapılan bağış ve yardımların t oplamının o yıla ait kurum  kazancının 
%5’ine kadar olan kısmı. 
ç) (c) bendinde sayılan kamu kurum ve kuruluşlarına bağışlanan 
okul, sağlık tesisi, 100 yatak (kalkınmada öncelikli yörelerde 50 yatak) 
kapasitesinden az olmamak kaydıyla öğrenci yurdu ile çocu k yuvası, 
yetiştirme yurdu, huzurevi ve bakım ve rehabilitasyon merkezi ile mülki 
idare amirlerinin izni ve denetimine tabi olarak yaptırılacak ibadethaneler 
ve Diyanet İşleri Başkanlığı denetiminde yaygın din eğitimi verilen 
tesislerin ve Gençlik ve Spor Bakanlığına ait gençlik merkezleri ile gençlik 
ve izcilik kamplarının inşası dolayısıyla yapılan harcamalar veya bu 
tesislerin inşası için bu kuruluşlara yapılan her türlü bağış ve yardımlar 
ile mevcut tesislerin faaliyetlerini devam ettirebilmeleri için y apılan her 
türlü nakdî ve aynî bağış ve yardımların tamamı. 
d) Genel ve özel bütçeli kamu idareleri, il özel idareleri, belediyeler 
ve köyler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu 
yararına çalışan dernekler ile bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetinde 
bulunan kurum ve kuruluşlar tarafından yapılan veya Kültür ve Turizm 
Bakanlığınca desteklenen ya da desteklenmesi uygun görülen; 
1) Kültür ve sanat faaliyetlerine ilişkin ticarî olmayan ulusal veya 
uluslararası organizasyonların gerçekleştirilmesine, 
2) Ülkemizin uygarlık birikiminin kültürü, sanatı, tarihi, edebiyatı, 
mimarîsi ve somut olmayan kültürel mirası ile ilgili veya ülke tanıtımına 
yönelik kitap, katalog, broşür, film, kaset, CD ve DVD gibi manyetik, 
elektronik ve bilişim tek nolojisi yoluyla üretilenler de dahil olmak üzere 
görsel, işitsel veya basılı materyallerin hazırlanması, bunlarla ilgili 
derleme ve araştırmaların yayınlanması, yurt içinde ve yurt dışında 
dağıtımı ve tanıtımının sağlanmasına, 
--- Page 150 ---
138 
3)Yazma ve nadir eserlerin k orunması ve elektronik ortama 
aktarılması ile bu eserlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı koleksiyonuna 
kazandırılmasına, 
4) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını 
Koruma Kanunu kapsamındaki taşınmaz kültür varlıklarının bakımı, 
onarımı, yaşatılması, rölöve, restorasyon, restitüsyon projeleri yapılması 
ve nakil işlerine, 
5) Kurtarma kazıları, bilimsel kazı çalışmaları ve yüzey 
araştırmalarına, 
6) Yurt dışındaki taşınmaz Türk kültür varlıklarının yerinde 
korunması veya ülkemize ait kültür  varlıklarının Türkiye ’ye getirilmesi 
çalışmalarına, 
7) Kültür envanterinin oluşturulması çalışmalarına, 
8) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki 
taşınır kültür varlıkları ile güzel sanatlar, çağdaş ve geleneksel el sanatları 
alanlarındaki ürün ve eserlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı koleksiyonuna 
kazandırılması ve güvenliklerinin sağlanmasına, 
9) Somut olmayan kültürel miras, güzel sanatlar, sinema, çağdaş ve 
geleneksel el sanatları alanlarındaki üretim ve faaliyetler ile bu alanlarda 
araştırma, eğitim veya uygulama merkezleri, atölye, stüdyo ve film platosu 
kurulması, bakım ve onarımı, her türlü araç ve teçhizatının tedariki ile film 
yapımına, 
10) Kütüphane, müze, sanat galerisi ve kültür merkezi ile sinema, 
tiyatro, opera, bale ve konse r gibi kültür ve sanat faaliyetlerinin 
sergilendiği tesislerin yapımı, onarımı veya modernizasyon çalışmalarına, 
 ilişkin harcamalar ile makbuz karşılığı  yapılan bağış ve 
yardımların % 100’ü. Cumhurbaşkanı, bölgeler ve faaliyet türleri 
--- Page 151 ---
139 
itibarıyla bu oranı, yarısına kadar indirmeye veya kanunî seviyesine kadar 
getirmeye yetkilidir.  
e) Cumhurbaşkanınca başlatılan yardım kampanyalarına makbuz 
karşılığı yapılan ayni ve nakdî bağışların tamamı. 
f) İktisadi işletmeleri hariç, Türkiye Kızılay Derneğine ve Türkiye 
Yeşilay Cemiyetine makbuz karşılığı yapılan nakdi bağış veya yardımların 
tamamı. 
g) 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 325/A maddesine göre girişim 
sermayesi fonu olarak ayrılan tutarların beyan edilen gelirin %10 ’unu 
aşmayan kısmı. 
ğ) Türkiye’de yerleşmiş ol mayan kişilerle, işyeri, kanuni ve iş 
merkezi yurt dışında bulunanlara Türkiye ’de verilen ve münhasıran yurt 
dışında yararlanılan mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım, tıbbi 
raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi, ürün testi, sertifikasyon, 
veri saklama, veri işleme, veri analizi ve ilgili bakanlıkların görüşü 
alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca belirlenen mesleki eğitim 
alanlarında faaliyette bulunan hizmet işletmeleri ile ilgili bakanlığın izni 
ve denetimine tabi olarak eğitim ve sağlık alanı nda faaliyet gösteren ve 
Türkiye’de yerleşmiş olmayan kişilere hizmet veren işletmelerin 
münhasıran bu faaliyetlerinden elde ettikleri kazancın elde edildiği hesap 
dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken 
tarihe kadar tamamının Türkiye’ye transfer edilmesi şartıyla, %80’i19 
Bu indirimden yararlanılabilmesi için fatura veya benzeri belgenin 
yurt dışındaki müşteri adına düzenlenmesi şarttır. 
Bu bentte yer alan oranı, hizmet alanları ve kazanç tutarları 
itibarıyla sıfıra kadar indirmey e veya %100 ’e kadar artırmaya ve 
                                                      
19 7491 sayılı Kanun ile %50 indirim oranı %80 olarak değiştirilmiştir.  
--- Page 152 ---
140 
Türkiye’ye transfer edilecek kazanç tutarını sıfıra kadar indirmeye veya 
kanuni seviyesine kadar artırmaya  Cumhurbaşkanı, bu bendin 
uygulanmasına ve denetime ilişkin usul ve esasları belirlemeye ilgili 
bakanlıkların görüşünü almak suretiyle Maliye Bakanlığı yetkilidir.  
(h) 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanuna göre 
kurulan korumalı işyerlerinde istihdam edilen ve iş gücü piyasasına 
kazandırılmaları güç olan zihinsel veya ruhsal engelli çalışanlar için diğer 
kişi ve kurumlarca karşılanan tutar dâhil yapılan ücret ödemelerinin yıllık 
brüt tutarının %100’ü oranında korumalı işyeri indirimi (İndirim, her bir 
engelli çalışan için azami beş yıl süre ile uygulanır ve yıllık olarak 
indirilecek tutar, her bir eng elli çalışan için asgari ücretin yıllık brüt 
tutarının % 150’sini aşamaz.). Bu bentte yer alan oranı,  engellilik 
derecelerine göre % 150’ye kadar artırmaya veya tekrar kanuni oranına 
indirmeye Cumhurbaşkanı; bendin uygulamasına ilişkin usul ve esasları 
belirlemeye Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal 
Güvenlik Bakanlığının görüşünü alarak Maliye Bakanlığı yetkilidir.)  
(ı) Finans, bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde faaliyet gösteren 
kurumlar ile kamu iktisadi teşebbüsleri hariç olma k üzere sermaye 
şirketlerinin ilgili hesap dönemi içinde, ticaret siciline tescil edilmiş olan 
ödenmiş veya çıkarılmış sermaye tutarlarındaki nakdi sermaye artışları 
veya yeni kurulan sermaye şirketlerinde ödenmiş sermayenin nakit olarak 
karşılanan kısmı ü zerinden Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 
tarafından indirimden yararlanılan yıl için en son açıklanan “Bankalarca 
açılan TL cinsinden ticari kredilere uygulanan ağırlıklı yıllık ortalama faiz 
oranı” dikkate alınarak, ilgili hesap döneminin sonuna kadar hesaplanan 
tutarın %50’si. 
Nakdi sermaye artışlarının, yurt dışından getirilen nakitle 
karşılanan kısmı için bu oran %75 olarak uygulanır. 
--- Page 153 ---
141 
Bu indirimden, sermaye artırımına ilişkin kararın veya ilk kuruluş 
aşamasında ana sözleşmenin tescil edildiği hesap dö nemi ile bu dönemi 
izleyen dört hesap dönemi için ayrı ayrı yararlanılır. Bu dönemlerde 
sermaye azaltımı yapılması hâlinde azaltılan sermaye tutarı indirim 
hesaplamasında dikkate alınmaz. 
Bu bent hükümlerine göre hesaplanacak indirim tutarı, nakdi 
sermayenin ödendiği ay kesri tam ay sayılmak suretiyle hesap döneminin 
kalan ay süresi kadar hesaplanır. Matrahın yetersiz olması nedeniyle ilgili 
dönemde indirim konusu yapılamayan tutarlar, sonraki hesap dönemlerine 
devreder. Bu bendin uygulanmasında sermaye şirketlerine nakit dışındaki 
varlık devirlerinden kaynaklananlar dâhil olmak üzere, sermaye 
şirketlerinin birleşme, devir ve bölünme işlemlerine taraf olmalarından 
veya bilançoda yer alan öz sermaye kalemlerinin sermayeye 
eklenmesinden kaynaklanan ya da ortak lar veya bu Kanunun 12 nci 
maddesi kapsamında ortaklarla ilişkili olan kişilerce kredi kullanılmak 
veya borç alınmak suretiyle gerçekleştirilen sermaye artırımları, indirim 
hesaplamasında dikkate alınmaz. 
Bu bentte yer alan oranı, şirketlerin aktif büyüklükleri, ortaklarının 
hukuki niteliği, çalışan personel sayıları ve yıllık net satış hasılatlarına 
göre veya sermayenin kullanıldığı yatırımdan elde edilen gelirlerin 
kurumun esas faaliyeti kapsamında olmayan faiz, kâr payı, kira, lisans 
ücreti, menkul kıymet satış geliri gibi pasif nitelikli gelirlerden oluşmasına 
göre ya da sermayenin kullanıldığı yatırımların teşvik belgeli olup 
olmadığına veyahut makine ve teçhizat veya arsa ve arazi yatırımları için 
sermayenin kullanıldığı alanlar itibarıyla ya da bölgel er, sektörler ve iş 
kolları itibarıyla ayrı ayrı sıfıra kadar indirmeye veya %100 ’e kadar 
artırmaya; halka açık sermaye şirketleri için halka açıklık oranına göre 
%150’ye kadar farklı uygulatmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. 
--- Page 154 ---
142 
i)  22/6/2022 tarihli ve 7412 sayılı İstanbul Finans Merkezi Kanunu 
hükümlerine göre katılımcı belgesi alarak İstanbul Finans Merkezi 
Bölgesinde faaliyette bulunan kurumların, münhasıran bu faaliyet 
kapsamında yurt dışından satın alınan malları Türkiye'ye getirilmeksizin 
yurt dışında satma larından veya yurt dışında gerçekleşen mal alım 
satımlarına aracılık etmelerinden sağladıkları kazancın %50'si, 
Bu indirimden yararlanılabilmesi için kazancın elde edildiği hesap 
dönemine ilişkin yıllık kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken 
tarihe kadar Türkiye'ye transfer edilmiş olması, aracılık faaliyetine ilişkin 
malların satıcısı ve alıcısının Türkiye'de olmaması şarttır. 
Cumhurbaşkanı, bu bentte yer alan oranı, sıfıra kadar indirmeye veya bir 
katına kadar artırmaya yetkilidir. 
(2) Bağış ve  yardımların nakden yapılmaması halinde, bağışlanan 
veya yardımın konusunu oluşturan mal veya hakkın maliyet bedeli veya 
kayıtlı değeri, bu değer mevcut değilse Vergi Usul Kanunu hükümlerine 
göre takdir komisyonlarınca tespit edilecek değeri esas alınır. 
(3) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûlleri belirlemeye Maliye 
Bakanlığı yetkilidir.”  
Çeşitli ekonomik, sosyal ve kültürel amaçlarla düzenlenen söz 
konusu indirim hükümleri, kurumlar vergisi matrahını ve dolayısıyla 
hesaplanan kurumlar vergisini azaltma ktadır. V ergi harcamasının hangi 
durumlarda söz konusu olacağını belirlerken, belirli ekonomik ve sosyal 
amacın varlığı, bu amaçları gerçekleştirmek üzere kanunen veya kanunun 
verdiği yetki çerçevesinde tahsil edilmeyen bir verginin olması ve bunun 
sonucunda belirli mükelleflere veya mükellef gruplarına, sektörlere veya 
gelir gruplarına ayrıcalıklı uygulama niteliğinde olan vergi 
ödenmemesinin veya daha az vergi ödenmesinin sağlanması 
gerekmektedir. Ancak b u koşullar  mevcut olmakla birlikte eğer bir 
--- Page 155 ---
143 
uygulama genele ilişkin bir düzenleme içeriyorsa bu tutar vergi harcaması 
olarak kabul edilmeyecektir. Dolayısıyla 10 uncu maddenin her bir 
fıkrasının bu çerçevede değerlendirilmesi gerekmektedir. 
193 sayılı Kanunun  89 uncu maddenin dokuzuncu fıkrasında ve 
5520 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde 
düzenlenen Ar -Ge indirimi, 6728 sayılı Kanun la 09/08/2016 tarihinden 
itibaren yürürlükten kaldırılmış ve bu düzenlemelere 5746 sayılı Kanunun 
3/A maddesinde yer verilmiştir. 
Maddenin birinci fıkrasının (b) bendi  ile ülkemizdeki sportif 
faaliyetleri teşvik etmek amacıyla bu faaliyetlere dönük sponsorluk 
harcamalarının amatör spor dalları için tamamı, profesyonel spor dalları 
için %50’si kurumlar vergisi matrahının tespitinde, beyan edilen kurum  
kazancından indirilebilecektir. 
Sponsor olan kurumun adının anılması koşuluyla; 
 Resmi spor organizasyonları için yapılan saha, salon veya tesis kira 
bedelleri,  
 Sporcuların iaşe, seyahat ve ikamet giderleri,  
 Spor malzemesi bedeli,  
 Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğünün uygun göreceği spor tesisleri 
için yapılan ayni ve nakdi harcamalar,  
 Sporcuların transfer edilmesini sağlayacak bonservis bedelleri,  
 Spor müsabakaları sonucuna göre sporculara veya spor adamlarına 
prim mahiyetinde ayni ve nakdi ödemeler  
gibi harcamalar sponsorluk harcaması olarak değerlendirilecektir.  
Dolayısıyla bu kapsamda yapılan harcamaların beyannamede 
indirime konu edilmesi sonucu alınmayan cari orandaki kurumlar vergisi 
vergi harcaması olacaktır. 
--- Page 156 ---
144 
  6322 sayılı Kanunla 5520 sayılı Kan unun 10 uncu maddesine 
eklenen (g) bendi ile de 213 sayılı Kanunun 325/A maddesine göre girişim 
sermayesi fonu olarak ayrılan tutarlar kurumlar vergisi beyannamesi 
üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla kurum kazancından indirim konusu 
yapılabilecektir. 
Girişimciliğin teşvik edilmesi amacıyla; Türkiye’de kurulmuş veya 
kurulacak olan, gelişme potansiyeli taşıyan ve kaynak ihtiyacı içerisinde 
olan girişimci şirketlere kaynak tahsis eden girişim sermayesi yatırım fon 
veya ortaklıklarına sermaye koyan işletmeler için teşvik getirilmiştir. 
Girişim sermayesi fonunun indirim konusu yapılabilmesi için;  
 İlgili yılda ayrılan fon tutarının beyan edilen gelirin %10 ’unu, 
toplam fon tutarının ise öz sermayenin %20 ’sini aşmaması (İki 
şartın birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.), 
 Fonun ayrıldığı yılın sonuna kadar Türkiye ’de kurulmuş veya 
kurulacak olan ve Sermaye Piyasası Kurulu ’nun düzenleme ve 
denetimine tabi girişim sermayesi yatırım ortaklıklarına veya 
fonlarına yatırım yapılması, 
 Ayrılan fon tutarının ilgili yılın kuru mlar vergisi beyannamesinde 
ayrıca gösterilmesi gerekmektedir.  
İndirim tutarının tespitinde beyan edilen gelir olarak ticari bilanço 
kâr veya zararına kanunen kabul edilmeyen giderler eklenmek ve geçmiş 
yıl zararları ile varsa tüm indirim ve istisnalar düşülmek suretiyle bulunan 
tutar dikkate alınacaktır.  
Dolayısıyla kurumlar vergisi beyannamesinde matrahtan indirime 
konu edilen girişim sermayesi fonu nedeniyle alınmasından vazgeçilen cari 
orandaki kurumlar vergisi, vergi harcaması olacaktır. 
--- Page 157 ---
145 
6322 sayılı Kanunla 5520 sayılı Kanunun  10 uncu maddesine 
15/06/2012 tarihinden itibaren uygulanmak üzere eklenen ve 6728 sayılı 
Kanunla kapsamı genişletilen (ğ) bendi ile Türkiye’de yerleşmiş olmayan 
kişilerle, iş yeri, kanuni ve iş merkezi yurt dışında bulunanlara Türkiye’de 
verilen ve münhasıran yurt dışında yararlanılan mimarlık, mühendislik, 
tasarım, yazılım, tıbbi raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi, 
ürün testi, sertifikasyon, veri saklama, veri işleme, veri analizi ve ilgili 
bakanlıkların görüşü alınm ak suretiyle Hazine ve Maliye Bakanlığınca 
belirlenen mesleki eğitim alanlarında faaliyette bulunan hizmet işletmeleri 
ile ilgili bakanlığın izni ve denetimine tabi olarak eğitim ve sağlık alanında 
faaliyet gösteren ve Türkiye ’de yerleşmiş olmayan kişilere  hizmet veren 
işletmelerin münhasıran bu faaliyetlerinden elde ettikleri kazancın  elde 
edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin 
verilmesi gereken tarihe kadar tamamının Türkiye’ye transfer edilmesi 
şartıyla, %80’inin beyan edilen kurum kazancından indirilebileceği hüküm 
altına alınmıştır.  
Yapılan düzenleme ; hizmet ihracı yoluyla ülke ekonomisinin 
uluslararası rekabetçiliğinin artırılması, yeni ihracat alanlarının 
oluşturulması, istihdam imkânlarının yaratılması ve nitelikli işgücünün  
Türkiye’de istihdamının artırılmasının desteklenmesi amacıyla, yüksek 
katma değer yaratma potansiyeli bulunan hizmetler için getirilmiş bir 
teşvik unsurudur. 
Buna göre kurumlar vergisi beyannamesinde matrahtan indirime 
konu edilen kazanç nedeniyle alınmas ından vazgeçilen cari orandaki  
kurumlar vergisi, vergi harcaması olacaktır. 
6518 sayılı  Kanunla 5520 sayılı Kanunun  10 uncu maddesine 
19/02/2014 tarihinden itibaren yürürlüğe girmek üzere eklenen (h) bendi 
ile iş gücü piyasasına kazandırılmaları güç olan zihinsel veya ruhsal engelli 
çalışanlar için diğer kişi ve kurumlarca karşılanan tutar dâhil yapılan ücret 
--- Page 158 ---
146 
ödemelerinin yıllık brüt tutarının %100 ’ü oranında korumalı işyeri 
indirimine imkan sağlanmıştır. 
27/01/2022 tarihli ve 31732  sayılı Resmi Gazete ’de y ayımlanan 
Korumalı İşyerleri Hakkındaki Yönetmelikle korumalı işyeri statüsünün 
kazanılması, korumalı işyerlerinin işleyişi ve denetlenmesine ilişkin usul 
ve esaslar belirlenmiştir. 
Bu yönetmelik kapsamında kurulan korumalı işyerlerindeki h er bir 
engelli için azami 5 yıl uygulanacak olan söz konusu bu indirim nedeniyle, 
alınmasından vazgeçilen cari orandaki kurumlar vergisi, vergi harcaması 
olacaktır. 
27/03/2015 tarihli ve 6637 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde 
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 8 inci maddesiyle 
01/07/2015 tarihinden geçerli olmak üzere 5520 sayılı Kanunun 10 uncu 
maddesinin birinci fıkrasına eklenen (ı) bendinde, finans, bankacılık ve 
sigortacılık sektörlerinde faaliyet gösteren kurumlar ile kamu iktisadi 
teşebbüsleri hariç olmak üzere sermaye şirketlerinin ilgili hesap dönemi 
içinde, ticaret siciline tescil edilmiş olan ödenmiş veya çıkarılmış sermaye 
tutarlarındaki nakdi sermaye artışları veya yeni kurulan sermaye 
şirketlerinde ödenmiş sermayenin nakit olarak karşılanan kısmı üzerinden 
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından indirimden 
yararlanılan yıl için en son açıklanan bankalarca açılan TL cinsinden ticari 
kredilere uygulanan ağırlıklı yıllık ortalama faiz oranı dikkate alınarak, 
ilgili hesap döneminin so nuna kadar hesaplanan tutarın %50 ’sinin, 
kurumlar vergisi matrahının tespitinde kurumlar vergisi beyannamesi 
üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla, kurum kazancından indirim konusu 
yapılabileceği hüküm altına alınmıştır.  
İndirime konu edilecek tutarın hesa planmasında; mevcut sermaye 
şirketlerinde ödenmiş veya çıkarılmış sermaye tutarlarındaki nakdi 
--- Page 159 ---
147 
sermaye artışları, yeni kurulan sermaye şirketlerinde ise ödenmiş 
sermayenin nakit olarak karşılanan kısmı dikkate alınacak olup sermayenin 
nakit olarak karşılan mayan kısmı için indirim uygulamasından 
yararlanılamayacaktır.  
Bununla birlikte;  
 Sermaye şirketlerine nakit dışındaki varlık devirlerinden 
kaynaklanan sermaye artışları,  
 Sermaye şirketlerinin birleşme, devir ve bölünme işlemlerine taraf 
olmalarından kaynaklanan sermaye artışları,  
 Bilançoda yer alan öz sermaye kalemlerinin sermayeye 
eklenmesinden kaynaklanan sermaye artışları,  
 Ortaklarca veya Kurumlar Vergisi Kanununun 12 nci maddesi 
kapsamında ortaklarla ilişkili olan kişilerce kredi kullanılmak veya 
borç alınmak suretiyle gerçekleştirilen sermaye artışları,  
 Şirkete nakdi sermaye dışında hisse senedi, tahvil veya bono gibi 
kıymetlerin konulması suretiyle gerçekleştirilen sermaye artışları,  
 Bilanço içi kalemlerin birbiri içinde mahsubu şeklinde 
gerçekleştirilen sermaye artışları  
indirim tutarının hesaplamasında dikkate alınmayacaktır. 
İndirim oranları 30/06/2015 tarihli ve 29402 sayılı Resmi Gazete’de 
yayımlanan 2015/7910 sayılı BKK ile belirlenmiştir. 
Dolayısıyla kurumlar vergisinin hesaplanmasında matrahtan yapılan 
bu indirim nedeniyle alınmasından vazgeçilen cari orandaki  kurumlar 
vergisi, vergi harcaması olacaktır. 
7421 sayılı Kanunla Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu 
maddesinin birinci fıkrasına eklenen (i) bendi ile 22/6/2022 tarihli ve 7412 
sayılı İstanbul Finans Merkezi Kanunu hükümlerine göre katılımcı belgesi 
--- Page 160 ---
148 
alarak İstanbul Finans Merkezi Bölgesinde faaliyette bulunan kurumların, 
münhasıran bu faaliyet kapsamında yurt dışından satın alınan malları 
Türkiye’ye getirilmeksizin yurt dışında satma larından veya yurt dışında 
gerçekleşen mal alım satımlarına aracılık etmelerinden sağladıkları 
kazancın %50’sinin beyan edilen kurum kazancından indirilebileceği 
hüküm altına alınmıştır. 
Bölge dışında gerçekleştirilen söz konusu faaliyetlerden ya da 
Bölgedeki diğer faaliyetlerden elde edilen kazançlara indirim uygulanması 
söz konusu olmayacaktır. 
Söz konusu kazançların elde edildiği dönemde kurum kazancına 
dâhil edilmesi zorunlu olup bu kazançların kurumlar vergisi 
beyannamesinin verilme süresinin sonuna ka dar Türkiye’ye transfer 
edilmeyen kısmı için indirimden yararlanılmayacaktır.  
İndirim kapsamında kabul edilen faaliyetlerden elde edilen 
hasılattan bu faaliyetler nedeniyle yüklenilen gider ve maliyet unsurlarının 
düşülmesi sonucu bulunacak kazancın %50’s i, kurumlar vergisi 
beyannamesinin “Kazancın Bulunması Halinde İndirilecek İstisna ve 
İndirimler” bölümünde gösterilmek suretiyle indirim konusu 
yapılabilecektir. Diğer indirim ve istisnalar ile geçmiş yıl zararları 
nedeniyle indirim konusu yapılamayan tut ar izleyen dönemlere 
devredilemeyecektir. Faaliyet sonucunun zararlı olması halinde ise indirim 
söz konusu olmayacaktır. 
Dolayısıyla kurumlar vergisinin hesaplanmasında matrahtan yapılan 
bu indirim nedeniyle alınmasından vazgeçilen cari orandaki kurumlar 
vergisi, vergi harcaması olacaktır. 
Bunlar dışında 5520 sayılı Kanunun  10 uncu maddesinin birinci 
fıkrasının (c), (ç ), (d), (e)  ve (f) bentleri kapsamında kurumlar vergisi 
beyannamesi üzerinde matrahtan yapılan indirimlerde ekonomik, sosyal, 
--- Page 161 ---
149 
kültürel amaçlar söz konusu olmakla birlikte, bu indirimler tüm kurumlar 
vergisi mükellefleri tarafından yapılabildiğinden ve yardım ve bağışın 
yapıldığı kurum ve kuruluşların faaliyetleri kar amacı ve ticari amaçtan 
ziyade, kamu hizmeti niteliği ön planda olduğundan vazgeçilen vergi, vergi 
harcaması olarak nitelendirilmeyecektir.  
2.2.6. Kurumlar vergisi ve geçici vergi oranı (Madde 32) 
5520 sayılı Kanunun  kurumlar vergisi ve geçici vergi oranını 
düzenleyen 32 nci maddesinin  beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci  
fıkrasında; 
“(5) 19 uncu maddenin birinci fıkrası kapsamında birleşen sanayi 
sicil belgesini haiz ve fiilen üretim faaliyetiyle iştigal eden küçük ve orta 
büyüklükteki işletmelerin, birleşme tarihinde sona eren hesap döneminde 
münhasıran üretim faaliyetinden elde  ettiği kazançları ile bu kapsamda 
birleşilen kurumun birleşme işleminin gerçekleştiği hesap dönemi dahil 
olmak üzere üç hesap döneminde münhasıran üretim faaliyetinden elde 
ettiği kazançlarına uygulanmak üzere kurumlar vergisi oranını %75 ’e 
kadar indiriml i uygulatmaya, bu indirim oranını, sektörler, iş kolları, 
üretim alanları, bölgeler, hesap dönemleri itibarıyla ya da orta ve yüksek 
teknolojili ürün üreten veya imalatçı ihracatçı kurumlar için ayrı ayrı veya 
birlikte farklılaştırmaya Cumhurbaşkanı bu fıkranın uygulanmasına ilişkin 
usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. 
(6) Payları Borsa İstanbul Pay Piyasasında ilk defa işlem görmek 
üzere en az %20 oranında halka arz edilen kurumların (bankalar, finansal 
kiralama şirketleri, faktoring ş irketleri, finansman şirketleri, ödeme ve 
elektronik para kuruluşları, yetkili döviz müesseseleri, varlık yönetim 
şirketleri, sermaye piyasası kurumları ile sigorta ve reasürans şirketleri ve 
emeklilik şirketleri hariç) paylarının ilk defa halka arz edildi ği hesap 
döneminden başlamak üzere beş hesap dönemine ait kurum kazançlarına 
--- Page 162 ---
150 
kurumlar vergisi oranı 2 puan indirimli olarak uygulanır. İndirimden 
yararlanılan hesap döneminden itibaren beş hesap dönemi içinde pay 
oranına ilişkin bu fıkrada belirlenen şartın kaybedilmesi hâlinde, indirimli 
vergi oranı uygulaması nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmeyen 
vergiler vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faizi ile birlikte tahsil 
edilir. 
(7) İhracat yapan kurumların münhasıran ihracattan elde ettikleri 
kazançlarına kurumlar vergisi oranı 5 puan indirimli uygulanır . Aracılı 
ihracat sözleşmesine dayanarak imalatçı veya tedarikçi kurumların, dış 
ticaret sermaye şirketleri veya sektörel dış ticaret şirketleri üzerinden 
gerçekleştirdikleri ihracat faaliyetlerinden  elde ettikleri kazançlarına da 
bu indirim uygulanır .20 
(8) Sanayi sicil belgesini haiz ve fiilen üretim faaliyetiyle iştigal 
eden kurumların münhasıran üretim faaliyetinden elde ettikleri 
kazançlarına kurumlar vergisi oranı 1 puan indirimli uygulanır. Bu 
kazançların ihracata isabet eden kısmı için yedinci fıkra hükmüne göre 
indirimden faydalananlara bu fıkra kapsamında  ayrıca indirim 
uygulanmaz.21”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Beşinci fıkrayla; küçük ve orta boy işletmelerin güç birliği yaparak 
işletme ölçeklerini büyütmeleri, kurumsallaşmaları ve rekabet güçlerini 
                                                      
20 7456 sayılı Kanunla fıkrada yer alan (1) puan ibaresi, 1/10/2023 tarihinden itibaren 
verilmesi gereken beyannamelerden başlamak üzere (5) puan şeklinde değiştirilmiştir.7491 
sayılı Kanunla dış ticaret şirketleri üzerinden yapılan ihracat faaliyetleri kapsama 
alınmıştır. 
21  7351 sayılı Kanunla 01/01/2022 tarihinden itibaren yürürlüğe girmek üzere yedinci fıkra 
kapsamında indir imli orandan faydalananların, bu fıkra kapsamında ayrıca indirimden 
faydalanamayacağına ilişkin düzenleme yapılmıştır. 
 
 
--- Page 163 ---
151 
geliştirmeleri amaçlanmıştır. Bu kapsamda; sanayi sicil belgesini haiz ve 
fiilen üretim faaliyetiyle iştigal eden küçük ve orta büyüklükteki 
işletmelerin Kanunun 19 uncu maddesinin birinci fıkrası kapsamında kendi 
aralarında birleşmeleri halinde, bu kurumların birleşme tarihinde sona eren 
hesap döneminde elde ettikleri kazançları ile bu kapsamda aynı şartları 
haiz birleşilen kurumun birleşme işleminin gerçekleştiği hesap dönemi 
dâhil olmak üzere, üç hesap döneminde elde ettiği kazançlarına kurumlar 
vergisi oranını indirimli uygulatmaya Cumhurbaşkanı yetkilendirilmiştir.   
KOBİ’lerin münhasıran üretim faaliyetlerinden elde ettikleri 
kazançlarına kurumlar vergisi oranının indirimli olarak uygulana bilmesi 
için; 
   Birleşmenin, Kanunun 19 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer 
alan devir şartlarını taşıması, 
   Birleşen kurumların KOBİ niteliğinde olması, 
   Birleşen kurumların devir tarihi itibarıyla sanayi sicil belgesini haiz 
ve fiilen üretim faaliyetiyle iştigal eden kurumlardan olması şarttır. 
Bahsi geçen kazançlara uygulanacak olan indirimli kurumlar vergisi 
nedeniyle alınmayan vergiler için vergi harcaması oluşacaktır.22 
Altıncı fıkrayla; halka açıklığı ve kurumsallaşmayı teşvik etmek 
amacıyla payları Borsa İstanbul Pay Piyasasında ilk defa işlem görmek 
üzere en az %20 oranında halka arz edilen kurumların, beş hesap 
döneminde, kurumlar vergisi oranın ın 2 puan indirimli olarak 
uygulanmasına ilişkin düzenleme yapılmıştır. 
Bankalar, finansal kiralama ş irketleri, faktoring şirketleri, 
finansman şirketleri, ödeme ve elektronik para kuruluşları, yetkili döviz 
                                                      
22 Cumhurbaşkanı Kararı ile konu ile ilgili düzenleme yapılmadığı için vergi harcaması 
oluşmayacaktır. 
--- Page 164 ---
152 
müesseseleri, varlık yönetim şirketleri, sermaye piyasası kurumları ile 
sigorta ve reasürans şirketleri ve emeklilik şirketleri bu düzenlemenin 
kapsamına alınmamıştır. 
Bu kapsamda uygulanacak olan indirimli kurumlar vergisi nedeniyle 
alınmayan vergiler için vergi harcaması oluşacaktır. 
7351 sayılı Kanunun 15 inci maddesiyle Kurumlar Vergisi 
Kanununun 32 nci maddesine eklenen yedinci ve sekizinci fıkral arla; 
ihracat yapan kurumların münhasıran ihracattan elde ettikleri kazançlarına, 
sanayi sicil belgesini haiz ve fiilen üretim faaliyetiyle iştigal eden 
kurumların münhasıran üretim faaliyetinden elde ettikleri kazançlarına 
kurumlar vergisinin indirimli uygulanabilmesine imkân tanınmıştır. 
Bu kapsamda da söz konusu faaliyetlerden elde edilen kazançlara 
kurumlar vergisi oranının indirimli uygulanması nedeniyle  cari oranda  
alınmayan vergi, vergi harcaması olacaktır. 
2.2.7. İndirimli kurumlar vergisi (Madde 32/A) 
5520 sayılı Kanunun indirimli kurumlar vergisini düzenleyen 32/A 
maddesinde; 
“(1) Finans ve sigortacılık sektörlerinde faaliyet gösteren kurumlar, 
iş ortaklıkları, taahhüt işleri, 16/7/1997 tarihli ve 4283 sayılı Kanun ile 
8/6/1994 tarihli ve 3996 sayı lı Kanun kapsamında yapılan yatırımlar ile 
rödovans sözleşmelerine bağlı olarak yapılan yatırımlar hariç olmak 
üzere, bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen ve Ekonomi Bakanlığı 
tarafından teşvik belgesine bağlanan yatırımlardan elde edilen kazançlar, 
yatırımın kısmen veya tamamen işletilmesine başlanılan hesap 
döneminden itibaren yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar indirimli 
oranlar üzerinden kurumlar vergisine tabi tutulur. 
--- Page 165 ---
153 
(2) Bu maddenin uygulamasında yatırıma katkı tutarı, indirimli 
kurumlar ver gisi uygulanmak suretiyle tahsilinden vazgeçilen vergi 
yoluyla yatırımların Devletçe karşılanacak tutarını, bu tutarın yapılan 
toplam yatırıma bölünmesi suretiyle bulunacak oran ise yatırıma katkı 
oranını ifade eder. Yatırımın tamamlanması şartıyla, indiri mli kurumlar 
vergisi uygulanmak suretiyle yararlanılan kısmı hariç olmak üzere kalan 
yatırıma katkı tutarı, yatırımın tamamlandığı hesap dönemini izleyen 
yıllarda Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre bu yıllar için belirlenen 
yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır. Cumhurbaşkanı; 
a ) İstatistikî bölge birimleri sınıflandırması ile kişi başına düşen 
milli gelir veya sosyoekonomik gelişmişlik düzeylerini dikkate almak 
suretiyle illeri gruplandırmaya ve gruplar itibarıyla teşvik edilecek 
sektörleri ve bu sektörler ile organize sanayi bölgeleri, Gökçeada ve 
Bozcaada’da yapılan yatırımlara ve Cumhurbaşkanınca belirlenen kültür 
ve turizm koruma ve gelişim bölgelerinde yapılan turizm yatırımlarına 
ilişkin yatırım ve istihdam büyüklüklerini belirlemeye, 
b) Her bir il grubu, stratejik yatırımlar veya (a) bendinde belirtilen 
yerler için yatırıma katkı oranını  %55’i, yatırım tutarı 50 milyon Türk 
Lirasını aşan b üyük ölçekli yatırımlarda ise % 65’i geçmemek üzere 
belirlemeye, kurumlar vergisi oranını %90’a kadar indirimli uygulatmaya, 
c) Yatırıma başlanan tarihten itibaren bu maddeye göre 
hesaplanacak yatırıma katkı tutarına mahsuben, toplam yatırıma katkı 
tutarının %50 ’sini ve gerçekleştirilen yatırım harcaması tutarını 
geçmemek üzere; yatırım döneminde kurumun diğer faaliyetlerinden elde 
edilen kazançlarına indirimli kurumlar vergisi oranı uygulatmak suretiyle 
yatırıma katkı tutarını kısmen kullandırmaya, bu oranı her bir il grubu, 
bölgesel, büyük ölçekli, stratejik ve öncelikli yatırımlar ile konusu, sektörü 
ve niteliği itibarıyla proje bazında desteklenmesine karar verilen 
yatırımlar için sıfıra kadar indirmeye veya %100’e kadar artırmaya, 
--- Page 166 ---
154 
ç) Yatırım harcamaları içindeki arsa, bina, kullanılmış makine, 
yedek parça, yazılım, patent, lisans ve know-how bedeli gibi harcamaların 
oranlarını ayrı ayrı veya topluca sınırlandırmaya,  
yetkilidir. 
(3) İkinci fıkraya göre yatırıma katkı ve vergi oranı farklı illerde 
aynı mükellef tarafından yapılan yatırımlarda, toplam yatırımın her bir ile 
isabet eden oranına göre ilgi li ilin yatırıma katkı oranı ve indirimli vergi 
oranı uygulanır. 
(4) Tevsi yatırımlarda, elde edilen kazancın işletme bütünlüğü 
çerçevesinde ayrı hesaplarda izlenmek suretiyle tespit edilebilmesi 
halinde, indirimli oran bu kazanca uygulanır. Kazancın ayrı bir şekilde 
tespit edilememesi halinde ise indirimli oran uygulanacak kazanç, yapılan 
tevsi yatırım tutarının, dönem sonunda kurumun aktifine kayıtlı bulunan 
toplam sabit kıymet tutarına (devam eden yatırımlara ait tutarlar da dahil) 
oranlanması suretiyle belirlenir. Bu hesaplama sırasında işletme aktifinde 
yer alan sabit kıymetlerin kayıtlı değeri, yeniden değerlenmiş tutarları ile 
dikkate alınır. İndirimli oran uygulamasına yatırımın kısmen veya 
tamamen faaliyete geçtiği geçici vergi döneminde başlanır. 
(5) Hesap dönemi itibarıyla ikinci fıkrada belirtilen şartların 
sağlanamadığının tespit edilmesi halinde, söz konusu vergilendirme 
döneminde indirimli vergi oranı uygulanması nedeniyle zamanında 
tahakkuk ettirilmemiş vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme 
faiziyle birlikte tahsil olunur. 
(6) Yatırımın faaliyete geçmesinden önce devri halinde, devralan 
kurum, aynı koşulları yerine getirmek kaydıyla indirimli vergi oranından 
yararlanır. Yatırımın kısmen veya tamamen işletilmesine başlanmadan 
önce indirimli kurumlar vergisi uygulanan hallerde, yatırımın tamamlanıp 
işletilmeye geçilmemesi durumunda ikinci fıkranın (c) bendi uyarınca 
--- Page 167 ---
155 
indirimli vergi oranı uygulanması nedeniyle zamanında tahakkuk 
ettirilmemiş vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksız ın gecikme faiziyle 
birlikte tahsil edilir. 
(7) Yatırımın kısmen veya tamamen faaliyete geçmesinden sonra 
devri halinde indirimli vergi oranından devir tarihine kadar devreden, 
devir tarihinden sonra ise devralan, aynı koşulları yerine getirmek 
kaydıyla yatırıma katkı tutarının kalan kısmı için yararlanır. 
(8) Yatırım teşvik belgesi bazında yapılan yatırım harcamasına 
yatırıma katkı oranının uygulanmasıyla belirlenen tutarın %10'luk kısmı, 
kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken ayı takip eden iki nci 
ayın sonuna kadar talep edilmesi şartıyla,  özel tüketim vergisi ve katma 
değer vergisi hariç olmak üzere tahakkuk etmiş diğer vergi borçlarından 
terkin edilmek suretiyle kullanılabilir.  Terkin talebinde bulunulabilecek 
tutar, hak edilen yatırıma katkı tutarından indirimli kurumlar vergisi 
yoluyla kullanılan yatırıma katkı tutarının düşülmesinden sonra bulunan 
tutarın yarısından fazla olamaz. Diğer vergi borçlarının terkini suretiyle 
kullanılan tutarın bir katına isabet eden yatırıma katkı tutarından 
vazgeçildiği kabul edilir, diğer vergilerden terkini talep edilen tutar ile 
vazgeçilen yatırıma katkı tutarları dolayısıyla vergi matrahına indirimli 
oranda kurumlar vergisi uygulanmaz. Bu fıkra kapsamında diğer vergi 
borçlarından terkin edilebilecek toplam t utar, ilgili yatırım teşvik belgesi 
kapsamında fiilen yapılan yatırım harcamalarına, yatırıma katkı oranı 
uygulanmak suretiyle hesaplanan tutarın %10'undan fazla olamaz. 
(9) Bu madde gelir vergisi mükellefleri hakkında da uygulanır. 
(10) Bu maddenin uygula nmasına ilişkin usul ve esasları 
belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
--- Page 168 ---
156 
Madde ile 15/06/2012 tarihli ve 20 12/3305 sayılı Yatırımlarda 
Devlet Yardımları Hakkında Karar çerçevesinde gerçekleştirilen 
yatırımlarda, gelir vey a kurumlar vergisinde öngörülen yatırıma katkı 
tutarına ulaşıncaya kadar vergi indirimi sağlanmaktadır. Böylece, 
tasarrufların katma değeri yüksek yatırımlara yönlendirilmesine, üretim 
ve istihdamın artırılmasına, uluslararası rekabet gücünü artıracak ve 
araştırma-geliştirme içeriği yüksek bölgesel ve büyük ölçekli yatırımlar 
ile stratejik yatırımların özendirilmesine, uluslararası doğrudan 
yatırımların artırılmasına, bölgesel gelişmişlik farklılıklarının 
azaltılmasına, kümelenme ve çevre korumaya yönelik y atırımlar ile 
araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin desteklenmesine imkân sağlanması 
amaçlanmıştır. 
Buna göre, destek unsuru ihtiva eden bir yatırım teşvik belgesi 
kapsamında yatırım yapmakta olan yatırımcı, yatırım yapmakta olduğu 
konuya ve bölgeye göre  değişen oranlarda gelir veya kurumlar vergisini 
indirimli olarak ödeyebilmekte ve bu indirimden yine yatırım konusuna 
ve bölgeye göre değişen oranlardaki yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya 
kadar yararlanmaya devam edebilmektedir. 
Vergi indirimi destek uns uru ile ilgili oranları belirleme yetkisi 
yukarıda belirtildiği üzere Cumhurbaşkanına verilmiştir.  
14/07/2009 tarihli ve 2009/15199 sayılı Yatırımlarda Devlet 
Yardımları Hakkında Karar ile uygulanmaya başlanan bu destek unsuru, 
halen yürürlükte bulunan 15 /06/2012 tarihli ve 2012/3305 sayılı 
Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamında 
uygulanmaya devam edilmekte olup yürürlükte bulunan vergi indirimi 
desteği uygulamasına ilişkin oranlar bu Kararın 15 inci maddesinde yer 
almaktadır. Bu Kararla y atırımlar teşvik uygulaması yönünden; genel 
teşvik uygulamalarından yararlanacak yatırımlar, bölgesel teşviklerden 
yararlanacak yatırımlar, stratejik yatırımlar, olarak sınıflandırılmış, her 
--- Page 169 ---
157 
yatırım sınıfı itibarıyla uygulanacak destek unsurları farklılaşt ırılmıştır. 
Ayrıca, Türkiye ’deki illerin sosyo -ekonomik gelişmişlik düzeyleri 
dikkate alınarak altı bölgeye ayrılmış, bölgeler itibarıyla uygulanacak 
teşvikler buna göre belirlenmiştir.  
İndirimli vergi oranı uygulaması, yapılacak yatırımdan elde 
edilecek kazancın yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar indirimli 
oranda vergilemesini öngörmektedir. Her yatırım için belirlenen katkı 
tutarına ulaşılıncaya kadar indirimli vergi oranı uygulanmak suretiyle 
katkı tutarı kadar vergi tahsil edilmeyerek, vergiler y oluyla yatırımların 
desteklenmesi sağlanmaktadır.  
Yatırımlardan elde edilen kazançlara indirimli vergi 
uygulamasından gelir vergisi mükellefleri de yararlanmaktadır. 
İndirimli oranlar stopaj sureti ile yapılan vergilendirmede 
uygulanmamaktadır. 
Yatırıma b aşlama tarihinden itibaren maddeye göre hesaplanacak 
yatırıma katkı tutarına mahsuben, toplam yatırıma katkı tutarının %50’sini 
ve gerçekleştirilen yatırım harcaması tutarını geçmemek üzere; yatırım 
döneminde kurumun diğer faaliyetlerinden elde edilen kaza nçlarına 
indirimli kurumlar vergisi oranı uygulatmak suretiyle yatırıma katkı 
tutarını kısmen kullandırmaya, bu oranı her bir il grubu bölgesel, büyük 
ölçekli, stratejik ve öncelikli yatırımlar ile konusu, sektörü ve niteliği 
itibarıyla proje bazında deste klenmesine karar verilen yatırımlar için 
%100’e kadar artırma veya %0 ’a kadar indirme hususunda 
Cumhurbaşkanı’na yetki verilmiştir. 
Bu yetki,  07/09/2016 tarihli ve 2016/9139 sayılı Karar ile  
kullanılarak,  toplam yatırıma katkı tutarının yüzde seksenini ge çmemek 
üzere yatırım döneminde yatırımcının diğer faaliyetlerinden elde edilen 
--- Page 170 ---
158 
kazançlarına indirimli gelir veya kurumlar vergisi uygulanabilmesine 
imkan tanınmıştır. 
Böylece yatırımcı, yatırımlarını tamamen bitirmeden teşvik 
unsurlarından yararlanmaya başlamaktadır. Bu şekilde yatırımcının diğer 
faaliyetlerinden elde ettiği kazançlarına indirimli kurumlar vergisi 
uygulanması imkânı getirilmek suretiyle, yatırımların finansmanına daha 
yatırım aşamasında destek sağlanmakta, böylece yatırımlar daha fazla 
özendirilmektedir.  
Bu şekilde indirimli olarak uygulanan kurumlar vergisi ve gelir 
vergisi oranları nedeniyle alınmasından vazgeçilen veya diğer vergi 
borçlarından terkin edilen vergiler bakımından, vergi harcaması 
oluşmaktadır.  
2.2.8. Diğer bazı muafiyetler (Geçici Madde 2 ) 
5520 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinde; 
 “1/1/2008-31/12/2025 tarihleri arasında; 
a) Dernek veya vakıflarca elde edilen Gelir Vergisi Kanununun 94 
üncü maddesinin (5) numaralı bendi ve geçici 67 nci maddesi kapsamında 
kesinti suretiyle vergilendirilmiş kazanç ve iratlar,  
b) Milli Eğitim Bakanlığına bağlı örgün ve yaygın eğitim yapan 
mesleki ve teknik eğitim okullarındaki atölye ve uygulama birimleri ile 
anaokulu, kreş, çıraklık ve halk eğitim merkezlerindeki uygulama 
birimlerine bağlı döner sermaye işletmelerinin elde ettikleri gelirler,  
dolayısıyla iktisadi işletme oluşmuş sayılmaz.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Maddenin birinci fıkrasının (a) bendiyle, dernek veya vakıflar ile 
vergi uygulamalarında dernek veya vakıf olarak değerlendirilen kurum ve 
--- Page 171 ---
159 
kuruluşların elde ettikleri gelirlerin münhasıran Gelir Vergisi Kanununun 
94 üncü maddesinin (5) numaralı bendi ve geçici 67 nci maddesi 
kapsamında kesinti suretiyle vergilendirilmiş;  
 Taşınmaz kira gelirlerinden,  
 Menkul kıymet alım satım gelirlerinden,  
 Menkul kıymetlerin elde tutulması ile itfasından elde edilen 
gelirlerden 
ibaret olması halinde, elde edilen bu gelirler dolayısıyla, 01/01/2008 - 
31/12/2025 tarihleri arasında dernek veya vakfa bağlı iktisadi işletme 
oluşmayacağından, bu süre zarfında anılan gelirler nedeniyle dernek veya 
vakıf adına kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilmeyecektir. Söz 
konusu vergi kesintileri dernek veya vakıflar açısından nihai vergileme 
niteliğinde olacaktır.  
Dernek ve vakıfların kendisi kurumlar vergisi mükellefi olmamakla 
birlikte, iktisadi işletmeleri kurumlar vergisi mükellefidir. Dolayısıyla 
dernek veya vakıf bünyesinde belirtilen gelirler nedeniyle oluşan iktisadi 
işletme kazançları üzerinden cari oranda alınmayan kurumlar vergisi vergi 
harcaması olacaktır. Ancak vergi harcamalarının hesaplanmasında, tevkif 
edilen vergilerin hesaplanan kurumlar vergisinden düşülmesi 
gerekmektedir. 
Maddenin birinci fıkrasının (b) bendiyle Milli Eğitim Bakanlığı ’na 
bağlı örgün ve yaygın eğitim yapan mesleki ve teknik eğitim okullarındaki 
atölye ve uygulama birimleri ile anaokulu, kreş, çıraklık ve halk eğitim 
merkezlerindeki uygulama birimlerine bağlı döner sermaye işletmelerinin 
elde ettikleri gelirler dolayısıyla iktisadi işletme oluşmayacağı hüküm 
altına alınmıştır. 
Buna göre, Milli Eğitim Bakanlığı ’na bağlı olup, örgün ve yaygın 
eğitim yapan mesleki ve teknik eğitim okullarındaki atölyeler, otelcilik ve 
--- Page 172 ---
160 
turizm meslek liselerindeki uygulama otelleri gibi birimler, kız teknik 
okullarındaki atölyeler, anaokulu ve kreş gibi uygulama birimleri, çıraklık 
ve halk eğitim merkezlerindeki uygulama birimleri ve bu birimlere bağlı 
döner sermaye işletmelerinin elde ettikleri gelirleri nedeniyle 01/01/2008 
tarihinden 31/12/2025 tarihine kadar iktisadi işletme oluşmayacak, bunlar 
adına kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilmeyecektir. Ancak bu 
faaliyetler ticari mahiyet arz edecek şekilde yapıldığında, faaliyet sonucu 
kazanç elde etme söz konusu olabileceğinden, oluşan iktisadi işletme 
kazançları üzerinden cari oranda  alınmayan kurumlar vergisi, vergi 
harcaması olacaktır. 
2.2.9. Elektrik motorlu taşıt araçlarını Türkiye’de imal eden 
mükelleflerin desteklenmesi (Geçici Madde 12)  
5520 sayılı Kanunun geçici 12 nci maddesinde;  
“(1)20/8/2016 tarihli ve 6745 sayılı Yatırımlar ın Proje Bazında 
Desteklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde 
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 80 inci maddesi kapsamında 
teşviklerden yararlanmasına karar verilen ve bu kapsamda sera etkisi 
yaratan egzoz gazı salınımını tamamen ortadan  kaldıracak teknolojilerin 
geliştirilmesi için münhasıran Türkiye ’de gerçekleştirdikleri Ar -Ge 
faaliyetleri sonucunda geliştirdikleri elektrik motorlu taşıt araçlarını 
Türkiye’de imal eden mükelleflerin, destek kararında belirlenen kadarıyla, 
bu yatırımlar ı dolayısıyla bu Kanunun 32/A maddesi kapsamında hak 
kazandıkları yatırıma katkı tutarını, söz konusu malların ilk iktisabı 
dolayısıyla 31/12/2035 tarihine kadar vergi dairesine ödenen özel tüketim 
vergisinin, takvim yılının üçer aylık dönemleri itibarıyla  bu mükelleflere 
kısmen veya tamamen, nakden ya da vergi borçlarına mahsuben ödenmesi 
suretiyle kullandırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. 
--- Page 173 ---
161 
(2) Bu maddenin uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye 
Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir.”  
hükmü yer almaktadır. 
5520 sayılı Kanuna eklenen geçici 12  nci maddeyle, Yatırımların 
Proje Bazında Desteklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde 
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 80  inci maddesi 
kapsamında desteklenen, sera etkisi yaratan egzoz gazı salınımını ortadan 
kaldıracak teknolojilerin geliştirilmesi için Türkiye’de gerçekleştirilen Ar-
Ge faaliyetleri sonucunda geliştirilen elektrik motorlu araçları imal 
edenlerin, destek kararında belirlenen kadarıyla, hak kazandıkları yatırıma 
katkı tutarını , söz konusu malların ilk iktisabı dolayısıyla 31/12/2035 
tarihine kadar vergi dairesine ödenen özel tüketim vergisinin, takvim 
yılının üçer aylık dönemleri itibarıyla bu mükelleflere kısmen veya 
tamamen, nakden ya da vergi borçlarına mahsuben ödenmesi sur etiyle 
kullandırma konusunda Cumhurbaşkanına yetki verilmiştir. 
 Söz konusu  yetki çerçevesinde mükellefin hak kazandıkları 
yatırıma katkı tutarını daha kısa sürede kullanabilmesine olanak sağlanmış 
olmaktadır. Bu kapsamda, kazanılan yatırıma katkı tutarının kısmen veya 
tamamen, nakden ya da vergi borçlarına mahsuben kullanılan kısmı kadar 
vergi harcaması oluşacaktır. 
2.2.10. Yabancı paraların ve altın hesaplarının Türk lirası 
mevduat ve katılma hesaplarına dönüştürülmesinden elde edilen 
kazançlara ilişkin istisna uygulaması (Geçici Madde 14) 
5520 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde;  
1) 14/1/1970 tarihli ve 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez 
Bankası Kanununun 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrasının (I) numaralı 
bendinin (g) alt bendi hükmüne istinaden Tü rk lirası mevduat ve katılma 
--- Page 174 ---
162 
hesaplarına dönüşümün desteklenmesi kapsamında dönüşüm kuru 
üzerinden Türk lirasına çevrilen hesaplar ile ilgili olarak; kurumların 
31/12/2021 tarihli bilançolarında yer alan yabancı paralarını, dördüncü 
geçici vergi dönemine i lişkin beyannamenin verilme tarihine kadar Türk 
lirasına çevirmeleri ve bu suretle elde edilen Türk lirası varlığı, bu 
kapsamda açılan en az üç ay vadeli Türk lirası mevduat ve katılma 
hesaplarında değerlendirmeleri durumunda aşağıda belirtilen kazançlar 
kurumlar vergisinden müstesnadır: 
a) Bu fıkra kapsamındaki yabancı paraların dönem sonu 
değerlemesinden kaynaklanan kur farkı kazançlarının 1/10/2021 ila 
31/12/2021 tarihleri arasındaki döneme isabet eden kısmı, 
b) 2021 yılı dördüncü geçici vergi dönemine i lişkin beyannamenin 
verilme tarihine kadar Türk lirasına çevrilen hesaplarla ilgili oluşan kur 
farkı kazançları ile söz konusu hesaplardan dönem sonu değerlemesinden 
kaynaklananlar da dâhil olmak üzere vade sonunda elde edilen faiz ve kâr 
payları ile diğer kazançlar. 
(2) Birinci fıkra kapsamına girmemekle birlikte, kurumların 
31/12/2021 tarihli bilançolarında yer alan yabancı paralarını 31/12/2023 
tarihine kadar Türk lirası mevduat ve katılma hesaplarına dönüşümün 
desteklenmesi kapsamında dönüşüm kuru üzeri nden Türk lirasına 
çevirmeleri ve bu suretle elde edilen Türk lirası varlığı en az üç ay vadeli 
Türk lirası mevduat ve katılma hesaplarında değerlendirmeleri 
durumunda oluşan kur farkı kazançlarının, geçici vergi dönemi sonu 
değerlemesiyle Türk lirasına çevrildiği tarih arasına isabet eden kısmı ile 
dönem sonu değerlemesinden kaynaklananlar da dâhil olmak üzere vade 
sonunda elde edilen faiz ve kâr payları ile diğer kazançlar kurumlar 
vergisinden müstesnadır.  
--- Page 175 ---
163 
(3) Kurumların 31/12/2021 tarihli bilançolarında  yer alan altın 
hesabı ile bu tarihten sonra açılacak işlenmiş ve hurda altın karşılığı altın 
hesabı bakiyelerini 30/6/2024 tarihine kadar Türk lirası mevduat ve 
katılma hesaplarına dönüşümün desteklenmesi kapsamında dönüşüm fiyatı 
üzerinden Türk lirasına çevirmeleri ve bu suretle elde edilen Türk lirası 
varlığı en az üç ay vadeli Türk lirası mevduat ve katılma hesaplarında 
değerlendirmeleri durumunda Türk lirasına çevrildiği tarihte oluşan 
kazançlar ile dönem sonu değerlemesinden kaynaklananlar da dâhil olmak 
üzere vade sonunda elde edilen faiz ve kâr payları ile diğer kazançlar 
kurumlar vergisinden müstesnadır. 
(4) Kurumların 31/3/2022 tarihli bilançolarında yer alan yabancı 
paralarını 30/6/2024 tarihine kadar Türk lirası mevduat ve katılma 
hesaplarına dön üşümün desteklenmesi kapsamında dönüşüm kuru 
üzerinden Türk lirasına çevirmeleri ve bu suretle elde edilen Türk lirası 
varlığı en az üç ay vadeli Türk lirası mevduat ve katılma hesaplarında 
değerlendirmeleri durumunda söz konusu hesapların dönem sonu 
değerlemesinden kaynaklananlar da dâhil olmak üzere vade sonunda elde 
edilen faiz ve kâr payları ile diğer kazançlar kurumlar vergisinden 
müstesnadır. Cumhurbaşkanı bu istisnayı 30/6/2024 tarihine kadar her bir 
geçici vergi veya yıllık hesap dönemleri sonu itib arıyla kurumların 
bilançolarında yer alan yabancı paralar için ayrı ayrı veya birlikte 
uygulatmaya yetkilidir. 
(5) Bu madde kapsamındaki istisnalar 30/6/2024 tarihine kadar 
vade sonunda yenilenen hesaplara da uygulanır. 
(6) Bu maddede öngörülen süre ve şek ilde dönüşüm kuru/fiyatı 
üzerinden Türk lirası mevduat ve katılma hesaplarına çevrilen yabancı 
paralar ile altın hesaplarına ilişkin olarak bu istisnayla sınırlı olmak üzere 
Kanunun 5 inci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü uygulanmaz. 
--- Page 176 ---
164 
(7) Bu maddenin birinci , ikinci , üçüncü ve dördüncü fıkralarında 
yer alan istisna hükümleri, aynı şartlarla geçerli olmak üzere bilanço 
esasına göre defter tutan gelir vergisi mükelleflerinin kazançları hakkında 
da uygulanır.  
(8) Türk lirası mevduat veya katılma hesabından vad eden önce 
çekim yapılması durumunda bu madde kapsamında istisna edilen tutarlar 
nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler, vergi ziyaı cezası 
kesilmek suretiyle gecikme faiziyle birlikte tahsil olunur. 
(9) Cumhurbaşkanı, bu maddede belirtilen 30/6/2024 tarihini, bitim 
tarihinden itibaren her defasında altı ayı geçmeyen süreler halinde üç defa 
uzatmaya, kazanç istisnasını sıfıra kadar indirmeye veya kanuni seviyesine 
kadar artırmaya, istisna oranını; hesap türü, hesapların vadesi ve hesap 
açılış tarihine göre ayrı ayrı veya birlikte belirlemeye yetkilidir.” 
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Bu madde ile mükelleflerin yabancı paralarını ve altın hesaplarını 
Türk l irası mevduat ve katılma hesaplarına dönüşümün desteklenmesi 
kapsamında dönüşüm kuru/fiyatı  üzerinden, maddede öngörülen süre ve 
şekilde, Türk l irasına çevir meleri halinde kurumlar vergisi nden istisna 
edilmesi sağlanmıştır. 
Bankacılık sistemindeki toplam mevduat ve katılım fonu büyüklüğü 
içerisinde Türk l irasının payının artırılarak finansal ist ikrarın 
desteklenmesi amacıyla getirilen bu düzenleme kapsamında; dönem sonu 
değerlemesinden kaynaklananlarda dahil olmak üzere vade sonunda elde 
edilen ve istisna tutulan faiz ve kar payları ile diğer kazançlar  üzerinden 
cari oranda hesaplanan kurumlar vergisi vergi harcaması olacaktır. 
  
--- Page 177 ---
165 
2.3. Katma Değer Vergisi Kanununda Yer Alan Vergi 
Harcamaları 
Bu başlık altında 25/10/1984 tarihli ve 3065 sayılı Katma Değer 
Vergisi ( KDV) Kanununda yer alan vergi harcamaları hakkında bilgi 
verilecektir. 
2.3.1. Araçlar, kıymetli maden ve petrol aramaları ile ulusal 
güvenlik harcamaları ve yatırımlarda istisna (Madde 13) 
3065 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinde; 
“Aşağıdaki teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır.  
a) Faaliyetleri kısmen veya tamamen deniz, hava ve demiryol u 
taşıma araçlarının, yüzer tesis ve araçların kiralanması veya çeşitli 
şekillerde işletilmesi olan mükelleflere bu amaçla yapılan deniz, hava ve 
demiryolu taşıma araçlarının, yüzer tesis ve araçlarının teslimleri, bu 
araçların imal ve inşaası ile ilgili o larak yapılan teslim ve hizmetler ile 
bunların tadili, onarım ve bakımı şeklinde ortaya çıkan hizmetler ve 
faaliyetleri deniz taşıma araçları ile yüzer tesis ve araçların imal ve inşası 
olanlara bu araçların imal ve inşası ile ilgili olarak yapılacak tesli m ve 
hizmetler,  
b) Deniz ve hava taşıma araçları için liman ve hava meydanlarında 
yapılan hizmetler, 
c) Altın, gümüş, platin arama, işletme, zenginleştirme, rafinaj ve 
Türk Petrol Kanunu hükümlerine göre petrol arama faaliyetlerine ilişkin 
olmak üzere, bu faaliyetleri yürütenlere yapılan teslim ve hizmetler ile aynı 
Kanun hükümlerine göre boru hattıyla taşımacılık yapanlara bu hatların 
inşa ve modernizasyonuna ilişkin yapılan teslim ve hizmetler, 
--- Page 178 ---
166 
d) Yatırım Teşvik Belgesi sahibi mükelleflere belge kapsamın daki 
makina ve teçhizat teslimleri ile belge kapsamındaki yazılım ve gayri 
maddi hak satış ve kiralamaları (Şu kadar ki, yatırımın teşvik belgesinde 
öngörüldüğü şekilde gerçekleşmemesi halinde, zamanında alınmayan 
vergi alıcıdan, vergi ziyaı cezası uygulan arak gecikme faizi ile birlikte 
tahsil edilir. Zamanında alınmayan vergiler ile vergi cezalarında 
zamanaşımı, verginin tarhını veya cezanın kesilmesini gerektiren durumun 
meydana geldiği tarihi takip eden takvim yılının başından itibaren başlar), 
e) Limanlara bağlantı sağlayan demiryolu hatları, limanlar ve hava 
meydanlarının inşası, yenilenmesi ve genişletilmesi işlerini fiilen kendisi 
yapan veya yaptıran mükellefler ile genel bütçeli idarelere bu işlere ilişkin 
olarak yapılan mal teslimleri ve inşaat taahhüt işleri,  
f) Milli Savunma Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı , 
Savunma Sanayii Başkanlığı, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı ve 
Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğüne milli savunma ve iç güvenlik 
ihtiyaçları için uçak, helikopter, gemi, deni zaltı, tank, panzer, zırhlı 
personel taşıyıcı, roket, füze ve benzeri araçlar, silah, mühimmat, silah 
malzeme, teçhizat ve sistemleri ile bunların araştırma-geliştirme, yazılım, 
üretim, montaj, yedek parça, bakım -onarım ve modernizasyonuna ilişkin 
olarak y apılan teslim ve hizmetler.  Milli Savunma Bakanlığı veya 
Savunma Sanayii Başkanlığınca yürütülen savunma  sanayii projelerine 
ilişkin olarak bu kurumlara ilgili projeler kapsamında yapılan teslim ve 
hizmetler ve bu teslim ve hizmetleri gerçekleştirenlere bu  kapsamda 
yapılacak olan, miktarı ve nitelikleri yukarıda sayılan kuruluşlarca 
onaylanan teslim ve hizmetler.  
--- Page 179 ---
167 
g) 6/6/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa 
ekli (II) sayılı listede yer alan malların, Cumhurbaşkanlığı merkez 
teşkilatına teslimi, 
ğ) 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre 
düzenlenen ürün senetlerinin, ürün ihtisas borsaları ile Sanayi ve Ticaret 
Bakanlığından ürün senedi alım -satımı konusunda izin alan ticaret 
borsaları aracılığıyla ilk teslimi. 
h) Türkiye Kızılay Derneğine tüzüğünde belirtilen amaçlarına 
uygun olarak afet yönetimi ve yardımları, barınma, beslenme, sosyal 
yardımlar, toplumu bilinçlendirme, ulusal ve uluslararası insancıl hukuk 
ve uluslararası Kızılay -Kızılhaç Hareketi faaliyetleri, savaş  veya 
olağanüstü hâllerdeki görevleri ile kan, sağlık, göç ve mülteci hizmetlerini 
(sığınmacı hizmetleri dâhil) yerine getirmesine yönelik görevler 
kapsamında yapılan teslim ve hizmetler; Türkiye Kızılay Derneğinin ulusal 
ve uluslararası işbirlikleri, ulus lararası mensubiyet ve üyelikleri, 
Birleşmiş Milletlere bağlı kurum ve kuruluşlar ile uluslararası 
akreditasyonu olan yardım kuruluşlarıyla yürüttüğü insani yardım 
faaliyetleri kapsamındaki teslim ve hizmetleri, 
ı) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tara fından tescil edilen 
gübreler ve gübre üreticilerine bu ürünlerin içeriğinde bulunan 
hammaddelerin teslimi ile küspe (Türk Gümrük Tarife Cetvelinin 2303.10 
tarife pozisyon numarasında sınıflandırılan nişastacılık artıkları ve 
benzeri artıklar ile 2303.30.0 0.00.00 gümrük tarife istatistik pozisyon 
numarasında sınıflandırılan biracılık ve damıtık içki sanayinin posa ve 
artıkları hariç), tam yağlı soya (fullfat), kepek, razmol, balık unu, et unu, 
kemik unu, kan unu, tapyoka (manyok), sorgum ve her türlü fenni karma 
yemler (kedi-köpek mamaları hariç), saman, yem şalgamı, hayvan pancarı, 
kök yemler, kuru ot, yonca, fiğ, korunga, hasıl ve slajlık mısır, üçgül, 
yemlik lahana, yem bezelyesi ve benzeri hayvan yemleri (yeşil ve kuru kaba 
--- Page 180 ---
168 
yemler ve bunların pellet şekl inde veya mevsimsel ihtiyaçlara göre bir 
bağlayıcı kullanılarak veya kullanılmadan işlem görmüş olanları dâhil) 
teslimi,  
i) Konut veya iş yeri olarak inşa edilen binaların ilk tesliminde 
uygulanmak ve bedeli döviz olarak Türkiye ’ye getirilmek kaydıyla, Ge lir 
Vergisi Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının 2 numaralı 
bendinde belirtilenler hariç olmak üzere çalışma veya oturma izni alarak 
altı aydan daha fazla yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, Türkiye ’de 
yerleşmiş olmayan yabancı uyruklu gerçek kişiler ile kanuni ve iş merkezi 
Türkiye’de olmayan ve bir işyeri ya da daimi temsilci vasıtasıyla 
Türkiye’de kazanç elde etmeyen kurumlara yapılan konut veya iş yeri 
teslimleri (Şu kadar ki bentte öngörülen şartları taşımadığı halde 
istisnanın uygulandığ ının tespit edilmesi halinde zamanında tahsil 
edilmeyen vergi, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizinden mükellef ile 
birlikte alıcı müteselsilen sorumludur. İstisna kapsamında teslim alınan 
konut veya iş yerinin üç yıl içerisinde elden çıkarılması halinde zamanında 
tahsil edilmeyen verginin, 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesine göre 
hesaplanan tecil faiziyle birlikte tapu işleminden önce elden çıkaran 
tarafından ödenmesi şarttır.), 
j) Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinin su, 
kanalizasyon, arıtma, doğalgaz, elektrik, haberleşme , yenilenebilir ve 
diğer enerji  tesisleri ile yol yapımına ve küçük sanayi sitelerindeki 
işyerlerinin inşasına ilişkin, bunlara veya bunlar tarafından oluşturulan 
iktisadi işletmelere yapılan mal teslimleri ile hizmet ifaları,  
k) Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, 
belediyelere ve köylere bağışlanmak üzere yapılan okul, sağlık tesisi ve yüz 
yatak (kalkınmada öncelikli yörelerde elli yatak) kapasitesinden az 
olmamak üzere öğrenci yurdu ile çocuk yuvası, yetiştirme yurdu, huzurevi, 
bakım ve rehabilitasyon merkezi, mülki idare amirlerinin izni ve 
--- Page 181 ---
169 
denetimine tabi ibadethaneler, Diyanet İşleri Başkanlığı denetimine tabi 
yaygın din eğitimi verilen tesisler, Gençlik ve Spor Bakanlığına ait gençlik 
merkezleri ile gençlik ve izcilik kamplarının inşası dolayısıyla bağışta 
bulunacaklara yapılan teslim ve hizmetler, 
l) Sağlık Bakanlığınca izin verilen gerçek veya tüzel kişiler 
tarafından, Türkiye’de yerleşmiş olmayan yabancı uyruklu gerçek kişilere, 
münhasıran sağlık kurum ve kuruluşlarının bünyesinde verilen koruyucu 
hekimlik, teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetleri (Türkiye’de yerleşmiş 
olmayan yabancı uyruklu gerçek kişilere söz konusu hizmetlerle birlikte 
sağlanan diğer teslim ve hizmetler istisnanın kapsamına dahil değildir.),  
m) 26/6/2001 tarihli ve 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri 
Kanunu kapsamındaki teknoloji geliştirme bölgesi ile ihtisas teknoloji 
geliştirme bölgesinde, 28/2/2008 tarihli ve 5746 sayılı Araştırma, 
Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun 
kapsamındaki Ar-Ge ve tasarım merkezlerinde, 3/7/2014 tarihli ve 6550 
sayılı Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun 
kapsamındaki araştırma laboratuvarlarında Ar -Ge, yenilik ve tasarım 
faaliyetlerinde bulunanlara, münhasıran bu faaliyetlerinde kullanılmak 
üzere yapılan yeni makine ve teçhizat teslimleri (İstisna kapsamında alınan 
makine ve teçhizatın, teslim tarihini takip eden takvim yılının başından 
itibaren üç yıl içinde, Ar -Ge, yenilik ve tasarım faaliyetleri dışında 
kullanılması veya elden çıkarılması hallerinde, zamanında alınmayan 
vergi alıcıdan, vergi ziyaı cezası uygulanarak gecikme faizi ile birlikte 
tahsil edilir. Zamanında alınmayan vergiler ile vergi cezalarında 
zamanaşımı, verginin tarhını veya cezanın kesilmesini gerektiren durumun 
meydana geldiği tarihi takip eden takvim yılının başından itibaren başlar.), 
n) 21/6/1927 tarihli ve 1117 sayılı Küçükleri Muzır Neşriyattan 
Koruma Kanunu hükümlerine göre poşetlenerek satılanlar hariç olmak 
üzere basılı kitap ve süreli yayınların teslimi (Bu bent hükmünün 
--- Page 182 ---
170 
uygulanmasında, bu maddenin ikinci fıkrasında belirlenen had 
uygulanmaz.), 
Cumhurbaşkanı, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 232 nci 
maddesinde yer alan ve ilgili yılda uygulanmakta olan haddi, i stisna 
uygulamasında asgari tutar olarak belirlemeye ve belirlenen bu tutarı iki 
katına kadar artırmaya, sıfıra kadar indirmeye yetkilidir. Maliye 
Bakanlığı, istisna kapsamına girecek teslim ve hizmetleri tanımlamaya, 
istisnaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
 Maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan düzenlemeyle, 
ülkemizin jeopolitik konumu dikkate alınarak; deniz, hava, ticaret filosu 
ile demiryolu ulaşım sisteminin geliştirilmesi ve rekabet gücü nün 
artırılması amaçlanmıştır.  
KDV mükellefiyeti olmayan kişi ve kuruluşlar ile KDV 
mükellefiyeti bulunmakla birlikte faaliyetleri istisna kapsamındaki 
araçların kiralanması veya çeşitli şekilde işletilmesi olmayanlara, 3065 
sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin (a)  bendi kapsamında yapılan söz 
konusu araçların tesliminde istisna uygulanmaz. İstisnanın kapsamına; 
deniz taşıma araçları, yüzer tesisler ve yüzer araçlar ile hava ve demiryolu 
taşıma araçları (gemi, yat, kotra, yüzer platform, uçak, helikopter, 
lokomotif, vagon, filika, cankurtaran salı vb. ile ana motor) girmektedir. 
Faaliyetleri kısmen veya tamamen deniz, hava ve demiryolu taşıma 
araçlarının, yüzer tesis ve araçların kiralanması veya çeşitli şekillerde 
işletilmesi olan mükelleflere, bu araçlarla ilgili olarak verilen tadil, onarım 
ve bakım hizmetleri ile bu araçların imal ve inşası ile ilgili olarak yapılan 
teslim ve hizmetler de KDV’den istisnadır. 
Ayrıca faaliyetleri deniz taşıma araçları ile yüzer tesis ve araçların 
imal ve inşası olanlar da bu istisnadan yararlanmakta olup bunun için 
--- Page 183 ---
171 
ayrıca bu araçların kiralanması veya işletilmesi faaliyetinde bulunmaları 
şartı aranmaz ve bunların KDV mükellefi olması zorunluluğu da 
bulunmamaktadır. 
Maddenin birinci fıkrasının (b) bendiyle, deniz ve hava taşıma 
araçları için liman ve hava meydanlarında yapılan hizmetler , uluslararası 
rekabete etkisi dikkate alınarak KDV’den istisna edilmiştir. 
Dolayısıyla, liman ve hava meydanlarında yapılmayan hizmetler 
deniz ve hava taşıma araçları için yap ılsa bile istisnaya tabi olmazken; 
liman ve hava meydanlarında yapılmakla birlikte deniz ve hava taşıma 
araçları için yapılmayan hizmetlere de istisna uygulanması mümkün 
değildir. 
İstisna sadece hizmetleri kapsamakta olup mal teslimleri bu istisna 
kapsamına girmemektedir.  İstisna kapsamına girmeyen ve gümrük 
antrepoları ve geçici depolama yerleri ile gümrüklü sahalarda verilen 
ardiye, depolama ve terminal hizmetleri ise anılan Kanunun 17  nci 
maddesinin dördüncü fıkrasının ( ö) bendine  göre KDV ’den istisnadır . 
Liman ve hava meydanlarında verilen hizmetin; bu iki madde kapsamında 
istisna olması halinde, bu hizmete ilişkin olarak Kanunun  13 üncü 
maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre işlem yapılır. 
Maddenin birinci fıkrasının (c) bendine göre, altın, gümüş ve platin 
ile ilgili arama, işletme, zenginleştirme ve rafinaj faaliyetlerine ilişkin 
olmak üzere, bu faaliyetleri yürütenlere yapılan teslim ve hizmetler 
KDV’den müstesnadır. Yine aynı şekilde Türk Petrol Kanunu hükümlerine 
göre petrol arama faaliyetle rine ilişkin olmak üzere, bu faaliyetleri 
yürütenlere yapılan teslim ve hizmetler ile aynı Kanun hükümlerine göre 
boru hattıyla taşımacılık yapanlara bu hatların inşa ve modernizasyonuna 
ilişkin yapılan teslim ve hizmetler KDV’den istisnadır. 
--- Page 184 ---
172 
İstisna kapsamında olan mal ve hizmetlerin ithali de Kanunun 16 ncı 
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince KDV’den müstesnadır. 
Yapılan düzenlemeyle; ülke kaynaklarının daha etkin ve verimli bir 
şekilde kullanılabilmesi amaçlanmıştır. 
Maddenin birinci fıkras ının ( d) bendinde , yatırım teşvik belgesi 
sahibi mükelleflere belge kapsamındaki makine ve teçhizat teslimleri ile 
yazılım ve gayri maddi hak satış ve kiralamaları  vergiden müstesna 
tutularak üretim maliyetlerinin düşürülmesi ve yatırımların artırılması 
amaçlanmıştır. İstisna uygulaması bakımından makine  ve teçhizat, 
amortismana tabi iktisadi kıymet niteliği taşıyan ve mal ve hizmet 
üretiminde kullanılan sabit kıymetleri ifade etmektedir. Bir malın 
istisnadan yararlanabilmesi için, öncelikle yatırım teşvik belgesi eki listede 
yer alması ve makine -teçhizat niteliğinde olması, bu makine -teçhizatın 
kullanıldığı faaliyetlerin tamamen veya kısmen indirim hakkı tanınan 
işlemlerden oluşması gerekmektedir.  
Dolayısıyla teşvik belgesinde yer alsa dahi KDV mükellefiye ti 
bulunmayanlar ile makine-teçhizatı münhasıran indirim hakkı tanınmayan 
işlemlerde kullanacak mükelleflere yapılacak teslimlerde istisna 
uygulanmaz. Diğer taraftan yatırımcılar açısından tutar olarak yaptıkları 
yatırım içerisinde önemli bir büyüklük arz eden ve yatırımın bir parçası 
olan yazılım ve gayri maddi hak satış ve kiralamaları da istisna kapsamında 
yer almaktadır. 
Maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde , limanlara bağlantı 
sağlayan demiryolu hatları ile limanlar ve hava meydanlarının inşası, 
yenilenmesi ve genişletilmesi işlerini fiilen kendisi yapan veya yaptıran 
mükellefler ile genel bütçeli idarelere bu işlere ilişkin olarak yapılan mal 
teslimleri ve inşaat taahhüt işlerinin KDV ’den istisna olduğu hükme 
bağlanmıştır.  
--- Page 185 ---
173 
Buna göre, ülkemizin jeop olitik konumu dikkate alınarak; deniz, 
hava ve demiryolu ulaşım sisteminin geliştirilmesi ve rekabet gücünün 
artırılması amaçlanmıştır. 
Maddenin birinci fıkrasının (f) bendiyle, Milli Savunma Bakanlığı, 
Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Savunma Sanayii  Başkanlığı, Milli 
İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı ve Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğüne 
milli savunma ve iç güvenlik ihtiyaçları için uçak, helikopter, gemi, 
denizaltı, tank, panzer, zırhlı personel taşıyıcı, roket, füze ve benzeri 
araçlar, silah, mühimmat, silah malzeme, teçhizat ve sistemleri ile bunların 
araştırma-geliştirme, yazılım, üretim, montaj, yedek parça, bakım -onarım 
ve modernizasyonuna ilişkin olarak yapılan teslim ve hizmetler ve bu 
teslim ve hizmetleri gerçekleştirenlere bu kapsamda yapılacak  olan, 
miktarı ve nitelikleri yukarıda sayılan kuruluşlarca onaylanan teslim ve 
hizmetler KDV’den istisna edilmiştir. 
Bu kuruluşlara istisna kapsamında mal teslimi ya da hizmet ifasında 
bulunmayı taahhüt eden mükelleflere (yüklenicilere) kapsam ve niteliği  
ulusal güvenlik kuruluşları tarafından onaylanacak mal teslimleri ile 
hizmet ifalarında da istisna uygulanmaktadır. 
Düzenlemeyle milli güvenlik amacıyla bazı silah, mühimmat, savaş 
araç ve gereçlerinin alımı ile bunlara yönelik hizmetlere KDV istisnası 
getirilmiştir. 
Maddenin birinci fıkrasının (g) bendiyle; 06/06/2002 tarihli ve 4760 
sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (II) sayılı listede yer alan 
malların, Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatına teslimi KDV ’den istisna 
edilmiştir. Diğer taraftan, 4760 sayılı Kanuna ekli (II) sayılı listede yer alan 
malların Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatı tarafından ithali de KDV’den 
istisnadır. 
--- Page 186 ---
174 
Maddenin birinci fıkrasının (ğ) bendiyle  tarım ürünleri lisanslı 
depoculuk faaliyetlerinin desteklenmesi  amacıyla 5300 sayıl ı Tarım 
Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre düzenlenen ürün senetlerinin, 
ihtisas/ticaret borsaları aracılığıyla ilk teslimi KDV’den istisna edilmiştir. 
Buna göre, lisanslı depoya konulan ürünlerin ihtisas/ticaret borsalarında, 
kendilerini temsil ede n ürün senetleri aracılığıyla ilk teslimlerinde KDV 
hesaplanmamakta ve KDV mükellefiyeti bulunan ürün sahipleri tarafından 
bu teslimle ilgili olarak yüklenilen ve indirim yoluyla giderilemeyen KDV, 
mükelleflerce talep edilmesi halinde iade edilebilmektedir.  
Maddenin birinci fıkrasının (h) bendi ile; 
 Türkiye Kızılay Derneğine tüzüğünde belirtilen amaçlarına uygun 
olarak afet yönetimi ve yardımları, barınma, beslenme, sosyal 
yardımlar, toplumu bilinçlendirme, ulusal ve uluslararası insancıl 
hukuk ve uluslara rası Kızılay -Kızılhaç Hareketi faaliyetleri, savaş 
veya olağanüstü hâllerdeki görevleri ile kan, sağlık, göç ve mülteci 
hizmetlerini (sığınmacı hizmetleri dâhil) yerine getirmesine yönelik 
görevler kapsamında yapılan teslim ve hizmetler, 
 Türkiye Kızılay De rneğinin ulusal ve uluslararası işbirlikleri, 
uluslararası mensubiyet ve üyelikleri, Birleşmiş Milletlere bağlı kurum 
ve kuruluşlar ile uluslararası akreditasyonu olan yardım kuruluşlarıyla 
yürüttüğü insani yardım faaliyetleri kapsamındaki teslim ve hizmetleri 
istisna kapsamına alınmıştır. 
Türkiye Kızılay Derneğine yapılan teslim ve hizmetler ile Türkiye 
Kızılay Derneğinin teslim ve hizmetlerine yönelik istisna uygulaması 
Kanun maddesinde sayılan işlemlerle sınırlı olup bunlar dışındaki 
işlemlerde genel hükümlere göre KDV uygulanır. 
Maddenin birinci fıkrasının  (ı) bendi ile tarım ve hayvancılık 
sektörünün önemli girdilerinden  olan gübre ve yem teslimleri istisna 
--- Page 187 ---
175 
kapsamına alınarak; tarım ve hayvancılık sektöründe faaliyette bulunan 
üreticilerin üzerindeki ve rgi yükünün ve üretim maliyetlerinin 
düşürülmesi, üreticilerin bu şekilde teşvik edilerek tarımsal ve hayvansal 
üretimin artırılması ve tarımsal ve hayvansal ürün ihracatının artırılarak, 
ithalatın azaltılması amaçlanmıştır. 
Maddenin birinci fıkrasının (i) bendi ile yabancı şahıs ve kurumlar 
ile yurt dışında çalışma veya oturma izni alarak yurt dışında yaşayan Türk 
vatandaşlarına işyeri ve konutların ilk teslimleri KDV’den istisna 
edilmiştir.  
Maddenin birinci fıkrasının (j) bendine göre; organize sanayi 
bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinin su, kanalizasyon, arıtma, doğalgaz, 
elektrik, haberleşme, yenilenebilir ve diğer enerji tesisleri ile yol yapımına 
ve küçük sanayi sitelerindeki işyerlerinin inşasına ilişkin, bunlara veya 
bunlar tarafından oluşturulan iktisadi işletmelere yapılan mal teslimleri ile 
hizmet ifaları 01/04/2018 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere KDV’den 
istisna edilmek suretiyle, yatırımlar üzerindeki KDV yükünün azaltılması 
amaçlanmaktadır.  
Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerine veya bunlar 
tarafından oluşturulan iktisadi işletmelere istisna kapsamında teslimde 
bulunan veya hizmet ifa eden mükelleflerin mal ve hizmet alımları ise 
genel hükümlere göre KDV’ye tabi olacaktır. 
Maddenin birinci fıkrasının (k) bendi ile genel ve özel bütçeli kamu 
idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere bağışlanmak üzere 
yapılan okul, sağlık tesisi ve yüz yatak (kalkınmada öncelikli yörelerde elli 
yatak) kapasitesinden az olmamak üzere öğrenci yurdu ile çocuk yuvası, 
yetiştirme yurdu, huzurevi, bakım ve rehabilitasyon merkezi, mülki idare 
amirlerinin izni ve denetimine tabi ibadethaneler, Diyanet İşleri Başkanlığı 
denetimine tabi yaygın din eğitimi verilen tesisler, Gençlik ve Spor 
--- Page 188 ---
176 
Bakanlığına ait gençlik merkezleri ile gençlik ve izcilik kamplarının inşası 
dolayısıyla bağışta bulunacaklara yapılan teslim ve hizmetler istisna 
tutulmaktadır.  
Buna göre, istisna uygulamasında sosyal amaç ve vazgeçilen bir 
vergi olmakla birlikte, nihai olarak bedelsiz teslim, kar amacı gütmeyen ve 
ticari mahiyet arz etmeyen kamu kurumlarına yapılmış olduğundan ve 
mükellefin lehine ayrıcalıklı bir uygulama niteliği taşımadığından vergi 
harcaması oluşmayacaktır. 
Maddenin birinci fıkrasının (l) bendi ile Sağlık Bakanlığınca izin 
verilen gerçek veya tüzel kişiler tarafından, Türkiye’de yerleşmiş olmayan 
yabancı uyruklu gerçek kişilere münhasıran sağlık kurum ve kuruluşlarının 
bünyesinde verilen koruyucu hekimlik, teşhis, tedavi ve rehabilitasyon 
hizmetleri tam istisna kapsamına alınmıştır. Koruyucu hekim lik, teşhis, 
tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin kapsamı Sağlık Bakanlığının ilgili 
mevzuat hükümlerine göre belirlenmiştir. Saç ekimi, cilt bakımı, kırışıklık 
tedavisi, dolgu maddeleri uygulamaları gibi estetik amacıyla yapılan 
hizmetler bu istisna kap samında değerlendirilme mektedir. Koruyucu 
hekimlik, teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetleri ile birlikte verilebilen 
konaklama, ulaşım, yemek gibi teslim ve hizmetler istisna kapsamına 
girmemektedir. 
Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bul unmayan ve 
193 sayılı Kanun a göre Türkiye’de yerleşmiş olmayan yabancı uyruklu 
gerçek kişiler bu istisnadan faydalanabilir. Öte yandan, 5901 sayılı Türk 
Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesi uyarınca kendilerine mavi kart 
verilen ve Türkiye ’de yerleşmiş o lmayan gerçek kişiler de bu istisnadan 
faydalanabilir. 
Bu kapsamda  hastaneler (kamu, özel, üniversite), tıp merkezleri, 
polikliniklerin yanında Sağlık Bakanlığından izin almak suretiyle 
--- Page 189 ---
177 
faaliyette bulunan; aile ve toplum sağlığı merkezleri, muayenehaneler,  
laboratuvarlar, müesseseler, ağız ve diş sağlığı hizmeti sunan özel sağlık 
kuruluşları, ambulans hizmetleri sunan kuruluşlar, diyaliz merkezleri, fizik 
tedavi ve rehabilitasyon merkezleri, genetik hastalıklar tanı merkezleri, 
hiperbarik oksijen tedavisi u ygulanan özel sağlık kuruluşları, 
hemoglobinopati tanı merkezleri, madde bağımlılığı tedavi merkezleri, 
üremeye yardımcı tedavi merkezleri, terapötik aferez merkezleri, 
geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulama merkezleri, kordon kanı bankaları 
ile kaplıcalar ın Türkiye ’de yerleşmiş olmayan yabancı uyruklu gerçek 
kişilere verdikleri koruyucu hekimlik, teşhis, tedavi ve rehabilitasyon 
hizmetlerinde istisna uygulanır. 
Maddenin birinci fıkrasının (m) bendi ile Ar-Ge, yenilik ve tasarım 
yoluyla ülke sanayisi ve eko nomisinin uluslararası düzeyde rekabet 
edebilir bir yapıya kavuşturulması için teknolojik bilgi üretilmesini, üründe 
ve üretim süreçlerinde yenilik yapılmasını, ürün kalitesi ve standardının 
yükseltilmesini, verimliliğin artırılmasını, üretim maliyetlerini n 
düşürülmesini teminen, 4691 sayılı Kanun kapsamındaki teknoloji 
geliştirme bölgeleri ile ihtisas teknoloji geliştirme bölgelerinde, 5746 sayılı 
Kanun kapsamındaki Ar-Ge ve tasarım merkezlerinde, 6550 sayılı Kanun 
kapsamındaki araştırma laboratuvarlarında  Ar-Ge, yenilik ve tasarım 
faaliyetlerinde bulunanlara, münhasıran bu faaliyetlerinde kullanılmak 
üzere yapılan yeni makine ve teçhizat teslimleri tam istisna kapsamına 
alınmıştır. 
İstisna “yeni” makine ve teçhizat teslimlerine tanındığından, istisna 
kapsamında teslime konu edilecek makine ve teçhizatın kullanılmamış 
olması gerekmektedir. Diğer taraftan, makine ve teçhizatın aksam, parça, 
aksesuar ve teferruatları istisna kapsamında değerlendirilmez. 
Maddenin birinci fıkrasının (n) bendi hükmü gereğince 22/02/2019 
tarihinden itibaren;  21/06/1927 tarihli ve 1117 sayılı Küçükleri Muzır 
--- Page 190 ---
178 
Neşriyattan Koruma Kanunu hükümlerine göre poşetlenerek satılanlar 
hariç olmak üzere basılı kitap ve süreli yayınların teslimi istisna kapsamına 
alınmıştır. 
 İstisna, basılı kitap ve süreli yayınların (ikinci el olanlar dahil) yurt 
içindeki her safhada tesliminde ve ithalinde uygulanır. Ders kitapları, dini 
kitaplar, ansiklopediler, almanaklar, hikaye ve romanlar (foto roman, çizgi 
roman dahil), yemek kitapları, kitap şeklindeki harita ve atlaslar, soru ve 
bilgi bankası kitapları, mevzuat seti kitapları da istisna kapsamındadır.  
İstisna, basılı kitap ve süreli yayınların teslimine ilişkin olup bunların 
basımına ilişkin alınan mal ve hizmetler KDV’ye tabidir. 
 İstisnanın uygulanmas ında 3065 sayılı Kanunun 13 üncü 
maddesinin ikinci fıkrasında belirlenen had uygulanmayacağından, teslim 
bedeline bakılmaksızın basılı kitap ve süreli yayınların tesliminde ve 
ithalinde istisna uygulanır.  
Maddede düzenlenen istisnalar Kanunun 32 nci madde si 
kapsamında tam istisna olup bu teslim ve hizmetleri yapanlar tarafından bu 
kapsamda yüklenilen ancak indirilemeyen KDV iade edilmektedir. 
Dolayısıyla milli güvenliğe ilişkin düzenleme olan 13 üncü maddenin 
birinci fıkrası (f) bendi, faaliyetlerine ilişk in olarak Türk Kızılay 
Derneğine yapılan teslim ve hizmetlere ilişkin düzenleme yapan (h) bendi 
ve yine kamu kurumlarına bağışta bulunacaklara yapılan teslim ve 
hizmetlere ilişkin düzenleme yapan (k) bendi dışında kalan (a), (b), (c), (d), 
(e), (g), (ğ), ( ı), (i), (j), (l), (m)  ve (n) bentleri kapsamında alınmasından 
vazgeçilen KDV, vergi harcamasına konu olacaktır. Buna göre, KDV’den 
istisna teslim ve hizmet bünyesine giren vergiler indirim ve iadeye konu 
olmak suretiyle satıcı üzerindeki vergi yükü sıfırlanmış olduğundan, istisna 
kapsamına giren işlemlere ait teslim ve hizmet tutarı üzerinden 
hesaplanması gereken KDV vergi harcaması olacaktır. 
--- Page 191 ---
179 
2.3.2. İhraç malı taşıyan araçlara motorin teslimi (Madde 14) 
3065 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında yapılan 
düzenlemeyle; yurt dışına yapılan ticari eşya taşımacılığında oluşan taşıma 
maliyetlerinin azaltılarak gerek taşımacılık sektörünün gerekse ülkemiz 
ihracatının teşvik edilmesi amaçlanmıştır. Böylece, yurt dışı na ihracat 
rejimi ve transit rejim i kapsamında eşya taşımacılığı yapan araçların 
yakıtlarını Türkiye’den almaları teşvik edilmektedir. Buna göre; 
“4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile 5015 sayılı 
Petrol Piyasası Kanunu hükümleri çerçevesinde, Cumhurbaşkanınca 
belirlenen sınır kapılarında 4458 sayılı Gümrük Kanununun ihracat rejimi 
kapsamında yurt dışına çıkarılacak eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve 
soğutucu ünitesine sahip yarı römorkların depolarına (araçların ve 
soğutucu ünitelerin standart yakıt deposu miktarlarını aşmamak kaydıyla) 
yalnızca yurt dışına çıkışlarında yapılacak motorin teslimi vergiden 
istisnadır.  
Maliye Bakanlığı, bu istisna uygulamasına ilişkin usûl ve esasları 
belirlemeye yetkilidir.” 
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Madde ile; 4054 sayılı Rekabetin Korunmas ı Hakkında Kanun ile 
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu hükümleri çerçevesinde, 
Cumhurbaşkanınca belirlenen sınır kapılarında 4458 sayılı Gümrük 
Kanununun ihracat rejimi kapsamında yurt dışı na çıkarılacak eşyayı 
taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine  sahip yarı römorkların 
depolarına (araçların ve soğutucu ünitelerin standart yakıt deposu 
miktarlarını aşmamak kaydıyla) yalnızca yurt dışına çıkışlarında yapılacak 
motorin teslimleri KDV’den istisna edilmiştir. 
Araçlara istisna kapsamında yapılacak motor in teslimi ni yalnızca 
şartları taşıyan bayiler yapabilecektir. Söz konusu teslimler Kanunun 32 
--- Page 192 ---
180 
nci maddesi kapsamında tam istisna olup KDV’den istisna teslim ve 
hizmet bünyesine giren vergiler indirim ve iadeye konu olmak suretiyle 
satıcı üzerindeki vergi yükü sıfırlanmış olduğundan, istisna teslim ve 
hizmet matrahı üzerinden hesaplanması gereken KDV, vazgeçilen vergi 
tutarı olacaktır. Ancak vazgeçilen KDV ödenmiş olsaydı, 3065 sayılı 
Kanunun 14 üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkraları uyarınca ödeyenler 
tarafından iadeye konu olacağından, bu kapsamda alınmayan KDV vergi 
harcaması olmayacaktır. 
2.3.3. İthalat istisnası (Madde 16) 
3065 sayılı  Kanunun 16 ncı maddesi ithalat aşamasına ilişkin 
istisnaları düzenlemektedir. Buna göre; 
“ 1. Aşağıdaki teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır:  
a) Bu Kanuna göre teslimleri vergiden istisna edilen mal ve 
hizmetlerin ithali,  
b) 4458 sayılı Gümrük Kanununun 167 nci maddesi [(5) numaralı 
fıkrasının (a) bendi ile (7) numaralı fıkrası hariç] geçici ithalat ve hariçte 
işleme rejimleri ile geri gelen eşyaya ilişkin hükümleri kapsamında gümrük 
vergisinden muaf veya müstesna olan eşyanın ithali, (Bu Kanunun 11 inci 
maddesinde düzenlenen ihracat istisnasından yararlanarak ihraç olunan 
ancak, Gümrük Kanununun 168, 169 ve 170 inci maddelerinde belirtildiği 
şekilde geri gelen eşyanın ithalat istisnasından faydalanabilmesi için, bu 
eşyayla ilgili olarak ihracat istisnasından faydalanılan miktarın gümrük 
idarelerine ödenmesi veya bu miktar kadar teminat gösterilmesi şarttır.)  
c) Gümrük Kanunundaki transit ve gümrük antrepo rejimleri ile 
geçici depolama ve serbest bölge hükümlerinin uygulandığı mallar,” 
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
--- Page 193 ---
181 
Kanunun 1 inci maddesinin ikinci fıkrasında, her türlü mal ve hizmet 
ithalatının KDV’nin konusuna girdiği, ithalatın kamu sektörü, özel sektör 
veya herhangi bir gerçek veya tüzelkişi tarafından yapılmasının veya 
herhangi bir şekil ve surette gerçekleştirilmesinin, özellik taşıyıp 
taşımadığına bakılmaksızın vergiye tabi olacağı belirtilmiştir. Kanunun 16 
ncı maddesiyle, ithal yolu ile gelen mal ve hizmetlerden bir kısmı 
KDV’den istisna edilmiştir. 
Kanunun 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının ( a) bendi ile mezkur 
Kanuna göre teslimleri vergiden istisna edilen mal ve hizmetlerin ithalinin, 
ithalat istisnasından yararlanacağı hükmü getirilmiş ve aynı mahiyetteki 
işlemlerin yurt içinde yapılması veya yurt dışı ndan ithal edilmesi 
hallerinde farklı vergi uygulamalarının önüne geçilmiştir. 
Mükellefler tarafından ithalatı v ergiden istisna edilen mal ve 
hizmetlerden vergi harcamasına konu olanlar dâhilde yapılan uygulama  
kapsamında zaten vergi harcaması olarak değerlendirildiği için ithalat 
aşamasında tekrar vergi harcaması hesaplanmaması gerekmektedir.  
Ancak, mükellef olmayanlar tarafından vergiden istisna edilen m al ve 
hizmetlerin ithalatında, ithalat aşamasında alınmayan vergi, vergi 
harcaması olacaktır.  
Kanunun ithalat istisnasını düzenleyen  16 nc ı maddesinin birinci 
fıkrasının (b) bendi nde Gümrük Kanununun bazı maddelerine atıfta 
bulunularak, bu maddeler kapsam ına giren malların ithalinin KDV ’den 
müstesna olduğu hükme bağlanmıştır. Gümrük Kanununun atıfta 
bulunulan bu maddelerinde, gümrük vergisinden muaf veya müstesna 
olarak ithal edilecek ve esas itibarıyla gayri ticari nitelik taşıyan ve daha 
çok kişisel ve a ilevi kullanıma mahsus bazı mallar sayılmaktadır. 
Dolayısıyla bunların ithali aşamasında vergi harcaması oluşmayacaktır.  
--- Page 194 ---
182 
Gerçek kişiler tarafından, gümrük antreposu sayılan gümrüksüz satış 
mağazalarından KDV ’den istisna olarak satın alınan malların, Gümrü k 
Kanununun 167 nc i maddesinin birinci fıkrasının (4) ve (6/a) numaralı 
bentleri kapsamında ithali de Kanunun 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının 
(b) bendi uyarınca KDV’ye tabi değildir.  
Kanunun 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında 
transit ve gümrük antrepo rejimleri ile serbest bölge ve geçici depolama 
hükümlerinin uygulandığı mallar gibi Gümrük Kanunu açısından özel 
rejime tabi olan uygulamalar kapsamında alınmayan KDV vergi 
harcamasına konu olmayacaktır.  
2.3.4. Sosyal ve askerî am açlı istisnalarla diğer istisnalar 
(Madde 17) 
3065 sayılı Kanunun  17 nci maddesi nde kısmi istisnalar 
düzenlenmektedir. Buna göre vergi harcamasına konu olduğu düşünülen 
düzenlemelere aşağıda yer verilmektedir. Değerlendirme yapılırken bir 
uygulamanın vergi  harcaması sayılması için sosyal ve ekonomik amaç 
yanında işlemin daha çok kar amaçlı olması ve bu kapsamda alınması 
gereken bir KDV ’den vazgeçilmesi, ayrıcalıklı uygulamanın belirli bir 
kesime hitap etmesi ve dolayısıyla genele ilişkin bir düzenleme olmaması 
gerekmektedir. Madde metni aşağıda yer almaktadır:  
“Madde 17-1. Kültür ve Eğitim Amacı Taşıyan İstisnalar: 
Genel ve katma bütçeli daireler, il özel idareleri, belediyeler, köyler, 
bunların teşkil ettikleri birlikler, üniversiteler, döner sermayeli kuruluşlar, 
kanunla ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle  kurulan kamu kurum ve 
kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, siyasî partiler 
ve sendikalar, kanunla kurulan veya tüzelkişiliği haiz emekli ve yardım 
sandıkları, kamu menfaatine yararlı  dernekler, tarımsal amaçlı 
kooperatifler ve Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıfların: 
--- Page 195 ---
183 
... 
2. Sosyal Amaç Taşıyan İstisnalar: 
... 
d) 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu 
kapsamındaki tescilli taşınmaz kültür varlıklarının rölöve, restorasyon ve 
restitüsyon projelerine münhasır olmak üzere, bu projelendirmelerden 
yararlananlara verilen mimarlık hizmetleri ile projelerin uygulanması 
kapsamında yapılacak teslimler. 
... 
3. Askeri Amaç Taşıyan İstisnalar: 
a) … orduevi ve bağlı şubeleri, askerî gazinolar, kışla gazinoları, ... 
askerî kantinler … bu kurum ve kuruluşların yapacağı Gelir Vergisi 
Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal ve hakların kiralanması 
işlemleri,  
4. Diğer İstisnalar: 
a) Gelir Vergisi Kanununa göre vergiden muaf esnaf ile kazançları 
basit usulde tespit edilen mükellefler tarafından yapılan teslim ve 
hizmetler, aynı Kanunun mükerrer 20/B maddesi kapsamında 
vergilendirilen kazançlara konu teslim ve hizmetler, 
b) Gelir Vergisi Kanununa göre gerçek usulde vergiye tabi olmayan 
çiftçiler ile aynı Kanunun 66 ’ncı maddesine göre vergiden muaf olan 
serbest meslek erbabı tarafından yapılan teslim ve hizmetler, 
... 
d) İktisadi işletmelere dahil olmayan gayrimenkullerin 
kiralanması işlemleri, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ok ullarda kantin 
olarak belirlenen alanların okul aile birlikleri tarafından kiraya verilmesi 
--- Page 196 ---
184 
işlemleri ile Sağlık Bakanlığına bağlı  hastane, klinik, dispanser, 
sanatoryum gibi kurum ve kuruluşların yapacağı Gelir Vergisi Kanununun 
70 inci maddesinde belirtilen mal ve hakların kiralanması işlemleri, 
e) … 5520 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (1) 
ve (p) bentlerinde belirtilen kurumların kredi teminatı sağlama işlemleri, 
... 
g) Külçe altın ve külçe gümüş teslimleri ile kıymetli taşların (elmas, 
pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet, inci) 6/12/2012 tarihli ve 
6362 sayılı  Sermaye Piyasası Kanununa göre Türkiye ’de kurulu 
borsalarda işlem görmek üzere ithali, borsaya teslimi ve borsa üyeleri 
arasında el değiştirmesi, döviz, para, damga pulu, değerli kâğıtlar, hisse 
senedi, tahvil, (elde edilen faiz gelirleri ile sınırlı olmak üzere tahvil satın 
almak suretiyle verilen finansman hizmetleri dâhil) varlık kiralama 
şirketleri tarafından ihraç edilen kira sertifikaları, Türkiye ’de kurulu 
borsalarda işlem gören sermaye piyasası araçları ile metal, plastik, lastik, 
kauçuk, kâğıt, cam hurda ve atıkları ile konfeksiyon kırpıntılarının teslimi, 
h) Ziraî amaçlı su teslimleri ile köy tüzel kişiliklerince köyde ikamet 
edenlere yapılan ticarî amaçlı ol mayan perakende içme suyu teslimleri, 
kamu kuruluşları, tarımsal kooperatifler ve çiftçi birliklerince yapılan 
arazi ıslahına ait hizmetler, 
... 
i) Varlık ve hakların, Türkiye Varlık Fonu ve alt fonlara devri ile bu 
varlık ve hakların Türkiye Varlık Fonu Yönetimi Anonim Şirketi tarafından 
yönetilmesi suretiyle yapılan teslim ve hizmetler, 
Bu bent kapsamında istisna edilen işlemler bakımından, 30 uncu 
maddenin birinci fıkrasının (a) bendi hükmü uygulanmaz. 
 ... 
--- Page 197 ---
185 
k) Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi s itelerinin kurulması 
amacıyla oluşturulan iktisadi işletmelerin arsa ve işyeri teslimleri, 
l) 30.1.2002 tarihli ve 4743 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan 
varlık yönetim şirketlerinin bankalar, özel finans kurumları ve diğer mali 
kurumlardan devraldığı alacakların tahsili amacıyla bu alacakların 
teminatını oluşturan mal ve hakların (müzayede mahallinde satışı dahil) 
teslimi ile aynı Kanuna göre finansal yeniden yapılandırma çerçeve 
anlaşmaları hükümleri kapsamında yeniden yapılandırılan borçların 
ödenmemesi nedeniyle bu borçların teminatını oluşturan mal ve hakların 
(müzayede mahallinde satışı dahil) teslimi,  
m) Bankalar Kanunu uyarınca; mal ve hakların Tasarruf Mevduatı 
Sigorta Fonuna teslimi ile bunların Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu 
tarafından (müzayede mahallinde satışı dahil) teslimi, bu Fonun devraldığı 
alacakların tahsili amacıyla, bunların teminatını oluşturan mal ve 
hakların (müzayede mahallinde satışı dahil) teslimi ve temettü hariç 
ortaklık haklarıyla yönetim ve denetimleri devralınan şirketle rin 
aktiflerinin Fon alacaklarının tahsili amacıyla (müzayede mahallerinde 
yapılan satışlar dahil) teslimi, 
Bu istisna işlem bedelinden Fona intikal eden tutarla orantılı 
uygulanır.  
n) Basın, Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğüne verilen haber 
hizmetleri. 
o) Gümrük antrepoları ve geçici depolama yerleri ile gümrük 
hizmetlerinin verildiği gümrüklü sahalarda vergisiz satış yapılan 
işyerlerinin ve bu işyerlerine ait depo ve ardiye gibi bağımsız birimlerin 
kiralanması, 
ö) Gümrük antrepoları ve geçici depolama  yerleri ile gümrük 
hizmetlerinin verildiği gümrüklü sahalarda, ithalat ve ihracat işlemlerine 
--- Page 198 ---
186 
konu mallar ile transit rejim kapsamında işlem gören mallar için verilen 
ardiye, depolama ve terminal hizmetleri, 
p) … Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca yapılan arsa ve arazi 
teslimleri… 
r) Kurumların aktifinde en az iki tam yıl süreyle bulunan iştirak 
hisselerinin satışı suretiyle gerçekleşen devir ve teslimler ile bankalara, 
finansal kiralama ve finansman şirketlerine borçlu olanların ve kefillerinin 
borçlarına karşılık taşınmaz ve iştirak hisselerinin (müzayede 
mahallerinde yapılan satışlar dahil) bankalara, finansal kiralama ve 
finansman şirketlerine devir ve teslimleri ile bu taşınmaz ve iştirak 
hisselerinin finansal kiralama ve finansman şirketlerince devir ve teslimi.  
İstisna kapsamındaki kıymetlerin ticaretini yapan kurumların, bu 
amaçla aktiflerinde bulundurdukları iştirak hisselerinin teslimleri istisna 
kapsamı dışındadır. 
İstisna kapsamında teslim edilen kıymetlerin iktisabında yüklenilen 
ve teslimin yap ıldığı döneme kadar indirim yoluyla giderilemeyen katma 
değer vergisi, teslimin yapıldığı hesap dönemine ilişkin gelir veya 
kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınır. 
Bu fıkranın (u) bendi kapsamında varlık kiralama şirketlerine ve (y) 
bendi kapsamında finansal kiralama şirketleri, katılım bankaları ile 
kalkınma ve yatırım bankalarına devredilen iştirak hisselerinin, kaynak 
kuruluş ve kiracı tarafından üçüncü kişilere satışına ilişkin en az iki tam 
yıl aktifte bulundurma süresinin h esabında, bu iştirak hisselerinin varlık 
kiralama şirketleri, finansal kiralama şirketleri, katılım bankaları ile 
kalkınma ve yatırım bankalarının aktifinde bulunduğu süreler de dikkate 
alınır. 23 
                                                      
23 7456 sayılı Kanun ile maddede yer alan taşınmaz istisnası kaldırılmıştır. 
--- Page 199 ---
187 
s) Engellilerin eğitimleri, meslekleri, günlük yaşamları içi n özel 
olarak üretilmiş her türlü araç-gereç ve özel bilgisayar programları. 
ş) 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 38/A maddesinde 
tanımlanan konut finansmanı amacıyla teminat gösterilen veya ipotek 
konulan konutun, konut finansman kuruluşları, Toplu K onut İdaresi 
Başkanlığı, ipotek finansmanı kuruluşları ya da üçüncü kişilere teslimi 
(müzayede mahallinde yapılan satışlar dahil) ile bu şekilde alınan 
konutun, konut finansman kuruluşları, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı 
veya ipotek finansmanı kuruluşları tarafından teslimi (müzayede 
mahallinde yapılan satışı dahil). 
t) 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu 
kapsamında düzenlenen ürün senetlerinin, 1 inci maddenin birinci 
fıkrasının (3) numaralı bendinin (d) alt bendi ile 13 üncü maddenin birinci 
fıkrasının (ğ) bendinde belirtilen işlemler hariç olmak üzere, ürün ihtisas 
borsaları ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığından ürün senedi alım -satımı 
konusunda izin alan ticaret borsaları aracılığıyla teslimleri (Bu kapsamda 
vergiden istisna edilen işlemle r bakımından 30 uncu maddenin birinci 
fıkrasının (a) bendi hükmü uygulanmaz.). 
u) Her türlü varlık ve hakkın, kaynak kuruluşlarca, kira sertifikası 
ihracı amacıyla ve sözleşme süresi sonunda geri alınması şartıyla varlık 
kiralama şirketlerine devri ile bu varlık ve hakların varlık kiralama 
şirketlerince kiralanması ve devralınan kuruma devri. 
İstisna kapsamında, varlık kiralama şirketlerine devredilen varlık ve 
hakların iktisabında yüklenilen ve devrin yapıldığı döneme kadar indirim 
yoluyla giderilemeyen ka tma değer vergisi, devrin yapıldığı hesap 
dönemine ilişkin gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider 
olarak dikkate alınır. 
--- Page 200 ---
188 
v) 3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu uyarınca 
oluşturulan Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından münhas ıran 
uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin olarak verilen hizmetler. 
y) 21/11/2012 tarihli ve 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring 
ve Finansman Şirketleri Kanunu kapsamında; finansal kiralama şirketleri, 
katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarınc a bizzat kiracıdan 
satın alınıp geriye kiralanan her türlü taşınır ve taşınmazlara uygulanmak 
üzere ve kiralamaya konu kıymetin mülkiyetinin sözleşme süresi sonunda 
kiracıya devredilecek olması koşulu ile kiralamaya konu taşınır ve 
taşınmazın kiralayana satılması, satan kişilere kiralanması ve devri.  
İstisna kapsamında, finansal kiralama şirketleri, katılım bankaları 
ile kalkınma ve yatırım bankalarına devredilen her türlü taşınır ve 
taşınmaz malların iktisabında yüklenilen ve devrin yapıldığı döneme kadar 
indirim yoluyla giderilemeyen katma değer vergisi, devrin yapıldığı hesap 
dönemine ilişkin gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider 
olarak dikkate alınır. 
z) 13/6/2006 tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 5/B 
maddesi kapsamında ki araştırma ve geliştirme, yenilik ile yazılım 
faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan patentli veya faydalı model belgeli 
buluşa ilişkin gayri maddi hakların kiralanması, devri veya satışı (Bu 
kapsamda vergiden istisna edilen işlemler bakımından bu Kanunun  30 
uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi hükmü uygulanmaz.)” 
Kısmi istisnalar, işlemlere ilişkin alış ve giderlere ait KDV ’nin 
prensip olarak indirim ve/veya iadeye konu edilemediği istisna 
düzenlemeleridir. Bu kapsamdaki işlemler nedeniyle yükleni len vergiler, 
3065 sayılı Kanunun 30/a ve 58 inci maddeleri uyarınca gelir ve kurumlar 
vergisi bakımından gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınabilir. 
Vergi harcaması hesaplanırken teslim veya hizmetin tabi olduğu oran 
--- Page 201 ---
189 
üzerinden hesaplanacak vergid en, bu teslim ve hizmetin satın alınması 
veya imalinde yüklenilen vergilerin mahsup edilmesi gerekmektedir. Eğer 
işleme ilişkin yüklenilen vergiler tespit edilemiyorsa, bu işlemler nedeniyle 
yüklenilen vergiler indirim ve iadeye konu edilemediğinden sadece  brüt 
kar üzerinden hesaplanması gereken KDV vergi harcamasına konu 
olacaktır. Başka bir ifadeyle, istisna teslim ve hizmet bedeli içerisindeki 
brüt kara, işlemin tabi olduğu oran çarpılmak suretiyle vergi harcaması 
tutarı bulunacaktır. 
Ancak, mezkûr Kanunun 17 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (ı), 
(i), (ö), (r), (t) ve (z) bentleri uyarınca vergiden istisna edilmiş bulunan 
işlemlerle ilgili fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen KDV mükellefin 
vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan KDV’den indirilebilir. Ayrıca, 
Kanunun 17 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (s) bendi  kapsamında 
indirim konusu yapılamayan KDV, aynı Kanunun 32 nci maddesi 
kapsamında iade edilebilmektedir.  
Bu kapsamdaki işlemler nedeniyle yüklenilen ve indirim yoluyla 
giderilemeyen KDV mükelleflere esas itibarıyla iade edilmese bile, indirim 
hakkı nihai olarak kullanılabildiğinden, bu işlemlerde istisna teslim ve 
hizmet bedeli üzerinden hesaplanması gereken KDV vergi harcaması 
olacaktır.   
2.3.5. Vergi indirimi (Madde 28, 29) 
3065 sayılı Kanunun 28 inci maddesinde; 
“Katma değer vergisi oranı, vergiye tabi her bir işlem için %10’dur. 
Cumhurbaşkanı bu oranı, dört katına kadar artırm aya, % 1’e kadar 
indirmeye, bu oranlar dahilinde muhtelif mal ve hizmetler ile bazı malları 
perakende safhası ve inşaatın yapıldığı arsanın veya konutun vergi değeri 
ve bulunduğu yeri esas alarak konut teslimleri için farklı vergi oranları 
tespit etmeye yetkilidir.”  
--- Page 202 ---
190 
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 1 inci maddesiyle mal 
teslimleri ile hizmet ifalarına uygulanacak KDV oranları; 
Ekli listelerde yer alanlar hariç olmak üzere, vergiye tabi işlemler 
için (%20), 
Ekli (I) sayılı listede yer alan teslim ve hizmetler için (%1), 
Ekli (II) sayılı listede yer alan teslim ve hizmetler için (%10) olarak 
tespit edilmiştir.24  
3065 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinde ise; 
“1. Mükellefler, yaptıkları vergiye tabi işlemler üzerinden 
hesaplanan katma değer vergisinden, bu Kanunda aksine hüküm 
olmadıkça, faaliyetlerine ilişkin olarak aşağıdaki vergileri indirebilirler:  
a) Kendilerine yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla hesaplanarak 
düzenlenen fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen katma değer vergisi,  
b) İthal olunan mal ve hizmetler dolayısıyla ödenen katma değer 
vergisi,  
c) Götürü veya telafi edici usulde vergiye tabi mükelleflerden gerçek 
usulde vergilendirmeye geçenlerin, çıkarılan envantere göre hesap dönemi 
başındaki mallara ait fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen katma değer 
vergisi,  
ç)  Vergi kesintisi yapmakla sorumlu tutulanlar tarafından sorumlu 
sıfatıyla beyan edilerek ödenen katma değer vergisi,25 
                                                      
24 07/07/2023 tarihli ve 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile oran değişiklikleri 
yapılmıştır. 
25 7491 sayılı Kanun ile eklenen bent. 
--- Page 203 ---
191 
2. Bir vergilendirme döneminde indirilecek katma değer vergisi 
toplamı, mükellefin vergiye tâbi işlemleri dolayısıyla hesaplanan katma 
değer vergisi toplamından fazla olduğu t akdirde, aradaki fark sonraki 
dönemlere devrolunur ve iade edilmez. Şu kadar ki, 28 inci madde 
uyarınca Cumhurbaşkanı tarafından vergi nispeti indirilen teslim ve 
hizmetlerle ilgili olup indirilemeyen ve tutarı Cumhurbaşkanınca tespit 
edilecek sınırı aşan vergi, bu mükelleflerin vergi ve sosyal sigorta prim 
borçları ile genel ve katma bütçeli idareler ile belediyelere olan borçlarına 
ya da döner sermayeli kuruluşlar ile sermayesinin %51’i veya daha fazlası 
kamuya ait olan veya özelleştirme kapsamında buluna n işletmeler ile 
organize sanayi bölgelerinden temin ettikleri mal ve hizmet bedellerine 
ilişkin borçlarına mahsuben ödenir.  Ancak mahsuben iade edilmeyen 
vergi, Maliye Bakanlığınca belirlenen sektörler, mal ve hizmet grupları ve 
dönemler itibarıyla yılı içinde nakden iade edilebilir. Yılı içinde mahsuben 
iade edilemeyen vergi izleyen yıl içinde talep edilmesi şartıyla nakden veya 
mükellefin yukarıda sayılan borçlarına mahsuben iade edilir. 
Cumhurbaşkanı, vergi nispeti indirilen mal ve hizmet grupları ile sektörler 
itibarıyla, iade hakkını kısmen veya tamamen ya da amortismana tabi 
iktisadi kıymetler dolayısıyla yüklenilen katma değer vergisi ile sınırlı 
olmak üzere kaldırmaya; Maliye Bakanlığı, bu fıkranın uygulanmasına 
ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir. 
...”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Kanunun 28 inci maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak 
Cumhurbaşkanı tarafından vergi oranları indirilen teslim ve hizmetler 
dolayısıyla yüklenilen ve indirim yoluyla giderilemeyen KDV tutarlarının, 
Cumhurbaşkanınca belirlenen sınırı aşan kısmı, belirtilen borçlara yılı 
içinde vergilendirme dönemleri itibarıyla mahsuben, izleyen yıl içerisinde 
--- Page 204 ---
192 
talep edilmesi kaydıyla nakden ya da söz konusu borçlara mahsuben iade 
edilebilir. 
Vergi harcamasının hesaplanmasınd a, belirli ekonomik ve sosyal  
amacın varlığı, bu amaçları gerçekleştirmek üzere kanunen veya kanunun 
verdiği yetki çerçevesinde tahsil edilmeyen bir verginin olması ve bunun 
sonucunda belirli mükelleflere veya mükellef gruplarına, sektörlere veya 
gelir gru plarına ayrıcalıklı uygulama niteliğinde olan vergi 
ödenmemesinin veya daha az vergi ödenmesinin sağlanması 
gerekmektedir. Ancak, bu koşullar mevcut olmakla birlikte eğer bir 
uygulama sadece belirli bir mükellef veya mükellef gruplarına, sektörlere 
veya ge lir gruplarına ilişkin olmayıp, genele ilişkin bir düzenleme 
içeriyorsa bu uygulama vergi harcaması olarak kabul edilmeyecektir.   
Dolayısıyla, Kanunun 28 ve 29 uncu maddeleri hükümleri 
doğrultusunda indirimli oran uygulaması nedeniyle vazgeçilen bir vergi  
olmakla birlikte, uygulama, mükellef ayrımı gözetmeksizin tüm 
vatandaşlara yönelik olduğundan, standart vergi yapısının bir sonucu 
olarak kabul edilecek ve vergi harcaması oluşmayacaktır. 
2.3.6. Hasılat esaslı vergilendirme (Madde 38) 
3065 sayılı Kanunun 38 inci maddesinde; 
“Ticari kazancı işletme hesabı esasına göre tespit edilenler ile 
mesleki kazancı serbest meslek kazanç defterine göre tespit edilenlerden 
Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen sektör ve meslek grupları 
kapsamında yer alanlar, talep etmele ri halinde vergiye tabi işlemlerin 
karşılığını teşkil eden (katma değer vergisi dâhil) bedel üzerinden, bu 
Kanunun 28 inci maddesi uyarınca belirlenen en yüksek oranı geçmemek 
üzere, Cumhurbaşkanınca ilgili sektör veya meslek grubu için belirlenen 
oran uyg ulanmak suretiyle hesapladıkları katma değer vergisini, 
--- Page 205 ---
193 
indirilecek katma değer vergisi ile ilişkilendirmeksizin beyan ederek 
öderler. 
Birinci fıkra kapsamında hasılat esaslı vergilendirme usulüne göre 
vergilendirilen mükellefler, kazançlarının tespitinde kendilerine yapılan 
teslim ve hizmetler dolayısıyla alış vesikalarında gösterilen katma değer 
vergisi ile hasılat esaslı vergilendirme usulüne göre beyan ederek 
ödedikleri katma değer vergisini işlemin mahiyetine göre gider veya 
maliyet, yaptıkları teslim ve hizmetler dolayısıyla hesapladıkları katma 
değer vergisini gelir olarak dikkate alırlar. 
Hasılat esaslı vergilendirme usulüne geçen mükellefler, iki yıl 
geçmedikçe bu usulden çıkamazlar. 
Cumhurbaşkanı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca bilanço 
esasına göre defter tutan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerini, sektörler 
ve meslek grupları itibarıyla belirleyeceği yıllık iş hacimlerine göre hasılat 
esaslı vergilendirme usulü kapsamına almaya, Maliye Bakanlığı bu 
maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır.  
Bu kapsamda 718 ve 6775 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları ile şehir 
içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan ve bu faaliyetlerinden 
kaynaklanan hasılatlarının tamamını elektronik ücret toplam a sistemleri 
aracılığıyla elde eden otobüs ve dolmuş işletmelerinin (belediyelerin 
otobüs işletmeleri ile doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinin %51 veya 
daha fazlası belediyelere ait şirketler hariç) münhasıran il sınırları içinde 
yapmış oldukları topl u taşıma faaliyetlerine ilişkin maddede yer alan 
hasılat esaslı vergilendirme usulüne göre hasılatlarına uygulayacakları 
vergi oranı %1,5 olarak belirlenmiştir. 
Mal ve hizmetlerin üreticiden nihai tüketiciye ulaşıncaya kadar her 
safhada kazandığı değer üzerinden alınan bir harcama vergisi olan katma 
--- Page 206 ---
194 
değer vergisinde de vergilendirme kural olarak gerçek usulde 
yapılmaktadır. Bu yönteme göre, mükelleflerin vergiye tabi işlemleri 
üzerinden hesapladıkları  KDV’den, kendilerine yapılan teslim ve 
hizmetler dolayısıyla yüklendikleri KDV’nin indirilerek beyan edilmesi ve 
ödenecek KDV çıkması halinde de ödenmesi gerekmektedir.  
Hasılat esaslı vergilendirme usulünde indirim mekanizması dışında 
ödenecek verginin hesaplanmasında farklı bir yöntem le, mükellefler 
tarafından ödenecek vergi, vergiye tabi işlemlerin bedeli ve buna ilişkin 
hesaplanan KDV tutarlarının toplamına Cumhurbaşkanı Kararı ile 
belirlenen oranın uygulanması suretiyle hesaplanmaktadır. Hasılat esaslı 
vergilendirme usulüne geçen mükellefler tarafından yükl enilmiş bulunan 
KDV’nin indirimi mümkün olmayıp, bu tutarlar ile bu usule göre ödenen 
KDV’nin, işlemin mahiyetine göre gider veya maliyet unsuru olarak 
dikkate alınması gerekmektedir. 
Bu kapsamda, mezkur işlemlere yönelik olarak gerçek usulde 
hesaplanması gereken KDV ile hasılat esaslı vergilendirme kapsamında 
hesaplanan KDV arasındaki fark vergi harcamasını oluşturacaktır. 
2.3.7. Teknoloji geliştirme bölgelerinde verilen teslim ve 
hizmetler (Geçici Madde 20) 
3065 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesinin birinci fıkrasında; 
“1. 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanununa göre 
teknoloji geliştirme bölgesinde ve ihtisas teknoloji geliştirme bölgesinde 
faaliyette bulunan girişimcilerin kazançlarının gelir veya kurumlar 
vergisinden istisna bulunduğu süre içinde münhasıran bu bölgelerde 
ürettikleri ve sistem yönetimi, veri yönetimi, iş uygulamaları, sektörel, 
internet, oyun, mobil ve askeri komuta kontrol uygulama yazılımı 
şeklindeki teslim ve hizmetleri katma değer vergisinden müstesnadır. Bu 
--- Page 207 ---
195 
kapsamda isti sna edilen işlemler bakımından bu Kanunun 30 uncu 
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi hükmü uygulanmaz. 
Maliye Bakanlığı; program ve lisans türleri itibarıyla istisnadan 
yararlanılacak bedele ilişkin olarak asgari sınır belirlemeye, istisna 
uygulanacak yazılım programlarını tanımlamaya ve uygulamaya ilişkin 
usul ve esasları tespit etmeye yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır.  
Yapılan düzenlemeyle teknoloji ve ihtisas teknoloji geliştirme 
bölgelerinde halen uygulanan gelir ve kurumlar vergisi mük elleflerine 
yönelik teşvikler katma değer vergisine de teşmil edilmektedir. 
Bu hükme göre, teknoloji ve ihtisas teknoloji geliştirme bölgelerinde 
bulunan mükelleflerin 31/12/202 8 tarihine kadar bu bölgede ürettikleri 
sistem yönetimi, veri yönetimi, iş uygu lamaları, sektörel, internet, oyun, 
mobil ve askeri komuta kontrol uygulama yazılımları şeklindeki teslim ve 
hizmetleri KDV’den istisnadır. Söz konusu bölgelerde üretilen yazılımın 
farklı kişilere satılması ya da satışın CD veya elektronik ortamda yapılması 
istisna uygulanmasına engel değildir. 
Üniversitelere bağlı teknokentler de teknoloji geliştirme bölgesi 
olarak değerlendirilir. Ancak, teknoloji geliştirme bölgesinde faaliyette 
bulunan girişimciler tarafından münhasıran bu bölgelerde üretilen 
yazılımlar için yapılacak her türlü mal ve hizmet alımları, söz konusu 
yazılımın vergiden istisna olup olmadığına bakılmaksızın KDV’ye tabidir. 
Teknoloji geliştirme bölgelerinde verilen hizmetlere ilişkin olarak 
01/01/2019 tarihinden itibaren yüklenilen vergilerin i ndirimine imkan 
tanınmıştır. Bu kapsamda ki işlemler nedeniyle yüklenilen ve indirim 
yoluyla giderilemeyen KDV mükelleflere iade edilmese bile, indirim hakkı 
nihai olarak kullanılabildiğinden, bu işlemlerde istisna  kapsamındaki 
--- Page 208 ---
196 
teslim ve hizmet bedeli üzeri nden hesaplanması gereken KDV , vergi 
harcaması olacaktır.  
2.3.8. Milli Eğitim Bakanlığına bilgisayar ve donanımlarının 
bedelsiz teslimleri ile bunlara ilişkin yazılım teslimi ve hizmetleri 
(Geçici Madde 23) 
3065 sayılı Kanunun geçici 23 üncü maddesinde;  
“Milli Eğitim Bakanlığına bilgisayar ve donanımlarının bedelsiz teslimleri 
ile bunlara ilişkin yazılım teslimi ve hizmetleri, bu mal ve hizmetlerin 
bağışı yapacak olanlara teslim ve ifası 31/12/202 3 tarihine kadar Katma 
Değer Vergisinden müstesnadır.  
Bu k apsamda yapılan teslim ve hizmet ifaları için yüklenilen vergiler, 
vergiye tâbi işlemler nedeniyle hesaplanan vergiden indirilir. İndirimle 
giderilemeyen vergiler iade edilmez. Maliye Bakanlığı, istisnaya ilişkin 
usûl ve esasları belirlemeye yetkilidir.”   
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Söz konusu maddeyle, ülkemizin eğitim düzeyinin artırılması, yeni 
nesillerin bilgisayar  destekli eğitim al ması amacıyla, Milli Eğitim 
Bakanlığına bedelsiz yapılacak bilgisayar ve donanımlarının teslimi ile 
bunlara ilişkin y azılım teslimi ve hizmet bağışlarının teşviki 
amaçlanmıştır.  
Bu istisna; 
 Bilgisayar ve donanımları ile bunlara ilişkin yazılımların Milli 
Eğitim Bakanlığına bağlı eğitim kurumlarına bedelsiz olarak teslimi 
ve/veya ifası ile 
 Bu mal ve hizmetlerin bağışını yapacak olanlara teslim ve/veya 
ifasında geçerlidir. 
--- Page 209 ---
197 
Aynı Kanunun geçici 23 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, 
KDV ödeyerek satın aldıkları bilgisayar ve donanımlar ile bunlara ilişkin 
yazılımları Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullara bedelsiz tesl im eden 
mükellefler ile bedelsiz teslim ve/veya ifada bulunacak bu kişi veya 
kuruluşlara istisna kapsamında satış yapan mükellefler, yüklendikleri 
vergileri Kanunun 29 ve 34 üncü maddelerindeki genel esaslar dahilinde 
indirim konusu yaparlar; ancak, indiri mle giderilmeyen vergiler iade 
edilmez. 
Buna göre, istisna uygulamasında sosyal amaç ve vazgeçilen bir 
vergi olmakla birlikte, bedelsiz bilgisayar ve donanım teslimi kar amacı 
gütmeyen ve ticari mahiyet arz etmeyen kamu kurumlarına yapılmış 
olduğundan ve m ükellefin lehine ayrıcalıklı bir uygulama niteliği 
taşımadığından vergi harcaması oluşmayacaktır. 
2.3.9. Konut yapı kooperatiflerinin üyelerine konut teslimi 
(Geçici Madde 28) 
3065 sayılı Kanununun 17 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (k) 
bendinde yer ala n ‘‘ile konut yapı kooperatiflerinin üyelerine konut 
teslimleri’’ ibaresi; 5904 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesinin (b) bendi ile 
madde metninden çıkarılmış  ve aynı Kanunun 16 ncı maddesiyle 3065 
sayılı Kanuna geçici 28 inci madde eklenmiştir. Buna göre; 
“Geçici Madde 28- (1) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce 
bina inşaat ruhsatı almış olan konut yapı kooperatiflerince, üyelerine 
yapılan konut teslimleri katma değer vergisinden müstesnadır.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
5904 sayılı Kanunun yürür lük tarihi olan 03/07/2009 tarihinden 
önce bina inşaat ruhsatı almış olan konut yapı kooperatiflerinin üyelerine 
yapacakları konut teslimleri m 2 büyüklüğüne bakılmaksızın KDV ’den 
--- Page 210 ---
198 
istisna olacaktır. 03/07/2009 tarihinden sonra inşaat ruhsatı alan konut yapı 
kooperatiflerinin bu istisnadan yararlanması söz konusu değildir. 
İstisnadan yararlanan konut yapı kooperatiflerinin bu kapsamda 
yüklendikleri KDV, 3065 sayılı Kanunun  30/a ve 58 inci maddeleri 
uyarınca gelir ve kurumlar vergisi bakımından gider veya mali yet unsuru 
olarak dikkate alınabilir.  
Dolayısıyla vergi harcaması hesaplanırken teslim veya hizmetin tabi 
olduğu oran üzerinden hesaplanacak vergiden, bu teslim ve hizmetin satın 
alınmasında veya imalinde  yüklenilen vergilerin mahsup edilmesi 
gerekmektedir. İşleme ilişkin yüklenilen verginin tespit edilemediği 
durumda bu işlemler nedeniyle yüklenilen vergiler indirime veya iadeye 
konu edilemediğinden,  brüt kara işlemin tabi olduğu KDV oranı 
uygulanmak suretiyle hesaplanan KDV vergi harcaması olacaktır.  
2.3.10. 3996 sayılı K anuna göre yap -işlet-devret modeliyle 
veya 3359 sayılı Kanun ile 652 sayılı K ararnameye göre kiralama 
karşılığı yaptırılan projelerde KDV istisnası (Geçici Madde 29) 
3065 sayılı Kanunun geçici 29 uncu maddesinde; 
“8/6/1994 tarihli ve 399 6 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap -
İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanuna göre 
yap-işlet-devret modeli çerçevesinde gerçekleştirilecek projeler ve 
7/5/1987 tarihli ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun ek 7 
nci maddesine göre Yüksek Planlama Kurulu tarafından kiralama karşılığı 
yaptırılmasına karar verilen sağlık tesislerine ilişkin projeler ve 25/8/2011 
tarihli ve 652 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri 
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 23 üncü maddesine göre 
Bakanlık tarafından kiralama karşılığı yaptırılmasına karar verilen eğitim 
öğretim tesislerine ilişkin projelerden  bu maddenin yürürlüğe girdiği 
tarihten önce ihale veya görevlendirme ilanı yayımlanmış ancak teklif 
--- Page 211 ---
199 
alınmamış olanlar ile 31/1 2/202826 tarihine kadar ihale veya 
görevlendirme ilanı yayımlanacak olanların; ihale edilmesi ile 
görevlendirilen veya projeyi üstlenenlere yatırım döneminde proje 
kapsamında yapılan mal teslimleri ve hizmet ifaları katma değer 
vergisinden müstesnadır.  
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce teklifleri alınmış ya da 
ihalesi veya görevlendirmesi yapılmış işlerde; görevli şirketin veya 
yüklenicinin bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde 
talepte bulunması halinde bu maddenin yürürlük tarihinden sonra birinci 
fıkra kapsamındaki mal teslimleri ve hizmet ifaları da katma değer 
vergisinden müstesna tutulur. Şu kadar ki, bu istisnanın uygulanabilmesi 
için görevli şirketin veya yüklenicinin proje nedeniyle yatırım döneminde 
yükleneceği katma  değer vergisi tutarının, indirim yoluyla telafi 
edilebileceği tarihe kadar, projenin ana kredi finansman koşullarına göre 
oluşacak finansman maliyeti tutarı veya buna isabet eden sürenin, ilgisine 
göre; işletme süresi öngörülen projelerde işletme süresind en, kira 
öngörülen projelerde kira tutarından veya kira süresinden indirileceği 
hususunun bu şirketler tarafından, içeriği idarece belirlenecek 
taahhütname ile taahhüt edilmesi ve bu taahhüdün idarece kabul edilmesi 
gerekir. İndirimler, ilgili projelere ai t sözleşmelerde öngörülen esaslar 
dikkate alınarak yapılır.  
Bu kapsamda yapılan mal teslimleri ve hizmet ifaları nedeniyle 
yüklenilen vergiler, vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan vergiden 
indirilir. İndirim yoluyla telafi edilemeyen vergiler bu Ka nunun 32 nci 
                                                      
26 7491 sayılı Kanunun 34 üncü maddesiyle bu fıkrada yer alan “31/12/2023” ibaresi  
“31/12/2028” şeklinde değiştirilmiştir. 
 
--- Page 212 ---
200 
maddesi hükmü uyarınca istisna kapsamında işlem yapan mükellefin talebi 
üzerine iade edilir. 
Maliye Bakanlığı, istisna kapsamına girecek teslim ve hizmetleri 
tanımlamaya, istisna ve iadeye ilişkin usul ve esasları belirlemeye 
yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
İstisnadan; 
 3996 sayılı Kanuna göre yap -işlet-devret modeli çerçevesinde 
gerçekleştirilecek projeler, 
 3359 sayılı Kanunun ek 7 nci maddesine göre Yüksek Planlama 
Kurulu tarafından kiralama karşılığı yaptırılmasına karar verilen  
sağlık tesislerine ilişkin projeler, 
 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 23 üncü maddesine göre 
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından kiralama karşılığı yaptırılmasına 
karar verilen eğitim öğretim tesislerine ilişkin projeler 
31/12/2028 tarihine kadar yararlanır. 
Projelere ilişkin olarak; 
 Bu projeler kapsamındaki işlerin ihale edilmesi, 
 Görevlendirilen veya projeyi üstlenenlere/alanlara proje 
kapsamında inşaata yönelik olarak yatırım döneminde yapılacak 
teslim ve hizmetler, KDV’den istisna edilmiştir. 
İstisna, belirtilen projeleri üstlenen ana yüklenicilere, doğrudan bu 
projelere yönelik olarak yapılacak teslim ve hizmetler ile ithalat 
işlemlerine uygulanır. Bu kapsamda yapılan mal teslimleri ve hizmet 
ifaları nedeniyle yüklenilen vergiler, vergiye tabi işle mler üzerinden 
hesaplanan vergiden indirilir. İndirim yoluyl a telafi edilemeyen vergiler 
KDV Kanununun 32 nci maddesi hükmü uyarınca istisna kapsamında 
işlem yapan mükellefin talebi üzerine iade edilmektedir. Bu nedenle istisna 
--- Page 213 ---
201 
kapsamına giren işleme ait teslim ve hizmet tutarına işlemin tabi olduğu 
KDV oranının uygulanması suretiyle hesaplanan KDV vergi harcaması 
olacaktır. 
2.3.11. Büyük yatırımlara ilişkin iade (Geçici Madde 30) 
3065 sayılı Kanunun geçici 30 uncu maddesinde; 
“31/12/2023 tarihine kadar uyg ulanmak üzere, yatırım teşvik 
belgeleri kapsamında asgari 500 milyon Türk Lirası tutarında sabit 
yatırım öngörülen yatırımlara ilişkin inşaat işleri nedeniyle yüklenilen ve 
takvim yılı sonuna kadar indirim yoluyla telafi edilemeyen katma değer 
vergisi, izl eyen yıl talep edilmesi halinde belge sahibi mükellefe iade 
olunur. Teşvik belgesine konu yatırımın tamamlanmaması halinde, iade 
edilen vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanarak iade tarihinden itibaren 
gecikme faizi ile birlikte tahsil edilir. Bu vergiler ve cezalarında 
zamanaşımı, verginin tarhını veya cezanın kesilmesini gerektiren durumun 
meydana geldiği tarihi takip eden takvim yılı başında başlar.  
Bu madde kapsamında yer alan asgari sabit yatırım tutarını 
sektörler itibarıyla veya topluca 50 milyon Türk lirasına kadar indirmeye 
veya iki katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. 
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye 
Maliye Bakanlığı yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Düzenleme ile sanayinin yapısal ve teknoloji k dönüşümünü 
sağlayacak, yüksek ve orta -yüksek teknoloji içeren büyük ölçekli 
yatırımların desteklenmesi, yatırım teşvik unsurlarının etkinliğini artırıcı 
nitelikte yeni teşvik yöntemlerinin uygulamaya konulması amaçlanmış ve 
bu kapsamda asgari 500 milyon Türk lirası tutarında sabit yatırım 
öngörülen teşvik belgeli yatırımlara ilişkin inşaat işleri nedeniyle 
--- Page 214 ---
202 
yüklenilen ve takvim yılı sonuna kadar indirim yoluyla telafi edilemeyen 
katma değer vergisi, izleyen yıl talep edilmesi halinde belge sahibi 
mükellefe iade edilmesi şeklinde bir teşvik unsuru getirilmiştir.  
Diğer taraftan, 500 milyon Türk lirası tutarındaki asgari yatırım 
şartının 50 milyon Türk lirası tutarına kadar indirilmesi, Kanunda 
belirlenen haddin iki katına kadar artırılması konusunda Cumhurbaşkanına 
yetki verilmiştir. 
Düzenleme, münhasıran söz konusu yatırımlar kapsamındaki inşaat 
taahhüt işi, nakliye, hafriyat ve benzeri inşa işlerine ilişkindir. Yatırımı 
yapanların söz konusu inşaat işlerinde kullanılan mal alımları da bu 
kapsamda değerlendi rilir. Dolayısıyla, söz konusu düzenleme inşaat 
işlerine ilişkin olmak koşuluyla hem hizmet hem de mal alımlarını 
kapsamaktadır. 
Bu düzenleme, verginin önce uygulanıp sonra iade edilmesi şeklinde 
olduğundan, bu kapsamda değerlendirilen mal ve hizmet alımlarında genel 
hükümler çerçevesinde KDV uygulanmaktadır.  
Yatırımı yapan belge sahibi mükellefler tarafından inşaat işlerine 
ilişkin bu şekilde yüklenilen vergiler, ilgili dönemde indirim konusu 
yapılmakta, ilgili takvim yılı sonuna kadar indirim yoluyla tel afi 
edilemeyen KDV ise izleyen yıl ın sonuna kadar  talep edilmesi kaydıyla 
iade konusu yapılmaktadır. İndirim hakkı nihai olarak kullanılabilecek bir 
hak olup, iade edilen KDV nedeniyle indirimler azalmış olacağından 
mükellefin bilahare kullanabileceği bir hak öne çekilerek mükellefe 
finansman imkânı sağlanmaktadır. Dolayısıyla, bu şekildeki bir düzenleme 
standart vergi yapısından bir sapma olup, iade edilen katma değer vergisi 
için ortalama bir vadeye göre hesaplanacak getirisi, vergi harcaması 
olacaktır.  
--- Page 215 ---
203 
2.3.12.Taşınmazların Sosyal Güvenlik Kurumuna devir ve 
teslimi ile bu taşınmazların Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından devir 
ve teslimleri (Geçici Madde 33) 
3065 sayılı Kanunun geçici 33 üncü maddesinde; 
“31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık 
Sigortası Kanununun geçici 41 inci maddesi kapsamında taşınmazların 
Sosyal Güvenlik Kurumuna devir ve teslimi ile bu taşınmazların Sosyal 
Güvenlik Kurumu tarafından (müzayede mahallerinde yapılan satışlar 
dâhil) devir ve teslimi 31/12/2028 tarihine kadar katma değer vergisinden 
müstesnadır. 
Bu kapsamda vergiden istisna edilen işlemler bakımından 30 uncu 
maddenin birinci fıkrasının (a) bendi hükmü uygulanmaz. Maliye 
Bakanlığı, istisnaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Düzenlemeyle, SGK ’nın alacaklarının tahsilinin hızlandırılması 
amacıyla kuruma borçlu olanların taşınmazlarının SGK’ya devir ve teslimi 
ile bu taşınmazların kurum tarafından devir ve teslimi 31/12/2028 tarihine 
kadar KDV’den istisna edilmektedir.  
Bu kapsamda vergiden istisna edilen işlemler bakımından Kanunun 
30/a maddesi hükmü uygulanmayacağından, söz konusu işlemler 
nedeniyle yüklenilen ve daha önce indirim hesaplarına dâhil edilmiş olan 
KDV tutarlarının, indirim hesaplarından ç ıkarılmak suretiyle 
düzeltilmesine gerek yoktur. Buna göre, işlemler nedeniyle yüklenilen ve 
indirim yoluyla giderilemeyen KDV mükelleflere iade edilmemesine 
rağmen indirim hakkı nihai olarak kullanılabileceğinden, istisna  
kapsamına giren işleme ait  teslim bedeli üzerinden işlemin tabi olduğu 
orana göre hesaplanması gereken KDV, vergi harcaması olacaktır.  
--- Page 216 ---
204 
2.3.13. Transit petrol boru hattı projelerinin inşa ve 
modernizasyonu (Geçici Madde 34) 
3065 sayılı Kanuna eklenen geçici 34 üncü maddesinde; 
“Bu maddeni n yürürlüğe girdiği tarihten önce usulüne uygun olarak 
yürürlüğe giren ve 23/6/2000 tarihli ve 4586 sayılı Petrolün Boru Hatları 
ile Transit Geçişine Dair Kanun kapsamında bulunan milletlerarası 
andlaşma hükümleri çerçevesinde katma değer vergisinden istisna edilmiş 
olan transit petrol boru hattı projelerinin inşa ve modernizasyonunu 
gerçekleştirenlere 1/1/2014 tarihinden itibaren yapılan teslim ve hizmetler 
katma değer vergisinden müstesnadır. 
Bu kapsamda yapılan mal teslimleri ve hizmet ifaları nedeniyle yüklenilen 
vergiler, vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan vergiden indirilir. 
İndirim yoluyla telafi edilemeyen vergiler, 32 nci madde hükmü uyarınca 
istisna kapsamında işlem yapan mükellefin talebi üzerine iade edilir. 
Maliye Bakanlığı, istisna kaps amına girecek teslim ve hizmetleri 
tanımlamaya, istisna ve iadeye ilişkin usul ve esasları belirlemeye 
yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
4586 sayılı Petrolün Boru Hatları ile Transit Geçişine Dair Kanun 
kapsamında yapılan ve milletlerarası an dlaşma hükümleri çerçevesinde 
uygulamaya alınan petrolün, boru hattı ile taşınmasına ilişkin yapılacak 
mal teslimi ve hizmet ifalarının katma değer vergisinden istisna edilmesi 
ve bu kapsamda mal tesliminde bulunan veya hizmeti gerçekleştirenler 
üzerinde katma değer vergisi yükünün bırakılmaması amaçlanmakta olup 
yüklenilen katma değer vergisinin indirim ve iadesine imkân 
tanınmaktadır.  
Buna göre, söz konusu istisna hükmünün uygulanabilmesi için; 
--- Page 217 ---
205 
 Bu madde hükmünün yürürlüğe girdiği 07/04/2015 tarihinden önce 
usulüne uygun olarak yürürlüğe girmiş bir milletlerarası an dlaşma 
olması, 
 Bu an dlaşmanın 23/ 06/2000 tarihli ve 4586 sayılı Petrolün Boru 
Hatları ile Transit Geçişine Dair Kanun kapsamında bulunması, 
 Milletlerarası andlaşmada inşa ve modernize edilecek tra nsit petrol 
boru hatlarının KDV’den istisna edildiğine dair hüküm bulunması 
gerekmektedir. 
 Bu şartlar dâhilindeki transit petrol boru hatlarının inşa ve 
modernizasyonunu gerçekleştirenlere, inşa ve modernizasyona ilişkin 
yapılan teslim ve hizmetler, 01/01/2014 tarihinden itibaren KDV ’den 
istisna edilmiştir. 
Normal koşullarda vergi harcaması sayılması gereken bu istisna,  
milletlerarası antlaşma şartına bağlı olarak uygulandığından, söz konusu 
istisna nedeniyle alınmayan katma değer vergisi, vergi harcaması olarak 
kabul edilmemiştir. 
2.3.14. İmalat sanayiine ve turizme yönelik KDV istisnası 
(Geçici Madde 37) 
İmalat sanayine yönelik yatırım teşvik belgesi kapsamında yapılan 
yatırımlara ilişkin inşaat işleri nedeniyle yüklenilen ve indirim yoluyla 
telafi edilem eyen katma değer vergisinin talep edilmesi halinde belge 
sahibi mükellefe iade edilmesine imkan veren düzenleme, 7394 sayılı 
Kanunla birlikte istisna uygulamasına çevrilmiş olup uygulama süresi 
31/12/2025 tarihine uzatılmıştır. Ayrıca maddeye turizme yönelik yatırım 
teşvik belgesi kapsamında yapılan inşaat işleri de dahil edilmiştir. 
 Madde ile; 
--- Page 218 ---
206 
“Geçici Madde 37- İmalat sanayii ile turizme yönelik yatırım teşvik 
belgesi sahibi mükelleflere belge kapsamındaki inşaat işlerine ilişkin mal 
teslimleri ve hizmet ifaları 31/12/2025 tarihine kadar katma değer 
vergisinden müstesnadır. 
Teşvik belgesine konu yatırımın tamamlanmaması halinde, 
zamanında alınmayan vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanarak gecikme 
faizi ile birlikte yatırım teşvik belgesi sahibi alıcıdan ta hsil edilir. Bu 
vergiler ve cezalarda zamanaşımı, verginin tarhını veya cezanın 
kesilmesini gerektiren durumun meydana geldiği tarihi takip eden takvim 
yılı başından başlar. 
Bu kapsamda yapılan mal teslimleri ve hizmet ifaları nedeniyle 
yüklenilen vergiler, vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan vergiden 
indirilir. İndirim yoluyla telafi edilemeyen vergiler, bu Kanunun 32 nci 
maddesi hükmü uyarınca istisna kapsamında işlem yapan mükellefin talebi 
üzerine iade edilir. 
Cumhurbaşkanı, birinci fıkrada yer a lan süreyi üç yıla kadar 
uzatmaya; Hazine ve Maliye Bakanlığı, bu maddenin uygulanmasına 
ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.27” 
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Bu uygulamadan yararlanacak mükelleflerin, imalat sanayiine ve 
turizme yönelik düzenlenmiş bir yatırım teşvik belgesine sahip olması, söz 
konusu inşaat işlerinin de bu teşvik belgesinde öngörülen yatırıma ilişkin 
olması ve teşvik belgesinde öngörülen süre içinde yapılmış olması 
gerekmektedir. 
Düzenleme, münhasıran söz konusu yatırımlar kapsamındaki inşaat 
taahhüt işi, nakliye, hafriyat ve benzeri inşa işlerine ilişkindir. Yatırımı 
                                                      
27 7394 sayılı Kanunla 01/05/2022 tarihinden itibaren yürürlüğe giren düzenleme 
--- Page 219 ---
207 
yapanların söz konusu inşaat işlerinde kullanılan mal alımları da bu 
kapsamda değerlendirilir. Dolayısıyla söz konusu düzenleme inşaat 
işlerine ilişkin olmak koş uluyla hem hizmet hem de mal alımlarını 
kapsamaktadır.  
Bu kapsamda satıcılar tarafından yapılan mal teslimleri ve hizmet 
ifaları nedeniyle yüklenilen vergiler, vergiye tabi işlemler üzerinden 
hesaplanan vergiden indirildiğinden ve indirim yoluyla telafi e dilemeyen 
vergiler işlem yapan mükellefin talebi üzerine iade edildiğinden, istisna 
teslim ve hizmet matrahına işlemin tabi olduğu oranın uygulanması 
suretiyle hesaplanan KDV vergi harcaması olacaktır.  
2.3.15. FATİH projesi kapsamında yapılan teslim ve 
hizmetler (Geçici Madde 38) 
3065 sayılı Kanuna, 7061 sayılı Kanunun 44 üncü maddesi ile 
05/12/2017 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere geçici 38 inci madde 
eklenmiştir. Buna göre; 
“Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren düzenlenen 
sözleşmelere i stinaden Millî Eğitim Bakanlığı tarafından Eğitimde 
Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi (FATİH) Projesi 
kapsamında yapılan mal ve hizmet alımlarında uygulanmak üzere; 
a) Proje bileşenlerine ilişkin olarak; Millî Eğitim Bakanlığınca 
yapılan ithalatlar ile bu Bakanlığa yapılan mal teslimleri ve hizmet ifaları 
katma değer vergisinden müstesnadır (Bu kapsamda yapılan mal teslimleri 
ve hizmet ifaları nedeniyle yüklenilen vergiler, vergiye tabi işlemler 
üzerinden hesaplanan vergiden indirilir. İndirim yoluyla telafi edilemeyen 
vergiler bu Kanunun 32 nci maddesi hükmü uyarınca istisna kapsamında 
işlem yapan mükellefin talebi üzerine iade edilir. Maliye Bakanlığı istisna 
ve iadeye ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.)”  
--- Page 220 ---
208 
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Bu kapsamda istisnanın uygulanabilmesi için; 
 Sözleşmenin Milli Eğitim Bakanlığı ile yükleniciler arasında 
05/12/2017 tarihinden sonra düzenlenmiş olması, 
 Sözleşme konusu mal ve hizmetlerin FATİH projesi kapsamındaki 
bileşenlerden olması, 
 Proje kapsamındaki mal teslimi ve hizmet ifalarının Milli Eğitim 
Bakanlığına yapılmış olması veya bu kapsamdaki ithalatın Milli 
Eğitim Bakanlığı tarafından yapılmış olması 
gerekmektedir. 
Kanunun geçici 38 inci maddesinde düzenlenen bu istisna ile indirim 
yoluyla telafi edilemeyen vergilerin Kanunun 32 nci maddesi hükmü 
uyarınca istisna kapsamında işlem yapan mükellefin talebi üzerine iade 
edileceği hükme bağlanmıştır. Buna göre, KDV’den istisna edilmiş teslim 
ve hizmet in bünyesine giren vergiler indirim ve i adeye konu olmak 
suretiyle satıcı üzerindeki vergi yükü sıfırlanmış olduğundan, istisna 
kapsamındaki işleme ait teslim ve hizmet tutarı üzerinden hesaplanması 
gereken KDV vergi harcaması olacaktır. 
2.3.16. Makine ve teçhizat teslimleri istisnası (Geçici Madde 
39) 
3065 sayılı Kanuna, 01/05/2018 tarihinden itibaren geçerli olmak 
üzere geçici 39 uncu madde eklenmiştir. Buna göre; 
“17/4/1957 tarihli ve 6948 sayılı Sanayi Sicili Kanununa göre 
sanayi sicil belgesini haiz katma değer vergisi mükelleflerine münhasıran 
imalat sanayiinde kullanılmak üzere yapılan yeni makine ve teçhizat 
teslimleri ile 26/6/2001 tarihli ve 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme 
Bölgeleri Kanunu kapsamındaki teknoloji geliştirme bölgesi ile ihtisas 
--- Page 221 ---
209 
teknoloji geliştirme bölgesinde, 28/2/2008 tarihli ve 5746 sayılı Araştırma, 
Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun 
kapsamındaki Ar-Ge ve tasarım merkezlerinde, 3/7/2014 tarihli ve 6550 
sayılı Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun 
kapsamındaki araştırma labo ratuvarlarında Ar -Ge, yenilik ve tasarım 
faaliyetlerinde bulunanlara, münhasıran bu faaliyetlerinde kullanılmak 
üzere yapılan yeni makine ve teçhizat teslimleri 31/12/2024 tarihine kadar 
katma değer vergisinden müstesnadır. 
Bu kapsamda yapılan teslimler ne deniyle yüklenilen vergiler, 
vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan vergiden indirilir. İndirim 
yoluyla telafi edilemeyen vergiler, bu Kanunun 32 nci maddesi hükmü 
uyarınca istisna kapsamında işlem yapan mükellefin talebi üzerine iade 
edilir. 
İstisna kapsamında alınan makine ve teçhizatın, teslim tarihini takip 
eden takvim yılının başından itibaren üç yıl içinde; imalat sanayii veya Ar-
Ge, yenilik ve tasarım faaliyetleri dışında kullanılması veya elden 
çıkarılması hallerinde, zamanında alınmayan vergi a lıcıdan, vergi ziyaı 
cezası uygulanarak gecikme faizi ile birlikte tahsil edilir. Zamanında 
alınmayan vergiler ile vergi cezalarında zamanaşımı, verginin tarhını veya 
cezanın kesilmesini gerektiren durumun meydana geldiği tarihi takip eden 
takvim yılının başından itibaren başlar. 
İmalat sanayiinde kullanılmak üzere istisna kapsamında teslim 
edilecek makine ve teçhizatı belirlemeye ve birinci fıkrada yer alan süreyi 
iki yıla kadar uzatmaya  Cumhurbaşkanı, bu maddenin uygulanmasına 
ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.”  
şeklinde düzenlenmiştir. 
Bu istisnadan yararlanacak makine ve teçhizat listesi , 05/05/2018 
tarihli ve 30412 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanan 2018/11674 sayılı 
--- Page 222 ---
210 
BKK ile yayımla nmıştır. İstisna, Cumhurbaşkanı tarafında n belirlenen 
yeni makine ve teçhizatın, 6948 sayılı Kanuna göre sanayi sicil belgesin i 
haiz KDV mükelleflerine, münhasıran imalat sanayiinde kullanmak üzere 
31/12/2024 tarihine kadar tesliminde uygulanacaktır. 
Aynı madde kapsamında istisna, 4691 sayılı Kanun kapsamındaki 
teknoloji geliştirme bölgesi ile ihtisas teknoloji geliştirme bölgesinde, 5746 
sayılı Kanun kapsamındaki Ar -Ge ve tasarım merkezlerinde, 6550 sayılı 
Kanun kapsamındaki araştırma laboratuvarlarında münhasıran Ar -Ge, 
yenilik ve tasarım faaliyetlerinde kullanmak üzere, yeni makine ve teçhizat 
alımlarında da uygulanmaktadır. Diğer taraftan Ar-Ge, yenilik ve tasarım 
faaliyetlerine ilişkin bu istisna 7104 sayılı Kanunla 3065 sayılı Kanunun 
13 üncü maddesine eklenen (m) bendi ile kalıcı hale getirilmiştir. 
İstisna “yeni” makine ve teçhizat teslimlerine tanındığından, 
istisna kapsamında teslime konu edilecek makine ve teçhizatın 
kullanılmamış olması gerekmektedir. Diğer taraftan, makine ve teçhizatın 
aksam, parça, aksesuar ve teferruatları istisna ka psamında 
değerlendirilmeyecektir. 
Kanunun geçici 39 uncu maddesinde düzenlenen bu istisna 
maddesinde indirim yoluyla telafi edilemeyen vergilerin Kanunun 32 nci 
maddesi hükmü uyarınca istisna kapsamında işlem yapan mükellefin talebi 
üzerine iade edileceği, hükme bağlanmıştır.  Buna göre, KDV’den istisna 
teslim ve hizmet bünyesine giren vergiler indirim ve iadeye konu olmak 
suretiyle satıcı üzerindeki vergi yükü sıfırlanmış olduğundan,  istisna 
kapsamındaki işleme ait teslim ve hizmet tutar ı üzerinden hesaplanması 
gereken KDV vergi harcaması olacaktır. 
--- Page 223 ---
211 
2.3.17. 202 3 UEFA Şampiyonlar Ligi finali müsabakaları 
kapsamında yapılacak teslim ve hizmetlerde istisna (Geçici Madde 40) 
3065 sayılı Kanun un geçici 40 ıncı madde si 13/01/2023 tarihinde 
yürürlüğe girmek üzere 7431 sayılı Kanunla aşağıdaki gibi düzenlenmiştir.  
Buna göre; 
“2023 UEFA Şampiyonlar Ligi Finali müsabakasına ilişkin olmak 
üzere Avrupa Futbol Federasyonları Birliği (UEFA), katılımcı futbol 
kulüpleri ve organizasyonda görevli tüzel kişilerden iş yeri, kanuni ve iş 
merkezi Türkiye'de bulunmayanlara, bu müsabakalar dolayısıyla 
yapılacak mal teslimleri ve hizmet ifaları ile bunların bu müsabakalar 
dolayısıyla yapacakları mal teslimleri ve hizmet ifaları katma değer 
vergisinden müstesnadır. 
Bu maddede düzen lenen istisnalar dolayısıyla yüklenilen vergiler, 
vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan vergilerden indirilir. İndirim 
yoluyla telafi edilemeyen vergiler ise 32 nci madde hükümleri uyarınca 
istisna kapsamında işlem yapan mükellefin talebi üzerine nakd en veya 
mahsuben iade edilir. 
Hazine ve Maliye Bakanlığı istisna ve iadenin uygulamasına ilişkin 
usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
İstisna kapsamında yapılan teslim ve hizmetler nedeniyle yüklenilen 
KDV, satıcı firmalar tarafından indirim konusu yapılabilir, indirim yoluyla 
telafi edilemeyen KDV iade edilir. UEFA, katılımcı futbol kulüpleri, 
organizasyonda görevli tüzel kişilerden iş yeri, kanuni ve iş merkezi 
Türkiye’de bulunmayanların istisna kapsamındaki teslim ve hizmetlerinde 
ise KDV hesaplanmaz. KDV ’den istisna edilmiş teslim ve hizmet lere 
ilişkin yüklenilen vergilerin indirim ve iadeye konu edilerek satıcı firmalar 
--- Page 224 ---
212 
üzerindeki vergi yükü sıfırlanmış olduğundan, istisna kapsamındaki işleme 
ait teslim ve hizmet tu tarı üzerinden hesaplanması gereken KDV vergi 
harcaması olacaktır.  
2.3.18. Doğal Gaz Piyasası Kanununun ek 1 inci  maddesi 
kapsamındaki devirlerin Katma Değer Vergisi istisnası (Geçici Madde 
41) 
3065 sayılı Kanuna 02/12/2020 tarihinde yürürlüğe girmek üzer e 
7257 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda  Değişiklik 
Yapılmasına Dair Kanun ile geçici 41 inci madde eklenmiştir. Buna göre; 
“Geçici Madde 4 1- 18/4/2001 tarihli ve 4646 sayılı Doğal Gaz 
Piyasası Kanununun ek 1 inci maddesi kapsamındaki devirler katma değer 
vergisinden müstesnadır. Bu kapsamda yapılan işlemler için yüklenilen 
vergiler, vergiye tabi işlemler nedeniyle hesaplanan vergiden indirilir. 
İndirim yoluyla giderilemeyen vergiler iade edilmez. Hazine ve Maliye 
Bakanlığı istisna uygulam asına ilişkin usul ve esasları belirlemeye 
yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
İstisna uygulaması, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanununun ek 
1 inci maddesi kapsamındaki devirleri kapsamakta olup, söz konusu istisna 
kapsamında işlem yapan mükell eflerin, bu işlemlere ilişkin olarak 
yüklendikleri ve rgileri indirim konusu  yapmaları mümkündür.  Bununla 
birlikte, söz konusu işlemler nedeniyle yüklenilen ve indirim yoluyla telafi 
edilemeyen verginin iadesinin talep edilmesi mümkün bulunmamaktadır. 
Buna göre, işlemler nedeniyle yüklenilen ve indirim yoluyla 
giderilemeyen KDV mükelleflere iade edilmemesine rağmen indirim hakkı 
nihai olarak kullanılabileceğinden, istisna kapsamındaki işleme ait teslim 
--- Page 225 ---
213 
bedeli üzerinden işlemin tabi olduğu orana göre hesaplan ması gereken 
KDV vergi harcaması olacaktır.  
2.3.19. Elektrik motorlu taşıt araçlarının geliştirilmesine 
yönelik verilen mühendislik hizmetlerinde istisna (Geçici Madde 42) 
7394 sayılı Kanunla 15/04/2022 tarihinden itibaren yürürlüğe 
giren ve Türkiye’de ge rçekleştirilen Ar-Ge faaliyetleri sonucunda 
geliştirilen elektrik motorlu taşıt araçlarını Türkiye’de imal eden 
mükelleflere bu araçların geliştirilmesine yönelik verilen ve yatırım teşvik 
belgesi kapsamında yer alan mühendislik hizmetleri 31/12/2023 tarih ine 
kadar katma değer vergisinden istisna edilmektedir. Buna göre;  
“Geçici Madde  42- 20/8/2016 tarihli ve 6745 sayılı Yatırımların 
Proje Bazında Desteklenmesi ile Bazı  Kanun ve Kanun Hükmünde 
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 80 inci madd esi 
kapsamında teşviklerden yararlanmasına karar verilen ve bu kapsamda 
sera etkisi yaratan egzoz gazı salınımını tamamen ortadan  kaldıracak 
teknolojilerin geliştirilmesi için münhasıran Türkiye’de gerçekleştirdikleri 
Ar-Ge faaliyetleri sonucunda  geliştirdikleri elektrik motorlu taşıt 
araçlarını Türkiye’de imal eden mükelleflere bu araçların geliştirilmesine 
yönelik verilen ve yatırım teşvik belgesi kapsamında yer alan mühendislik 
hizmetleri 31/12/2023 tarihine kadar katma değer  vergisinden 
müstesnadır. Teşvik belgesine konu yatırımın tamamlanmaması halinde, 
zamanında alınmayan vergi  alıcıdan, vergi ziyaı cezası uygulanarak 
gecikme faizi ile birlikte tahsil edilir. Zamanında alınmayan vergiler ile 
vergi cezalarında zamanaşımı, verginin tarhını veya cezanın k esilmesini 
gerektiren durumun meydana geldiği tarihi takip  eden takvim yılının 
başından itibaren başlar.  
Bu kapsamda yapılan hizmetler nedeniyle yüklenilen vergiler, 
vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan  vergiden indirilir. İndirim 
--- Page 226 ---
214 
yoluyla telafi edi lemeyen vergiler, bu Kanunun 32 nci maddesi hükmü 
uyarınca istisna  kapsamında işlem yapan mükellefin talebi üzerine iade 
edilir.  
Hazine ve Maliye Bakanlığı bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul 
ve esasları belirlemeye yetkilidir.28” 
Ülkemizde elektrik motorlu otomotiv üretilmesinin ve bu araçların 
yurtiçinde tercih edilirliğinin desteklenmesi amacıyla, 6745 sayılı 
Kanunun 80 inci maddesi kapsamında teşviklerden yararlanmasına karar 
verilen ve bu kapsamda sera etkisi yaratan egzoz gazı salınımını tamamen 
ortadan kaldıracak teknolojilerin geliştirilmesi için münhasıran Türkiye’de 
gerçekleştirdikleri Ar -Ge faaliyetleri sonucunda geliştirdikleri elektrik 
motorlu taşıt araçlarını Türkiye’de imal eden mükelleflere bu araçların 
geliştirilmesine yönelik verilen ve yatırım teşvik belgesi kapsamında yer 
alan mühendislik hizmetleri 31/12/2023 tarihine kadar katma değer 
vergisinden istisna edilmektedir. 
Bu kapsamda verilen mühendislik hizmetleri nedeniyle yüklenilen 
vergiler, vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan v ergiden 
indirildiğinden ve indirim yoluyla telafi edilemeyen vergiler işlem yapan 
mükellefin talebi üzerine iade edildiğinden, istisna ya konu hizmetin  tabi 
olduğu oranın uygulanması suretiyle hesaplanan KDV vergi harcaması 
olacaktır.  
  
                                                      
28 7394 sayılı Kanunla 15/04/2022 tarihinden itibaren yürürlüğe giren düzenleme 
--- Page 227 ---
215 
 
2.4. Özel Tüketim Vergisi Kanununda Yer Alan Vergi 
Harcamaları 
Bu başlık altında 06/06/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim 
Vergisi ( ÖTV) Kanununda yer alan vergi harcamaları hakkında bilgi 
verilecektir. 
2.4.1. Diğer istisnalar (Madde 7) 
4760 sayılı Kanunun 7 nci maddes inde istisna uygulamalarına yer 
verilmiştir. Sosyal ve ekonomik ağırlıklı olarak düzenlenen bu istisnalar 
nedeniyle bir kısım ÖTV’den vazgeçilmektedir. Buna göre;  
“Bu Kanuna ekli; 
1. (I) sayılı listede yer alan malların; 
a) Milli Savunma Bakanlığı, Jandar ma Genel Komutanlığı, Sahil 
Güvenlik Komutanlığı ve Milli İstihbarat Teşkilâtının ihtiyacı için bu 
kuruluşlara veya bunların gerek göstermeleri üzerine ve işlemlerin bu 
kuruluşlar adına yapılması koşuluyla akaryakıt ikmalini yapanlara teslimi, 
b) 6326 sayı lı Petrol Kanunu hükümlerine göre petrol arama ve 
istihsal faaliyetlerinde kullanılmak üzere bu faaliyetleri yapanlara teslimi, 
c) 4458 sayılı Gümrük Kanunu uyarınca tasfiyelik hale gelenlerinin 
tabii afetler, bulaşıcı hastalıklar ve benzeri olağanüstü durumlarda genel 
ve özel bütçeli idarelere, il özel idarelerine, belediyelere, köylere ve 
bunların teşkil ettikleri birliklere bedelsiz teslimi ile 5607 sayılı 
Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 16/A maddesi uyarınca tasfiyelik hale 
gelenlerinin bu bentte sayılanlara bedelsiz teslimi, 
2. (II) sayılı listede yer alan kayıt ve tescile tâbi mallardan;  
--- Page 228 ---
216 
a) 87.03 (hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her 
türlü vergiler dahil bedeli 200.000 TL ’yi aşanlar hariç),  87.04 (motor 
silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P. numaralarında 
yer alanların, engellilik oranı %90 veya daha fazla olan malûl ve engelliler 
tarafından,  
b) 87.03 G.T.I.P. numarasında yer alan (motor silindir hacmi 2.800 
cm3’ü aşanlar, bütün tekerlekleri motordan güç alan vey a alabilenler, 
sürücü dâhil 8 kişiye kadar oturma yeri olan binek otomobilleri, yarış 
arabaları, arazi taşıtları hariç), yük taşımasında kullanılıp azami ağırlığı 
3,5 tonu aşmayan ve yolcu taşıma kapasitesi istiap haddinin %50 ’sinin 
altında olanlar ile sür ücü dâhil 9 kişilik oturma yeri olanların engellilik 
durumlarının araçları bizzat kullanamayacak ve sürekli olarak tekerlekli 
sandalye veya sedye kullanmalarını gerektirecek nitelikte olduğunu ilgili 
mevzuat çerçevesinde alınan engelli sağlık kurulu raporuyla tevsik eden ve 
engellilik derecesi %90 veya daha fazla olup, tekerlekli sandalye veya 
sedye ile binilmesine ve seyahat edilmesine uygun tertibat yaptıran malûl 
ve engelliler tarafından, 
c) 87.03  (hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her 
türlü vergiler dahil bedeli 200.000 TL ’yi aşanlar hariç) , 87.04 (motor 
silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P. numaralarında 
yer alanların, bizzat kullanma amacıyla engelliliğine uygun hareket ettirici 
özel tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından,  
d) Bu bendin (a), (b) ve (c) alt bentleri kapsamındaki araçların aynı 
alt bentlerde belirtilen malûl ve engelliler tarafından ilk iktisabından sonra 
deprem, heyelan, sel, yangın veya kaza sonucu kullanılamaz hâle gelmesi 
nedeniyle hurdaya çıkarılmasında, bu alt bentler kapsamındaki araçları 
hurdaya çıkaran malûl ve engelliler tarafından,  
beş yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı,  
--- Page 229 ---
217 
3.a) (II) sayılı listede yer alan mallardan; uçak ve helikopterlerin 
Türk Hava Kurumu tarafından ilk iktisabı, 
b) (II) sayılı listede yer alan malların,  Cumhurbaşkanlığı merkez 
teşkilatı tarafından ilk iktisabı, 
c) (II) sayılı listedeki 8701.20, 87.04, 87.05 ve 87.09 G.T.İ.P. 
numaralarında yer alan malların, münhasıran petrol arama faaliyetinde 
kullanılmak üzere ilk iktisabı, 
4. (IV) sayılı listedeki 9302.00.00.00.00 ve 93.03 tarife 
pozisyonunda yer alan malların Milli Savunma Bakanlığı, Adalet 
Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı, 
Milli İstihbarat Teşkilâtı,  Savunma Sanayii Müsteşarlığı, Emniyet Genel 
Müdürlüğü ve Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğüne teslimi veya 
bunlar tarafından ithali, 
5. (IV) sayılı listede yer alan malların genel ve katma bütçeli 
dairelere, il özel idarelerine, belediyelere, köylere ve bunların teşk il 
ettikleri birliklere bedelsiz teslimi veya bunlar tarafından bedelsiz olarak 
ithali, 
6. Kanuna ekli listelerdeki mallardan 4458 sayılı Gümrük 
Kanununun 167 nci Maddesi [(5)numaralı fıkrasının (a) bendi ve (7) 
numaralı fıkrası kapsamında ithal edilen eşya ile (12) numaralı fıkrasının 
(a) bendi kapsamında ithal edilen bu Kanuna ekli (II) sayılı listenin 87.03 
G.T.İ.P numarasında “-Diğerleri” satırı altında yer alan mallardan özel 
tüketim vergisi ve katma değer vergisi dahil gümrük vergilerine ilişkin 
istisna uygulanmaması durumunda belirlenecek gümrüklenmiş değeri 
200.000 TL’yi aşanlar hariç], geçici ithalat ve hariçte işleme rejimleri ile 
geri gelen eşyaya ilişkin hükümleri kapsamında gümrük vergisinden muaf 
veya müstesna olan eşyanın ithali (Bu Kanunun 5 inci Maddesinde 
düzenlenen ihracat istisnası ile 8 inci Maddesinin (2) numaralı fıkrasında 
--- Page 230 ---
218 
düzenlenen ihraç kaydıyla teslimlerde verginin tecil ve terkin edilmesi 
uygulamasından yararlanılarak ihraç edilen, ancak 4458 sayılı Gümrük 
Kanununun 168, 169 ve 17 0 inci Maddelerinde belirtildiği şekilde geri 
gelen eşyanın ithalat istisnasından faydalanabilmesi için, bu eşya ile ilgili 
olarak ihracat istisnasından veya tecil -terkin uygulamasından 
faydalanılan miktarın gümrük idaresine ödenmesi veya bu miktar kadar 
teminat gösterilmesi şarttır.), 
7. 4458 sayılı Gümrük Kanununun transit, gümrük antrepo, dahilde 
işleme, gümrük kontrolü altında işleme rejimlerine tâbi tutulanlar ile 
serbest bölgeler ve geçici depolama yerleri hükümlerinin uygulandığı 
mallar, 
8. (II) sayılı Listede yer alan kayıt ve tescile tabi mallardan; 87.03 
(motor silindir hacmi 1.600 cm³ ’ü aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir 
hacmi 2.800 cm³ ’ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P. numaralarında yer 
alanların, 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Müca dele Kanununun 
ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde sayılan 
kişilerden hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve 
çocuğu yoksa ana veya babasından birisi tarafından bir defaya mahsus 
olmak üzere ilk iktisabı,29 vergiden müstesnadır.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin 
(a) alt bendi uyarınca, (I) sayılı listede yer alan malların Milli Savunma 
Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komu tanlığı ve 
Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığının ihtiyacı için bu kuruluşlara veya 
bunların gerek göstermeleri üzerine ve işlemlerin bunlar adına yapılması 
                                                      
29 6745 sayılı Kanunun 51 inci maddesiyle, söz konusu bent 07/09/2016 tarihinden itibaren 
yürürlüğe girmiştir. 2016 ve sonraki yılların vergi harcaması tutarının belirlenmesinde 
dikkate alınması gerekmektedir. 
 
--- Page 231 ---
219 
koşuluyla akaryakıt ikmalini yapanlara teslimi ÖTV ’den istisnadır. Söz 
konusu istisna düzenlemesi ile ülkemizde kritik önemi haiz olan güvenlik 
ve asayiş hizmetlerinin geliştirilmesi ve desteklenmesi amaçlanmaktadır. 
Dolayısıyla milli güvenliğe ilişkin hükümleri ihtiva eden bu uygulama 
nedeniyle vergi harcaması oluşmayacaktır. 
Kanunun 7 nci maddenin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin (b) 
alt bendi hükmünce, (I) sayılı listede yer alan malların, 30/05/2013 tarihli 
ve 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu hükümlerine göre petrol arama ve 
istihsal faaliyetlerinde kullanılmak üzere bu faaliyetleri yapanlara  teslimi 
ÖTV’den istisnadır. Söz konusu düzenlemeyle ülkemizde petrol arama ve 
üretim faaliyetlerinin geliştirilmesi, özendirilmesi, teşvik edilmesi 
amaçlanmaktadır.  
İstisna; (I) sayılı listedeki malların mükellefleri veya akaryakıt 
dağıtım ve pazarlama k uruluşları tarafından 6491 sayılı Kanunda 
belirtilen; bir petrol hakkı sahibine ya da onun adına hareket eden 
temsilcisine veya Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce kabul 
edilmiş müteahhidine yapılacak teslimlerde uygulanacaktır. İstisna 
uygulanacak olan ürünlerin bu kişi veya kuruluşlar tarafından münhasıran 
petrol arama ve istihsal faaliyetlerinde kullanılması gerekmektedir. Bu 
kapsamda alınmayan ÖTV vergi harcamasına konu olacaktır.  
Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin 
(c) alt bendi hükmüne göre, (I) sayılı listede yer alan malların, Gümrük 
Kanunu uyarınca tasfiyelik hale gelenlerinin tabii afetler, bulaşıcı 
hastalıklar ve benzeri olağanüstü durumlarda genel ve özel bütçeli 
idarelere, il özel idarelerine, belediyelere, k öylere ve bunların teşkil 
ettikleri birliklere bedelsiz teslimi ile 21/03/2007 tarihli ve 5607 sayılı 
Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 16/A maddesi uyarınca tasfiyelik hale 
gelenlerinin bu maddede sayılanlara bedelsiz teslimi vergiden müstesnadır.  
--- Page 232 ---
220 
Dolayısıyla bu amaçla yapılan teslimlerde ÖTV mükelleflerince 
herhangi bir bedel alınması halinde, söz konusu istisna uygulanamaz. Bu 
kapsamda ticari mahiyet arz etmeyen söz konusu kurum ve kuruluşlara 
yapılacak bedelsiz teslimlerde vergi harcaması oluşmamaktadır. 
Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin 
(a) alt bendi uyarınca, Kanuna ekli (II) sayılı listedeki kayıt ve tescile tabi 
mallardan, Türk Gümrük Tarife Cetvelinin, 
 87.03 tarife pozisyonunda yer alan, motor silindir hacmine 
bakılmaksızın, hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer 
her türlü vergiler dâhil bedeli 1.004.200 TL‘nin30 altında olan binek 
otomobil, panelvan, pick-up, arazi taşıtı, ATV, jeep, steyşın vagon, 
vb. taşıtların,  
 87.04 tarife pozisyonunda yer alan, eşya taşımaya mahsus, 2800 cm³ 
veya altında motor silindir hacmine sahip van, panelvan, kamyonet, 
pick-up, vb. taşıtların,  
 87.11 tarife pozisyonunda yer alan, motor silindir hacmine 
bakılmaksızın, motosikletlerin  
engellilik derecesi %90 veya daha fazla olan mal ul veya engelliler 
tarafından beş yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı ÖTV ’den 
müstesnadır. Bu istisnadan yararlanmak için, taşıtın özel tertibatlı olması 
ve malul veya engellinin taşıtı bizzat kullanması şartı aranmaz. Aynı 
Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin (c) alt 
bendi uyarınca ise %90 engellilik derecesi aranmadan söz konusu araçları 
bizzat kullanmak amacıyla engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat 
yaptıran malul veya engelliler tarafından ilk iktis abı ÖTV ’den 
müstesnadır. 
                                                      
30 2023 yılı için belirlen tutardır. 
--- Page 233 ---
221 
Yine Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı 
bendinin (b) alt bendiyle, Kanuna ekli (II) sayılı listede 87.03 tarife 
pozisyonu kapsamında vergilendirilen ve motor silindir hacmi 2800 cm³ 
aşmayan; 
 Yük taşımasında kullanılıp azami ağırlığı 3,5 tonu aşmayan ve yolcu 
taşıma kapasitesi istiap haddinin %50’sinin altında olan taşıtların,  
 Sürücü dâhil 9 kişilik oturma yeri olan taşıtların  
engellilik durumlarının taşıtları bizzat kullanamayacak ve sürekli 
olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanmalarını gerektirecek nitelikte 
olduğunu, yetkili sağlık kurumundan alınmış engelli lik sağlık kurulu 
raporuyla tevsik eden ve engellilik derecesi %90 veya daha fazla olan 
malul veya engelliler tarafından, beş yılda bir defaya mahsus olmak üzere 
ilk iktisabı ÖTV ’den istisna edilmiştir. Taşıtta, ilk iktisaptan önce 
tekerlekli sandalye veya sedye ile binilmesine ve seyahat edilmesine uygun 
tertibat yaptırılması zorunludur. 
Dolayısıyla Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) 
numaralı bendinde düzenlenen, Kanuna ekli (II) sayılı listedeki kayıt ve 
tescile tabi malların malul veya engelliler tarafından beş yılda bir defaya 
mahsus olmak üzere ilk iktisabında uygulanan sosyal amaçlı olarak 
düzenlenen bu istisnalar neticesinde alınm ayan ÖTV vergi harcaması 
olacaktır. 
Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinin 
(a) alt bendine göre, Kanuna ekli (II) sayılı listede yer alan uçak ve 
helikopterlerin Türk Hava Kurumu tarafından ilk iktisabı ÖTV ’den 
müstesnadır. Düzenleme ile Türkiye’de havacılık sektöründe ilmi, teknik, 
turistik ve sportif alanda faaliyet gösteren Türk Hava Kurumu ’nun 
desteklenmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda alınmayan ÖTV vergi 
harcaması olacaktır. 
--- Page 234 ---
222 
Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (3) num aralı bendinin 
(b) alt bendine göre, Kanuna ekli (II) sayılı listede yer alan taşıtların,  
Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatı tarafından ilk iktisabı ÖTV ’den 
müstesnadır. Ancak, söz konusu taşıtların Cumhurbaşkanlığına bağlı, 
ilgili, ilişkili kurul, kurum ve ya kuruluşlar tarafından ilk iktisabı genel 
hükümler çerçevesinde vergilendirilir. Bu kapsamda alınmayan ÖTV vergi 
harcaması olacaktır. Burada Cumhurbaşkanlığı her ne kadar genel bütçe 
içerisinde yer alan bir kurum olmuş olsa da, harcama yoluyla yapılması 
gereken bir ödeme, vergi alınmaması şeklinde uygulandığından bu vergi 
harcaması olarak kabul edilmiştir.  
Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinin 
(c) alt bendine göre, Kanuna ekli (II) sayılı listedeki mallardan Türk 
Gümrük Tarife Cetvelinin;  
 8701.20 tarife alt pozisyonunda sınıflandırılan “Yarı römorklar için 
çekicilerin”, 
 87.04 tarife pozisyonunda sınıflandırılan “Eşya taşımaya mahsus 
motorlu taşıtların”,  
 87.05 tarife pozisyonunda sınıflandırılan “Özel amaçlı motorlu 
taşıtların (insan veya eşya taşımak üzere özel olarak yapılmış olanlar 
hariç) (Örneğin; kurtarıcılar, vinçli taşıtlar, itfaiye taşıtları, beton 
karıştırıcı ile mücehhez taşıtlar, yol süpürmeye mahsus arabalar, 
tohum, gübre, zift, su ve benzerlerini püskürten arabala r, seyyar 
atölyeler, seyyar radyoloji üniteleri) (itfaiye taşıtları hariç)”,  
 87.09 tarife pozisyonunda sınıflandırılan “Fabrika, antrepo, liman 
veya hava limanlarında kısa mesafelerde eşya taşımaya mahsus, 
kaldırma tertibatı ile donatılmamış kendinden har eketli yük 
arabaları; demiryolu istasyon platformlarında kullanılan türde 
çekicilerin” 
--- Page 235 ---
223 
münhasıran petrol arama faaliyetinde kullanılmak üzere ilk iktisabı 
ÖTV’den müstesnadır. 
Yapılan düzenlemeyle ülkemizde petrol arama faaliyetlerinin 
geliştirilmesi ve me vcut petrol rezervlerimizin arz potansiyeli 
değerlendirilerek, ülkemizin enerjide dışa bağımlılıktan kurtarılması 
amaçlanmaktadır. 
İstisna, 30/ 05/2013 tarihli ve 6491 sayılı Türk Petrol Kanununun 
muhtelif maddelerinde belirtilen bir petrol hakkı sahibi, te msilcisi veya 
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce kabul edilmiş müteahhidin 
hak sahibi adına yaptığı ilk iktisaplarda uygulanır.  
Bu uygulama, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından (Maden ve 
Petrol İşleri Genel Müdürlüğünden), petrol arama faaliyet inde 
bulunduklarına dair belge almış kuruluşlar için geçerlidir. Bu kapsamda 
alınmayan ÖTV vergi harcamasına konu olacaktır. 
Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendi ile 
(IV) sayılı listedeki 9302.00.00.00.00 ve 93.03 tarife pozisyonlarında yer 
alan malların (revolver, tabanca, ateşli ve sürgülü diğer silahlar, tüfekler, 
diğer cihazlar ve benzerlerinin) Milli Savunma Bakanlığı, Adalet 
Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı, 
Milli İstihbarat Teşkilatı,  Savunma Sanayii Başkanlığı Emniyet Genel 
Müdürlüğü ve Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğüne teslimi veya 
bunlar tarafından ithali vergiden istisna edilmiştir. Söz konusu istisna 
düzenlemesi ile ülkemizde kritik öneme haiz olan güvenlik ve asayiş 
hizmetlerinin geli ştirilmesi ve desteklenmesi amaçlanmaktadır. 
Dolayısıyla milli güvenliğe ilişkin hükümleri ihtiva eden bu uygulama 
nedeniyle vergi harcaması oluşmayacaktır. 
Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (5) numaralı bendinde, 
(IV) sayılı listede yer alan malların genel ve katma bütçeli dairelere, il özel 
--- Page 236 ---
224 
idarelerine, belediyelere, köylere ve bunların teşkil ettikleri birliklere 
bedelsiz olarak teslimi veya bunlar tarafından bedelsiz olarak ithalinin 
vergiden istisna olduğu hükme bağlanmıştır. İstisna uygulama sında, (IV) 
sayılı listede yer alan malların istisnadan yararlananlara bedelsiz olarak 
teslimi veya bunlar tarafından bedelsiz olarak ithali esastır. Sözü edilen 
mallar için nakdi veya ayni herhangi bir bedel ödenmesi halinde ÖTV 
istisnası uygulanmaz. Dolayısıyla ticari mahiyet arz etmeyen, kar amaçlı 
olmaksızın söz konusu kurum ve kuruluşlara bedelsiz olarak yapılan 
teslimler dolayısıyla vergi harcaması oluşmayacaktır. 
Kanunun ithalat istisnasını düzenleyen 7 nci maddesinin birinci 
fıkrasının (6) numaralı bendinde Gümrük Kanununun bazı maddelerine 
atıfta bulunularak, bu maddeler kapsamına giren malların ithalinin 
ÖTV’den müstesna olduğu hükme bağlanmıştır. Gümrük Kanununun 
atıfta bulunulan bu maddelerinde, gümrük vergisinden muaf veya 
müstesna olarak ithal edilecek ve esas itibarıyla gayri ticari nitelik taşıyan 
ve daha çok kişisel ve ailevi kullanıma mahsus bazı mallar sayılmaktadır. 
Dolayısıyla bunların ithali aşamasında vergi harcaması oluşmayacaktır.  
Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (7) numar alı bendi 
gereğince, Gümrük Kanununun transit, gümrük antrepo, dâhilde işleme, 
gümrük kontrolü altında işleme rejimlerine tabi tutulan mallar ile serbest 
bölgeler ve geçici depolama yerleri hükümlerinin uygulandığı mallar 
ÖTV’den istisnadır. Gümrük Kanunu açısından özel rejime tabi olan 
uygulamalar nedeniyle alınmayan ÖTV vergi harcamasına konu 
olmayacaktır. 
Kanunun 7 inci maddesinin  birinci fıkrasının (8) numaralı bendi 
gereğince ise şehit eş veya çocukları , şehidin eş ve çocuğunun 
bulunmaması halinde ise anne veya babası tarafından özel tüketim vergisi 
ödenmeksizin araç alımına imkan sağlanmakta ve alınan aracın beş yıllık 
--- Page 237 ---
225 
süreden sonra elden çıkarılması halinde, vergi aranmamaktadır.  Bu 
kapsamda vazgeçilen ÖTV vergi harcaması olacaktır. 
2.4.2. İhraç malı taşıyan araçlara motorin teslimi  (Madde 
7/A) 
4760 sayılı Kanunun 7/A maddesinde yapılan düzenlemeyle; yurt 
dışına yapılan ticari eşya taşımacılığında oluşan taşıma maliyetlerinin 
azaltılarak gerek taşımacılık sektörünün gerekse ülkemiz ihracatının teşvik 
edilmesi amaçlanmıştır. Böylece yurt dışına ihracat rejimi ve transit rejimi 
kapsamında eşya taşımacılığı yapan araçların yakıtlarını Türkiye ’den 
almaları teşvik edilmektedir. Buna göre; 
“Madde 7/A - Kanuna ekli (I) sayılı listede yer alan 
2710.19.43.00.11 ve 2710.20.11.00.11 G.T.İ.P. numaralı malların, 4054 
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile 5015 sayılı Petrol 
Piyasası Kanunu hükümleri çerçevesinde; Cumhurbaşkanınca belirlenen 
sınır kapılarında, 4458 sayılı Gümrük Kanununun ihracat rejimi 
kapsamında yurt dışına çıkarılacak eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve 
soğutucu ünitesine sahip yarı römorkların depolarına (araçların ve 
soğutucu ünitelerin standart yakıt deposu miktarlarını aşmamak kaydıyla) 
yalnızca yurt dışına çıkışlarında teslimi vergiden müstesnadır. 
Maliye Bakanlığı, bu maddede düzenlenen istisnaya ilişkin usûl ve 
esasları belirlemeye, istisnayı bu maddeye göre işlem yapanlara verginin 
iadesi yöntemi ile uygulamaya yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Araçlara istisna kapsamında yapılacak motorin teslimlerini yalnızca 
şartları taşıyan bayiler yapabilecektir. Bayilere istisna kapsamında teslim 
edilecek olan motorini, yalnızca dağıtıcılar teslim edebilir. Dağıtıcılar ithal 
ya da imal ettikleri motorini bayilere teslimlerinde, hesaplanaca k ÖTV 
--- Page 238 ---
226 
tutarını fatura bedeline dâhil etmezler ve beyannamelerinde istisna 
kapsamında beyan ederler. Dağıtıcılar, rafinerilerden ÖTV ödeyerek satın 
aldıkları motorini istisna kapsamında bayilere teslim etmeleri halinde, 
teslim ettikleri motorine ilişkin ola rak bayiler adına düzenledikleri 
faturalarda, ödenen ÖTV tutarını teslim bedeline dahil etmez. Dağıtıcıların 
bu suretle yaptıkları teslimlere ilişkin tahsil etmediği ÖTV tutarları, aynı 
rafinericilerden daha sonra aldıkları mallar için hesaplanacak ÖTV 
tutarından mahsup edilebilir. Rafinerici de mahsuplaşma sonucu tahsil 
etmediği ÖTV’yi beyannamesinde gösterir. 
Buna göre Kanunun 7/A maddesi kapsamında vazgeçilen ÖTV vergi 
harcaması olacaktır. 
2.4.3. (I) sayılı listenin (B) cetvelindeki malların bu listeye 
dâhil olmayan malların imalinde kullanılması  (Madde 8, BKK 
2012/3792) 
Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasında; 
“1. Bu Kanuna ekli (I) sayılı listenin (B) cetvelindeki malların; (I) 
sayılı listeye dahil olmayan malların imalinde kullanılmak üzere 
mükellefler tarafından tesliminde tarh ve tahakkuk ettirilen özel tüketim 
vergisinin Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek kısmı, teminat alınmak 
suretiyle tecil olunur. Söz konusu malların tecil tarihini takip eden 
aybaşından itibaren oniki ay içinde (I) sayılı  listeye dahil olmayan 
malların imalinde kullanılması halinde tecil olunan vergi terkin edilir. Bu 
hükümlere uyulmaması halinde, bu malların tecil -terkin işlemi dışındaki 
amaçlarla tesliminde tarh edilmesi gereken vergi tutarından, daha önce 
tahsil edilen verginin mahsubundan sonra kalan tutar, vade tarihinden 
itibaren 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 
51 inci maddesinde belirlenen gecikme zammı ile birlikte alıcıdan tahsil 
edilir. Ancak, tecil edilen verginin 213 sayılı Vergi Usu l Kanununda 
--- Page 239 ---
227 
belirtilen mücbir sebepler dolayısıyla terkin edilememesi halinde bu vergi, 
tecil edildiği tarihten itibaren 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil 
Usulü Hakkında Kanunun 48 inci maddesine göre ilgili dönemler için 
geçerli tecil faizi ile birlikte alıcıdan tahsil edilir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Düzenleme ile imalatçının katlanmış olduğu girdi maliyetleri 
içerisindeki vergi yükününün azaltılması amaçlanmaktadır. 
Kanunun 8 inci  maddesinin birinci fıkrası , Kanuna ekli (I) sayılı 
listenin (B) cetvelindeki malların (I) sayılı listeye dahil olmayan malların 
imalinde kullanılmak üzere mükellefler tarafından tesliminde tarh ve 
tahakkuk ettirilen ÖTV ’nin Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek 
kısmının teminat alınmak suretiyle tecil edilmesi, söz konusu malların tecil 
tarihini takip eden aybaşından itibaren 12 ay içinde (I) sayılı listeye dahil 
olmayan malların imalinde kullanılması halinde tecil olunan verginin 
terkin edilmesi öngörülmüştür. Bu Kanun maddesine istinaden sözü edilen 
tecil-terkin uygulaması Kanunun yürürlüğe girdiği 01/08/2002 tarihinden, 
09/10/2012 tarihine kadar uygulanmıştır. Dolayısıyla 09/10/2012 tarihine 
kadar terkin edilen ÖTV vergi harcaması olarak kabul edilmiştir. 
 Diğer taraftan Kanuna ekli (I) sayılı listenin (B) cetvelindeki vergi 
tutarları uygulanarak teslim edilen malların, imalatçılar tarafından imalatta 
kullanılmaları halinde vergi tutarlarının indirimli uygulanmasına yönelik 
08/10/2012 tarihli ve 2012/3792 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Karar 
09/10/2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 
Söz konusu Karar ile Kanuna ekli (I) sayılı listenin (B) cetvelindeki 
vergi tutarları uygulanarak teslim edilen malların, alıcı imalatçılar (sanayi 
sicil belgeli imalatçılar) tarafından imalatta kullanılmaları halinde, vergi 
tutarlarının iade yöntemi ile indirimli uygulanması sağlanmış; bu nedenle 
daha önce uygulanan (I) sayılı listenin (B) cetvelindeki malların aynı 
--- Page 240 ---
228 
Kanunun 8/1 inci maddesi uyarınca (I) sayılı listeye dahil olmayan 
malların imalinde kullanılmak üzere mükellefler tarafından tesliminde tarh 
ve tahakkuk ettirilen ÖTV’nin tecil edilecek kısmı sıfır olarak belirlenmiş, 
30/11/2002 tarihli ve 2002/4930 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kararın 
4 üncü maddesi ile 13/11/2003 tarihli ve 2003/6467 sayılı Bakanlar Kurulu 
Kararı eki Kararın 1 inci maddesi uygulamaları yürürlükten kaldırılmıştır. 
Bahse konu 2012/3792 sayılı BKK eki Kararın 1 inci maddesinde, 
Kanuna ekli (I) sayılı listenin (B) cetvelindeki vergi tutarları uygulanarak 
teslim edilen malların, (I) sayılı listeye dahil ol mayan malların imalinde 
imalatçılar tarafından kullanılması halinde, imalatta kullanılan mallar için 
bahse konu maddede G.T.İ.P. numaraları itibarıyla karşılarında gösterilen 
oran ile (I) sayılı listenin (B) cetvelinde belirtilen ve daha önce uygulanan 
maktu vergi tutarının çarpılması suretiyle hesaplanan vergi tutarlarının 
uygulanacağı öngörülmüştür. Dolayısıyla maktu vergiye daha düşük bir 
oran uygulamak suretiyle hesaplanan vergi tutarı ile maktu vergi tutarı 
arasındaki farkın iade edilmesi sağlanmıştır. Diğer taraftan; aynı Kararın 1 
inci maddesinde Petrol Piyasası Kanununun 2 nci maddesinde yer alan 
madeni yağ tanımına giren mallar ile akaryakıta karıştırılması veya 
doğrudan akaryakıt olarak kullanılması mümkün olan diğer malların imal 
edilmesi halinde,  bu kapsamdaki imalatlar için bu hükmün 
uygulanmayacağı belirtilmiştir.  
(I) sayılı listenin (B) cetvelinde yer alan malların; bu listeye dâhil 
olmayan malların imalinde kullanılmak üzere imalatçılara ÖTV 
mükellefleri tarafından tesliminde, diğer alıcılara teslimlerde olduğu gibi, 
bu malların birimi itibarıyla (B) cetvelinde yer alan yürürlükteki vergi 
tutarları üzerinden vergi beyan edilerek ödenecektir. 
İthalatçı imalatçılar tarafından doğrudan ithal edilen (B) cetvelinde 
yer alan malların; (I) sayılı lis teye dâhil olmayan ve ÖTV ’ye tabi 
tutulmayan malların imalinde kullanılması, Kanunun 2  nci maddesinin 
--- Page 241 ---
229 
üçüncü fıkrasının (a) bendi uyarınca teslim sayılacaktır. Buna göre ithalatçı 
imalatçılar, bu mallar için yurt içindeki ÖTV mükelleflerinin teslimlerinde 
olduğu gibi birimi itibarıyla (B) cetvelinde yer alan yürürlükteki vergi 
tutarları üzerinden vergi beyan ederek ödeyeceklerdir. 
Bu uygulama kapsamında kullanılmak üzere ÖTV mükelleflerinden 
satın alınan malların satın alma tarihini, ÖTV’ye tabi olmayan mal ların 
imalinde kullanılmak üzere ithal edilen malların ise ithal tarihini takip 
eden aybaşından itibaren 12 ay içinde imalatta kullanılması gerekmektedir. 
İmalatçıların, (I) sayılı listenin (B) cetvelinde yer alan malları; satın 
alarak bu listeye dâhil olmayan malların imalinde kullanmaları veya ithal 
ederek ÖTV ’ye tabi olmayan malların imalinde kullanmaları halinde 
iadesini talep edebilecekleri vergi tutarı, bu mallar için daha önce ödenen 
vergi tutarları ile söz konusu Kararname eki Kararın 1 inci maddesi nde 
belirlenen oranlara göre hesaplanan vergi tutarları arasındaki fark tutardır. 
Ancak ithal edilen malların, ÖTV ’ye tabi (I) sayılı liste dışındaki 
diğer listelerde yer alan malların imalinde kullanılması Kanunun 2 nci 
maddesinin üçüncü fıkrasının (a) be ndi uyarınca teslim sayılmadığından 
bu kapsamdaki kullanımlar için iade talep edilemez. 
Bu şekilde, ÖTV Kanununa ekli (I) sayılı listenin (B) cetvelinde yer 
alan malların; kullanım yerlerine bağlı olarak sanayi sicil belgesini haiz 
imalatçılar tarafından s anayide girdi olarak kullanılması durumunda, 
maliyetlerinin azaltılması suretiyle sanayicilerin teşvik edilmesini 
sağlamak üzere vergi farklılaştırmasına gidilmiştir. İmalatçıların, 
imalatlarında kullanmak üzere satın aldıkları ÖTV ’ye tabi malların 
alışlarında ödedikleri ÖTV tutarlarının, 2012/3792 sayılı BKK eki Kararda 
belirlenen tutarı aşan kısımlarının iade edilmesine imkân sağlanmıştır. 
Dolayısıyla bu kapsamda 10/10/2012 tarihinden itibaren iade edilen ÖTV 
tutarları vergi harcaması olacaktır. 
--- Page 242 ---
230 
2.4.4. (I) sayılı listenin (B) cetvelinde yer alan malların aynı 
cetvelde yer alan malların ve baz yağların ihracata konu edilecek 
madeni yağ veya yağlama müstahzarı imalinde kullanılması  (BKK 
2012/3792) 
08/10/2012 tarihli ve 2012/3792 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ’nın 
eki Kararın 2 nci maddesinde, Kanuna ekli (I) sayılı listenin (B) 
cetvelindeki vergi tutarları uygulanarak teslim edilen malların, aynı 
cetvelde yer alan vergi tutarı daha düşük malların imalinde imalatçılar 
tarafından kullanılması halinde, bu mallar için imal edilen malın tabi 
olduğu ÖTV tutarının uygulanacağı öngörülmüştür. Buna göre söz konusu 
malların teslim tarihi itibarıyla uygulanan vergi tutarları ile imal edilen 
malın tabi olduğu vergi tutarı arasındaki fark iade edilebilecektir. 
Söz konusu ma ddede ayrıca Petrol Piyasası Kanununun 2 nci 
maddesinde yer alan madeni yağ tanımına giren mallar ile bu kapsamda 
kullanılan diğer malların imal edilmesi halinde, bu kapsamdaki imalatlar 
için bu hükmün uygulanmayacağı belirtilmiştir. 
(I) sayılı listenin (B) cetvelinde yer alan malların; ÖTV mükellefleri 
tarafından aynı cetveldeki vergi tutarı daha düşük malların imalinde 
kullanılmak üzere imalatçılara tesliminde, diğer alıcılara teslimlerde 
olduğu gibi, bu malların birimi itibarıyla ÖTV Kanununa ekli (I) sa yılı 
listede yer alan yürürlükteki vergi tutarları üzerinden vergi beyan edilerek 
ödenecektir. 
İthalatçı imalatçılar tarafından doğrudan ithal edilen (B) cetvelinde 
yer alan malların, aynı cetveldeki vergi tutarı daha düşük malların imalinde 
kullanılması, ÖTV Kanununun 2/3 -a maddesi uyarınca teslim 
sayılmayacaktır.  
--- Page 243 ---
231 
Bu uygulama kapsamında kullanılmak üzere ÖTV mükelleflerinden 
satın alınan malların satın alma tarihini takip eden aybaşından itibaren 12 
ay içinde imalatta kullanılması gerekmektedir. 
ÖTV mükelleflerinden bu uygulama kapsamında kullanılmak üzere 
mal satın alan imalatçılar, bu mallardan imal ettikleri malın teslimine 
ilişkin verginin beyan dönemini takip eden aybaşından itibaren altı ay 
içerisinde KDV (KDV mükellefiyetinin bulunmaması halinde gel ir veya 
kurumlar vergisi) yönünden bağlı bulunulan vergi dairesinden iade 
talebinde bulunabileceklerdir.  
Kanunun “Vergi indirimi ” başlıklı 9 uncu maddesinde; “Özel 
tüketim vergisine tâbi malların, yer aldığı listedeki başka bir malın 
imalinde kullanılması  halinde ödenen vergi, Maliye Bakanlığınca 
belirlenen esaslara göre ödenecek vergiden indirilir.” şeklinde düzenleme 
yapılmıştır. 
Söz konusu madde kapsamında yapılan belirlemede indirilemeyen 
verginin iade edilmesine yöneli k hüküm bulunmamaktadır. Ancak s öz 
konusu BKK eki Kararda düzenlenen bu kapsamdaki iade uygulaması 
Kanunun 12 nci maddesinin dördüncü fıkrasında Hazine ve Maliye 
Bakanlığı’na verilen yetkiye istinaden uygun görülmüştür. İmalatçı 
indirim konusu yapabileceği vergiyi iade olarak geri almakta dır. Yapılan 
teknik bir düzeltme olup bu kapsamda ithalatçı imalatçı ile girdiyi yurt 
içinden satın alan imalatçı arasındaki vergi yükü eşitlenmektedir. 
Dolayısıyla mevcut uygulama vergi harcaması niteliğinde değildir. 
Ayrıca 2012/3792 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kararın 3 üncü 
maddesinde, Kanuna ekli (I) sayılı listenin (B) cetvelindeki vergi tutarları 
uygulanarak teslim edilen G.T.İ.P. numaraları yazılı baz yağların; yine 
aynı maddede G.T.İ.P. numaraları ile yer alan malların imalinde 
kullanılması v e imal edilen malların aynı Kanunun 5 inci maddesinin 
--- Page 244 ---
232 
birinci fıkrası uyarınca ihraç edilmesi veya 8 inci maddesinin ikinci fıkrası 
uyarınca teslim edilerek ihracının gerçekleştirilmesi halinde, ÖTV 
tutarının 0,0500 TL/Kilogram olarak uygulanacağı öngörülm üştür. Buna 
göre baz yağların teslim tarihi itibarıyla uygulanan vergi tutarları ile 0,0500 
TL/Kilogram arasındaki fark iade edilebilecektir. 
Bu uygulama kapsamında kullanılmak üzere ÖTV mükelleflerinden 
satın alınan baz yağların satın alma tarihini takip eden ay başından itibaren 
üç ay içinde imalatta kullanılması ve imal edilen malların aynı süre 
içerisinde Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ihraç 
edilmesi veya 8 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca teslim edilmesi 
gerekir. Ayrıca Kanunun 8 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yapılan 
teslimlerde Kanunun bu maddesinde belirtilen sürede malın ihraç edilmesi 
şarttır. Yine ihracata dayalı bu sistemde imalatçının indirim konusu 
yapabileceği vergiyi iade olarak geri almasında, iade edilen ÖTV için vergi 
harcaması oluşmayacaktır. 
2.4.5. Kabotaj hattında yakıtlarda indirim (BKK 2003/5868) 
01/07/2003 tarihli ve 2003/5868 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki 
Kararın 1 inci maddesinde; Türk Uluslararası Gemi Siciline ve Milli Gemi 
Siciline kayıtlı, kabotaj hattında münhasıran yük ve yolcu taşıyan gemilere, 
ticari yatlara, hizmet ve balıkçı gemilerine miktarı her geminin teknik 
özelliklerine göre tespit edilmek ve bu akaryakıtı kullanacak geminin 
jurnaline işlenmek kaydıyla verilecek akaryakıtın özel  tüketim vergisi 
tutarı sıfıra indirilmiştir. Buna göre BKK eki Kararın 1 inci maddesi; 
“Türk Uluslararası Gemi Siciline ve Milli Gemi Siciline kayıtlı 
genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin deniz araçları ile  kabotaj 
hattında münhasıran yük ve yolcu taşıyan gemilere, ticari yatlara, hizmet 
ve balıkçı gemilerine miktarı her geminin teknik özelliklerine göre tespit 
edilmek ve bu akaryakıtı kullanacak geminin jurnaline işlenmek kaydıyla 
--- Page 245 ---
233 
verilecek akaryakıtın özel tüketim vergisi tutarı sıfıra indirilmişti r.” 
şeklinde düzenlenmiştir. 
Bu düzenleme ile denizyolu vasıtasıyla yapılan taşımacılığın 
özendirilmesi amaçlanmaktadır. 
Karar kapsamında deniz yakıtı alabilecek deniz araçları; Türk 
Uluslararası Gemi Siciline veya Milli Gemi Siciline ve Deniz Ticaret 
Odasına kayıtlı, kabotaj hattında çalışan, 31/07/2002 tarihli ve 24832 sayılı 
Resmi Gazetede yayımlanan Gemi Adamları Yönetmeliğinde tanımlanan 
yük ve yolcu taşıyan gemiler, balıkçı gemileri, ticari yatlar ve hizmet 
gemileridir. Deniz yakıtı kullanacak olan deniz araçları, 16/12/1999 tarihli 
ve 4490 sayılı Kanuna göre Türk Uluslararası Gemi Siciline ya da 
31/12/1956 tarihli ve 8520 sayılı Gemi Sicil Nizamnamesine göre Milli 
Gemi Siciline kayıtlı olmak ve Türk Bayrağını çekme hakkını devam 
ettirmek zorundadır. 
Milli sicilden terkin edilmesi gereken ancak terkini gerçekleşmemiş 
veya gerçekleştirilmemiş deniz araçları, Karar kapsamında deniz yakıtı 
alamazlar. Sicil terkini gerekirken terkin işlemi için Ulaştırma  ve Altyapı 
Bakanlığı’na müracaat etmemiş olan gemi do natanlarına ait diğer deniz 
araçlarına (kiralanmış olsa dahi), deniz yakıtı verilmez. 
Teslim edilecek olan deniz yakıtını yalnızca, ÖTV mükellefiyetinin 
bulunduğu yer vergi dairesi müdürlüğünün bağlı olduğu Vergi Dairesi 
Başkanlığı/Defterdarlık tarafından verilen ve geçerlilik süresi dolmamış 
olan "dağıtım izin belgesi”ni haiz (Genel ve Özel Bütçeli İdareler, İl Özel 
İdareleri ile sermayesinin %51 ’i veya daha fazlası bunlara ait olan 
kuruluşlar ve özelleştirme kapsam ve programına alınmış olup hisselerinin 
yarısından fazlası kamuya ait olan kuruluşlar için dağıtım izin belgesini 
haiz olma şartı aranmaz) dağıtıcılar teslim edebilirler. Belirli şartlar 
dâhilinde birden fazla deniz aracı için, topluca yakıt alınabilecektir. 
--- Page 246 ---
234 
Deniz yakıtı almak isteyen deniz araç ları, yakıt alım defteri ile 
dağıtıcılardan yakıt talep edebileceklerdir. Dağıtıcı deniz yakıtı almak için 
müracaat eden deniz aracına, yakıt alım defterindeki azami miktarları 
aşmamak kaydıyla ithal ettikleri veya imal ettikleri deniz yakıtının 
tesliminde, ÖTV tutarını sıfır olarak uygulayacaklar ve tahsil etmedikleri 
ÖTV tutarı ile yakıt alan deniz aracına ait yakıt alım defteri numarasını 
düzenlenen faturada ayrıca belirteceklerdir. Dağıtıcılar ÖTV tahsil 
etmeden teslim ettikleri deniz yakıtı miktarların ı, teslimin yapıldığı 
döneme ait (I) numaralı ÖTV beyannamesinde yer alan "2003/5868 Sayılı 
Karar Kapsamında Yapılan Teslimler" ibaresini seçerek üzerinden vergi 
beyan etmeyeceklerdir.  
Dağıtıcılar, rafinericilerden ÖTV ödeyerek aldıkları deniz yakıtını 
teslim etmeleri halinde, teslim ettikleri deniz yakıtına ilişkin olarak 
düzenleyecekleri faturalarda, teslim tarihindeki ÖTV tutarını teslim 
bedeline dâhil etmeyeceklerdir. Teslim bedeline dâhil edilmeyen ÖTV 
tutarı ile yakıt alan deniz aracına ait yakıt alı m defteri numarası faturada 
ayrıca belirtilecektir. Dağıtıcıların bu suretle yaptıkları teslimlere ilişkin 
tahsil etmediği ÖTV tutarı, rafinericilerden aldığı mallar için hesaplanacak 
ÖTV tutarından mahsup edilecektir.  Rafinericiler, dağıtıcılara 
mahsuplaşma suretiyle ÖTV tahsil etmeden teslim ettiği mal miktarlarını, 
(I) numaralı ÖTV beyannamesinde yer alan "2003/5868 Sayılı Karar 
Kapsamında Yapılan Teslimler" ibaresini seçerek üzerinden vergi beyan 
etmeyeceklerdir.   
Dolayısıyla kabotaj hattında bulunan d eniz taşımacılığını ve 
balıkçılığı desteklemek amacıyla oluşturulan 2003/5868 sayılı Karar 
kapsamında doğrudan ve/veya mahsup yoluyla alınmasından vazgeçilen 
ÖTV vergi harcaması olacaktır. 
--- Page 247 ---
235 
2.4.6. Hava yakıtlarına ilişkin uygulama (BKK 2002/4482) 
4760 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı listede yer alan 2710. 12.31.00.00 
G.T.İ.P. numaralı uçak benzini, 2710.12.70.00.00 G.T.İ.P. numaralı benzin 
tipi jet yakıtı ve 2710.19.21.00.00 G.T.İ.P. numaralı jet yakıtı (kerosen) 
isimli hava yakıtları olarak bilinen malların ÖT V tutarları , 4760 sayılı 
Kanunda birimi itibarıyla 2,5000 TL/Litre olarak belirlenmiştir. 
Bununla birlikte, Kanunun yürürlüğe girdiği 01/08/2002 tarihinden 
günümüze kadar bahsi geçen yakıtlar için vergi tutarları ÖTV Kanununun 
Bakanlar Kuruluna vermiş olduğu yetki kapsamında yayımlanan bakanlar 
kurulu kararları ile sıfır olarak uygulanmaktadır. Dolayısıyla bu kapsamda 
yapılan teslimlerde alınmasından vazgeçilen ÖTV vergi harcaması 
olacaktır. 
Bu düzenleme ile havayolu vasıtasıyla yapılan taşımacılığın 
özendirilmesi amaçlanmaktadır. 
2.4.7. Biyoetanol ile harmanlanmış benzin teslimleri (BKK 
2005/8704) 
04/04/2005 tarihli ve 2005/8704 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki 
Kararın 1 inci maddesinde; 4760 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı listenin (A) 
cetvelinde 2710.12.45 .00.11, 2710.12.45.00.13,  2710.12.49.00.11 ve 
2710.12.49.00.12 G.T.İ.P. numaraları ile yer alan mallar için belirlenen 
ÖTV tutarlarının, bu mallara yerli tarım ürünlerinden elde edilmiş 
2207.20.00.10.13 ve 2207.20.00.10.14 G.T.İ.P. numaralarında yer alan 
“yakıt biyoetanolü” karıştırılmış olması halinde, karıştırılan malın 
miktarının karışım miktarına oranı kadar eksik uygulanacağı öngörülmüş 
ve bu orana göre belirlenen vergi tutarlarının, 2207.20.00.10.13 ve 
2207.20.00.10.14 G.T.İ.P. numaralarında yer alan yakıt biyoetanolünü 
ihtiva etmeyen 2710.12.45.00.11, 2710.12.45.00.13, 2710.11.45.00.13, 
--- Page 248 ---
236 
2710.12.49.00.11 ve 2710.12.49.00.12 G.T.İ.P. numaralarında yer alan 
mallar için belirlenmiş olan vergi tutarlarının %98’inden az olamayacağı 
belirtilmiştir.  
Yapılan düzenleme ile enerjide dışa bağımlılığın azaltılması ve 
çevrenin korunması amaçlanmaktadır. 
Biyoetanol: 2207.20.00.10.13 ve 2207.20.00.10.14 G.T.İ.P. 
numaralarında yer alan, Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler 
Piyasası Düzenleme Kurumu (TAPDK) 31 tarafından yayımlanan “Etil 
Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar 
Hakkında Yönetmeliğin” 4 üncü maddesinde yakıt biyoetanolü olarak 
tanımlanan ve Türkiye’de ekilip hasat edilen yerli tarım ürünlerinden elde 
edilen etil alkolü ifade etmektedir. 
Kararname kapsamındaki uygulamadan yararlanılabilmesi için yerli 
tarım ürünlerinden elde edilen biyoetanolün benzinle harmanlanması 
şarttır.  
Biyoetanolü, Tarım ve Orman Bakanlığı  tarafından “Tesis Kurma 
İzin Belgesi” verilen üreticiler üretmektedir.  
Karar kapsamında satış yapmak için biyoetanol ile benzini 
harmanlayacak olan rafinerici veya dağıtıcılara ÖTV mükellefiyetinin 
bulunduğu yer vergi dairesi müdürlüğünün bağlı olduğu Vergi Dairesi 
Başkanlığı/Defterdarlık tarafından, üç takvi m yılı için düzenlenen 
“Biyoetanol Harmanlama İzin Belgesi” verilmektedir.  
Benzin ile biyoetanolün harmanlanması sonucu elde edilen 
karışımın tesliminde, karışıma uygulanacak ÖTV tutarı aşağıdaki formüle 
göre hesaplanacaktır. 
                                                      
31 TAPDK, 24/12/2017 tarihli ve 696 sayılı KHK ile kapatılmış; görev ve yetkileri Tarım ve 
Orman Bakanlığı bünyesindeki Tütün ve Alkol Daire Başkanlığına devredilmiştir. 
--- Page 249 ---
237 
KV = BV x [1-(E / T)]Y = [1-(E / T)] 
KV = Karışımın (Biyoetanollü Benzinin) ÖTV Tutarı (TL/lt) 
BV = Biyoetanolsüz Benzinin ÖTV Tutarı (TL/lt) 
E = Karışımdaki Biyoetanol Miktarı (lt) 
T = Karışım Miktarı (Karışımdaki Benzin Miktarı+Karışımdaki 
Biyoetanol Miktarı) (lt) 
Y = Benzin Miktarının Karışım Miktarındaki Oranı 
Kararname gereğince, karışıma uygulanacak ÖTV tutarının 
hesaplanmasında kullanılacak (Y) değeri hiçbir zaman “0,98”den küçük 
olamaz. Hesaplama sonucu bulunan (Y) değeri “0,98”den küçükse, dikkate 
alınacak olan değer “0,98” di r. Diğer taraftan biyoetanol, bu uygulama 
kapsamındaki benzinlerden hangisi ile harmanlanır ise, hesaplamada 
kullanılacak (BV) değeri de harmanlanan benzinin (2710.12.45.00.11, 
2710.12.45.00.13, 2710.12.49.00.11 veya 2710.12.49.00.12 G.T.İ.P. 
numaralı malın), karışımın teslim tarihindeki ÖTV tutarı kadardır. 
Harmanlama sonucu satışı yapılacak miktar artmış olduğundan, 
karışımdan önceki benzin miktarına göre hesaplanan ÖTV’de bir azalma 
olmamasına rağmen, karışımdan sonra satışı yapılan biyoetanollü benzinin 
miktarına göre hesaplanan ÖTV en fazla %2 oranında eksik 
hesaplanmaktadır. Dolayısıyla karışımlı biyoetanollü benzin satılmasaydı, 
normal koşullarda 2710.12.45.00.11, 2710.12.45.00.13, 2710.12.49.00.11 
veya 2710.12.49.00.12 G.T.İ.P.  numaralı benzin satılmış olacağından ve 
ÖTV buna göre hesaplanacağından, eksik satışı yapılan benzin miktarı 
kadar eksik hesaplanan ÖTV vergi harcaması olacaktır.   
--- Page 250 ---
238 
2.4.8. Aerosol üretiminde kullanılan sıvılaştırılmış petrol gazı 
(L.P.G.) teslimleri (BKK 2014/6881) 
30/09/2014 tarihli ve 2014/6881 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 
yürürlüğe konulan Kararın 1 inci maddesinde Kanuna ekli (I) sayılı listenin 
(A) cetvelindeki vergi tutarı uygulanarak teslim edilen  2711.19.00.00.11 
G.T.İ.P. numaralı "Sıvılaştırılmış Petrol Gazı (L.P. G.) Diğerleri" isimli 
malın vergi tutarının, bu malın imalatçılar tarafından aerosol üretiminde 
kullanılmış olduğunun tespiti halinde, sıfır olarak uygulanacağına yönelik 
düzenleme yapılmıştır. Düzenleme ile imalatçının katlanmış olduğu girdi 
maliyetleri içerisindeki vergi yükününün azaltılması amaçlanmaktadır. 
Söz konusu Kararda düzenlenen indirimli vergi uygulamasından 
kaynaklanan vergi farklılaştırmasının aerosol üreticilerine iade yöntemi ile 
uygulanması, Kanunun 12 nci maddesinin dördüncü fıkrasında Hazine ve 
Maliye Bakanlığı ’na verilen yetkiye istinaden uygun görülmüş ve buna 
ilişkin düzenleme yapılmıştır. 
Karar kapsamında aerosol üretiminde kullanılmaya uygun 
standardize edilmiş L.P.G., yalnızca "L.P.G. Satın Alma İzin Belgesi" n i 
haiz üreticiler tara fından satın alınabilir veya ithal edilebilir. Yine bu 
kapsamda aerosol üretiminde kullanılmaya uygun standardize edilmiş 
L.P.G.’yi aerosol üreticilerine satmak isteyen dağıtıcılara, L.P.G. Dağıtım 
İzin Belgesi verilir. 
Üreticiler standardize edilmiş L.P.G ’yi aerosol üretiminde 
hammadde olarak kullanırlar. Üreticiler, Karar kapsamında aerosol 
üretiminde kullanacakları L.P.G.’yi yurt içerisinde yalnızca dağıtıcılardan 
satın alabilirler. 
Dağıtıcılar tarafından ithal edilen L.P.G. ’nin üreticilere tesliminde, 
yürürlükteki ÖTV tutarı üzerinden vergi beyan edilip ödenmesi 
gerekmektedir. 
--- Page 251 ---
239 
Rafinericilerin dağıtıcılara L.P.G. tesliminde, rafinericiler bu malın 
birimi itibarıyla yürürlükteki vergi tutarı üzerinden vergi beyan ederek 
öderler. Dağıtıcıların, bu şekilde r afinericilerden ÖTV ödeyerek satın 
aldıkları L.P.G.’yi üreticilere Karar kapsamında teslim etmeleri halinde, 
üreticiler adına düzenleyecekleri faturalarda, rafinerici tarafından beyan 
edilerek ödenmiş olması gereken ÖTV tutarını teslim bedeline dahil 
etmeleri ve bu tutarı faturada "2014/6881 Sayılı Karar Kapsamında Teslim 
Edilmiş Olup Teslim Bedeline Dahil Edilen ÖTV Tutarı ... TL’dir." şerhi 
ile göstermeleri gerekmektedir. 
Dahilde işleme izin belgesi sahibi aerosol üreticileri, Karar 
kapsamında üretimde kullanmak üzere L.P.G. ithal edebilirler. Söz konusu 
üreticiler tarafından, " L.P.G. Satın Alma İzin Belgesi" nin bir örneği, 
ithalatın gerçekleştirileceği gümrük idaresine verilir. İlgili gümrük idaresi 
bunun üzerine belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde sö z konusu ürünün 
yürürlükte olan ÖTV tutarı kadar nakit veya banka teminat mektubu almak 
suretiyle gümrükleme işlemini gerçekleştirir.  
İthal edilen L.P.G. ’nin ÖTV ’ye tabi olmayan aerosol üretiminde 
kullanılması,  ÖTV Kanununun 2 nci maddesinin üçüncü fıkrasının (a) 
bendi uyarınca teslim sayılır. Buna göre üreticilerin ÖTV’ye tabi olmayan 
aerosol üretiminde kullandıkları L.P.G.’ye ilişkin ÖTV’yi, bu malın birimi 
itibarıyla yürürlükteki vergi tutarı üzerinden beyan edip ödemeleri 
gerekmektedir. Üreticiler tar afından Karar kapsamında ithal edilen 
L.P.G.’nin, Kanuna ekli (IV) sayılı listede yer alan aerosol üretiminde 
kullanımı, bu Kanunun 2 nci maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendi 
uyarınca teslim sayılmaz. 
Karar kapsamında satın alınan L.P.G. ’nin satın alma t arihini, ithal 
edilen L.P.G.’nin ise ithal tarihini takip eden aybaşından itibaren 12 ay 
içinde aerosol üreticilerince imalatta kullanılması gerekmektedir. 
--- Page 252 ---
240 
Bu uygulama kapsamındaki ÖTV iadesini, sadece L.P.G. ’yi imal 
edilen aerosolün bünyesinde girdi olarak kullanan aerosol üreticileri talep 
edebilir. Bununla birlikte üreticiler tarafından doğrudan ithal edilen 
L.P.G.’nin ÖTV’ye tabi olan aerosol üretiminde kullanılması, Kanunun 2 
nci maddesinin üçüncü  fıkrasının (a) bendi uyarınca teslim 
sayılmadığından, bu kapsamdaki kullanımlar için de iade talep edilemez. 
Bu uygulama kapsamında iade edilen ÖTV tutarı vergi harcaması 
olacaktır. 
2.4.9. İhraç edilecek elektrik üretiminde kullanılacak fuel-oil 
teslimi (BKK 2006/10798) 
ÖTV (I) Sayılı Liste Uygulama Genel Teb liğinin (III-B/3) “İhraç 
Edilecek Elektrik Üretimi İçin Fuel Oil Teslimleri”  başlıklı bölümünde, 
ihraç edilecek elektrik üretiminde kullanılacak fuel -oil tesliminde sıfır 
ÖTV uygulamasına ilişkin olarak açıklamalar yer almaktadır. 26/06/2006 
tarihli ve 200 6/10798 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kararın 1  inci 
maddesi uyarınca, Kanuna ekli (I) sayılı listenin (A) cetvelinde 
2710.19.62.00.10, 2710.19.62.00.11, 2710.19.64.00.10, 2710.19.64.00.11 
ve 2710.19.68.00.11 GTİP numaralı malların (fuel oillerin), ihraç edilecek 
elektrik üretiminde kullanılmak üzere tesliminde ÖTV tutarı sıfıra 
indirilmiştir. 
ÖTV kapsamına giren malların ihracat teslimleri, Kanunun 5 inci 
maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şartlar 
dâhilinde vergiden istisna dır. Tebliğin (II -A/2) “ÖTV Ödenerek Satın 
Alınan Malların İhracat Teslimleri” başlıklı bölümündeki düzenlemeye 
göre, ÖTV ödenerek satın alınan malların herhangi bir işlem görmeden, 
olduğu gibi (aynen) ihraç edilmesi halinde, bu mallar için yüklenilen ÖTV 
iade edilecektir. Ancak ÖTV ödenerek satın alınan maldan ÖTV ’ye tabi 
--- Page 253 ---
241 
olan veya olmayan bir mal üretilerek bu malın ihraç edilmesi halinde, 
imalatta kullanılan mal için ödenen ÖTV tutarı iade edilmeyecektir.  
Dolayısıyla 2006/10798 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kararın 1 
inci m addesi uyarınca, ihraç edilecek elektrik üretiminde kullanılmak 
üzere tesliminde ÖTV tutarı sıfıra indirilen fuel oiller nedeniyle alınmayan 
ÖTV tutarı vergi harcaması olacaktır. 
2.4.10. Etilen üretimi için L.P.G. teslimleri  (BKK 
2008/14061) 
ÖTV (I) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinin (III -B/4.) “Etilen 
Üretimi İçin L.P.G. Teslimleri”  başlıklı bölümünde, etilen üretiminde 
kullanılacak sıvılaştırılmış petrol gazı (L.P.G.) teslimlerinde ÖTV’nin sıfır 
olarak uygulanmasına ilişkin ilk açıklama yapılmıştır. 
Etilen Üretimi İçin L.P.G. Teslimleri 18/ 08/2008 tarihli ve 
2008/14061 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kararın 1 inci maddesi 
uyarınca, Kanuna ekli (I) sayılı listenin (A)  cetvelinde yer alan 
2711.19.00.00.11 G.T.İ.P. numaralı “Sıvılaştırılmış Petrol Gazı (L.P.G.) 
Diğerleri”nin, 2901.21.00.00.19 G.T.İ.P. numaralı “Diğer Amaçlar İçin 
Kullanılanlar (Etilen)”  üretiminde kullanılmak üzere tesliminde ÖTV 
tutarı sıfıra indirilmiştir. ÖTV mükellefleri bu suretle sıfır (0) olarak 
uyguladıkları ÖTV tutarlarını ve teslim ettikleri L.P.G. miktarlarını, (1) 
numaralı ÖTV beyannamesinin “ Vergi Bildirimi ” bölümünün “A 
Cetvelindeki Ürünler” kısmında yer alan “2008/14061 sayılı Kararname 
Kapsamında Yapılan Teslimler”  ibaresini seçerek beyan ederler.  Ayrıca 
ÖTV mükellefleri, bu teslimin yapıldığı döneme ilişkin verilen ÖTV 
beyannamesinin “Ekler” bölümünün “2008/14061 sayılı Kararname 
Kapsamında Yapılan Teslimler” ekini doldururlar. 
Dolayısıyla 2008/14061 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kararın 1 
inci m addesi uyarınca, etilen üretiminde kullanılmak üzere tesliminde 
--- Page 254 ---
242 
ÖTV tutarı sıfıra indirilen sıvılaştırılmış petrol gazı (L.P.G.) nedeniyle 
alınmayan ÖTV vergi harcaması olacaktır. 
2.4.11. Oto biodizel ile harmanlanmış motorin teslimleri 
(BKK 2013/5595) 
02/09/2013 tarihli ve 2013/5595 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki 
Kararın 3 üncü maddesi ile, Kanuna ekli (I) sayılı listenin (A) cetvelindeki 
vergi tutarları uygulanarak teslim edilen 2710.19.4 3.00.11 ve 
2710.20.11.00.11 G.T.İ.P. numaralı malların vergi tutarlarının, bu mallara 
yalnızca Türkiye’de üretilen tarım ürünlerinden veya Çevre, Şehircilik ve 
İklim Değişikliği Bakanlığı mevzuatına uygun olarak Türkiye’de toplanan 
kullanılmış kızartmalık bitkisel yağlar ile kullanım süresi geçmiş bitkisel 
yağlardan elde edilen aynı cetveldeki 38.26 tarife numarasındaki mallardan 
3826.00.10.00.11 G.T.İ.P. numarasında yer alan biodizelin harmanlanmış 
olduğunun tespiti halinde, biodizel miktarının toplam harmanlanmış mal 
miktarına oranı kadar eksik uygulanacağı ancak bu  orana göre belirlenen 
vergi tutarlarının, 2710.19.4 3.00.11 ve 2710.20.11.00.11 G.T.İ.P. 
numaralarında yer alan mallar için (I) sayılı listenin (A) cetvelinde 
belirlenmiş olan vergi tutarlarının %98’inden az olamayacağı belirtilmiştir.  
Söz konusu maddede ayrıca bu hesaplama sonucunda ortaya çıkan 
vergi tutarlarında virgülden sonraki 4 hanenin dikkate alınacağı, bu mallara 
daha önce uygulanan vergi tutarları ile yukarıda belirlenen orana göre 
hesaplanan vergi tutarları arasındaki fark için Kanunun 12 nci maddesinin 
dördüncü fıkrasının uygulanacağı hükme bağlanmıştır. 
Uygulamaya ÖTV (I) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinin (III-
B/5) “Oto Biodizel ile Harmanlanmış Motorin Teslimleri”  başlıklı 
bölümünde yer verilmiştir. 
Oto Biodizel: Kanuna ekli (I) sayılı li stenin (A) cetvelinde 
3826.00.10.00.11 G.T.İ.P. numarasında yer alan ve EPDK tarafından Oto 
--- Page 255 ---
243 
biodizel üretimi için verilen “İşleme Lisansı” sahibi firmalar tarafından 
yalnızca Türkiye’de üretilen tarım ürünlerinden (Türkiye’de üretilen tarım 
ürünleri, Türkiye’de ekilip hasat edilen tarım ürünlerini ifade etmektedir.) 
veya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği  Bakanlığı mevzuatına uygun 
olarak Türkiye’de toplanan bitkisel atık yağlardan elde edilen malı ifade 
etmektedir. 
Oto biodizelin Karar  kapsamındaki ind irimli vergi uygulamasına 
konu olabilmesi için yalnızca oto biodizel üretim izin belgesini haiz 
üreticilerce üretilerek harmanlayıcılara teslim edilmiş olması gerekir. Oto 
biodizel, Türkiye ’de üretilen tarım ürünlerinden elde edilen yağlar ile 
bitkisel atık yağların işlenmesi sonucu elde edilmektedir. 
Oto biodizeli, Gelir İdaresi Başkanlığı ’nın yetkili birimi tarafından 
“Oto Biodizel Üretim İzin Belgesi” verilmiş gerçek ve tüzel kişiler 
üretmektedir. Oto biodizelli motorini Karar  kapsamında yalnızca oto 
biodizel harmanlama izin belgesini haiz harmanlayıcılar teslim edebilir. 
Karar kapsamında satış yapmak için oto biodizel ile motorini 
harmanlayacak olan rafinerici veya dağıtıcılara ÖTV mükellefiyetinin 
bulunduğu yer vergi dairesi müdürlüğünün bağlı olduğu Ve rgi Dairesi 
Başkanlığı/Defterdarlık tarafından, üç takvim yılı için düzenlenen “ Oto 
Biodizel Harmanlama İzin Belgesi” verilmektedir.  
Karar uyarınca oto biodizelli motorinin teslim edilmiş olduğunun 
tespiti halinde, bu malın ÖTV tutarı teslim edilmiş malda ki oto biodizel 
miktarının toplam harmanlanmış mal miktarına oranı kadar eksik 
uygulanır. Ancak bu orana göre belirlenen vergi tutarları, motorin türleri 
için Kanuna ekli (I) sayılı listenin (A) cetvelinde belirlenmiş olan vergi 
tutarlarının %98’inden az olamaz, %98’den az olması halinde ise bu vergi 
tutarlarının %98’i dikkate alınır. 
--- Page 256 ---
244 
Bu uygulama kapsamındaki ÖTV iadesini yalnızca harmanlayıcılar 
talep edebilir. 
Oto biodizelli motorine ilişkin iadesi talep edilebilecek ÖTV tutarı 
aşağıdaki formüller uygulan mak suretiyle hesaplanabilir. Bu formüllerin 
uygulanması sonucu bulunan vergi tutarlarında virgülden sonraki dört hane 
dikkate alınır. 
Oto Biodizelli Motorine Kararname Uyarınca Uygulanacak Birim 
ÖTV Tutarı = Motorin İçin Uygulanan Birim ÖTV Tutarı x (1 - Oto 
Biodizel Miktarı / Oto Biodizelli Motorin Miktarı) 
İadeye Konu Edilebilecek Birim ÖTV Tutarı = Motorin İçin 
Uygulanan Birim ÖTV Tutarı - Oto Biodizelli Motorine Kararname 
Uyarınca Uygulanan Birim ÖTV Tutarı 
Buna göre oto biodizelli motorin satışında, sa tılan toplam miktara 
göre karışımda 2710.19.43.00.11, 2710.20.11.00.11 ve G.T.İ.P. 
numaralarında yer alan mallar için  Kanuna ekli  (I) sayılı listenin  (A) 
cetvelinde belirlenmiş olan maktu tutar dikkate alınarak ÖTV hesaplanıp 
beyan edileceğinden, sonradan iade edilen tutar vergi harcaması olacaktır. 
2.4.12. İhraç edilen kara taşıtlarında kullanılmış ilk dolum 
yağları ve akaryakıtlarının teslimleri (Cumhurbaşkanı Kararı 
2019/796) 
27/02/2019 tarihli ve 796 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe 
konulan Kararın 2 nci maddesinde, Kanuna ekli (I) sayılı listedeki vergi 
tutarları uygulanarak teslim edilen ilk dolum yağları ve akaryakıtlarının 
vergi tutarlarının, bu malların aynı Kanuna ekli (II) sayılı listedeki 
8701.20, 87.02, 87.03, 87.04 ve 87.11 G.T.İ.P. nu maralarında yer alan 
mallardan ihraç edilmiş olanların üretim sürecinde kullanılmış olduğunun 
tespiti halinde sıfır olarak uygulanacağına yönelik düzenleme yapılmıştır. 
--- Page 257 ---
245 
Söz konusu maddede ayrıca, bu kapsamda kullanılan ilk dolum 
akaryakıtlarında ÖTV tutarı sıfır olarak uygulanacak akaryakıt miktarının, 
üretilerek ihraç edilmiş her bir mal adedi için; 87.03 G.T.İ.P. 
numarasındaki mallarda “7” litreyi, 87.11 G.T.İ.P. numarasındaki mallarda 
“2” litreyi, diğer mallarda ise “15” litreyi geçemeyeceği ve ihraç edi len 
mallarda kullanılmış ilk dolum yağları ve akaryakıtlarına daha önce 
uygulanan vergi tutarı için, Kanunun 12 nci maddesinin dördüncü 
fıkrasının uygulanacağı hükme bağlanmıştır. Aynı Kanunun sözü edilen 
maddesinin Hazine ve Maliye Bakanlığına verdiği yetkiye istinaden, bahse 
konu Kararın 2 nci maddesinde düzenlenen indirimli vergi 
uygulamasından kaynaklanan vergi farklılaştırmasının, kara taşıtı 
imalatçılarına iade yöntemi ile uygulanması uygun görülmüştür. 
796 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamındaki kar a taşıtlarının, 
kullanıma hazır hale getirilebilmesi amacıyla motor, vites kutusu, 
diferansiyel ya da yakıt deposu gibi bölümlerine imalatçıları tarafından 
yurt içinde ilk defa konulan, Kanuna ekli (I) sayılı listede yer alan madeni 
yağ ve akaryakıt türleri ilk dolum yağı ve akaryakıtını ifade etmektedir.  
ÖTV (I) sayılı liste mükellefleri tarafından, ilk dolum yağları ve 
akaryakıtlarının ihraç edilecek kara taşıtlarının üretim sürecinde 
kullanılmak üzere imalatçılara tesliminde, bu malların vergi tutarları  
üzerinden ÖTV beyan edilerek ödenir. 
İhraç edilecek kara taşıtlarının üretim sürecinde kullanılmak üzere 
Cumhurbaşkanı Kararının 2 nci maddesinin yürürlük tarihinden itibaren, 
ithal edilen veya ÖTV (I) sayılı liste mükelleflerinden ÖTV ödenerek satın 
alınan ilk dolum yağları ve akaryakıtları bakımından iade uygulamasından 
yararlanılabilmesi için, bunların ithal veya satın alma tarihini takip eden 
aybaşından itibaren 12 ay içinde kara taşıtlarının üretim sürecinde 
kullanılmış ve üretilen bu kara taşıtlarının da yine aynı sürede ihraç edilmiş 
olması gerekir. 
--- Page 258 ---
246 
Kanuna ekli (I) sayılı listedeki vergi tutarları uygulanarak teslim 
edilen ilk dolum yağları ve akaryakıtlarının vergi tutarları, ÖTV (I) Sayılı 
Liste Uygulama Genel Tebliğinde yazılı usul ve esaslar kapsamında ihraç 
edilen kara taşıtlarında kullanılmış olduğunun tespiti hali nde sıfır olarak 
uygulanacağından, indirimli vergi uygulamasından kaynaklanan vergi 
farklılaştırmasına istinaden kara taşıtı imalatçılarına yapılan vergi iadeleri 
vergi harcaması olacaktır.  
2.4.13. Polipropilen üretim tesislerindeki propilen 
üretiminde kullanılacak propan teslimleri (Cumhurbaşkanı Kararı 
2019/1542) 
15/09/2019 tarihli ve 1542 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki Kararın 
1 inci maddesi uyarınca, Kanuna ekli (I) sayılı listenin (A) cetvelinde yer 
alan 2711.12 G.T.İ.P. numaralı “(Sıvılaştırılmış) Propan”ın, polipropilen 
üretim tesislerinde 2711.14.00.00.12 G.T.İ.P. numaralı “Propilen” 
üretiminde kullanılmak üzere tesliminde, ÖTV tutarı sıfıra indirilmiştir. 
ÖTV mükellefleri bu suretle sıfır (0) olarak uyguladıkları ÖTV tutarlarını 
ve teslim ettikleri sıvılaştırılmış propan miktarlarını, (1) numaralı ÖTV 
beyannamesinin “Vergi Bildirimi” bölümünün “ A Cetvelindeki Ürünler ” 
kısmında yer alan “ 1542 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Kapsamın da 
Yapılan Teslimler” ibaresini seçerek beyan ederler.  
Bu kapsamda, 2019/1542 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki Kararın 
1 inci maddesi uyarınca, propilen üretiminde kullanılmak üzere tesliminde 
ÖTV tutarı sıfıra indirilen propan nedeniyle alınmayan ÖTV verg i 
harcaması olacaktır. 
--- Page 259 ---
247 
2.4.14. (A) cetvelindeki diğer mallara ilişkin sıfır ÖTV tutarlı 
teslimler (2011/1435 BKK) 
Kanuna ekli (I) sayılı listenin (A) cetvelinde yer alan 
2710.12.11.00.00 G.T.İ.P. numaralı “Nafta”, 27.11 tarife istatistik 
pozisyonundaki doğ al gaz, propan, bütan ve sıvılaştırılmış petrol gazı 
(L.P.G.) isimli mallar hariç olmak üzere “Petrol gazları ve diğer gazlı 
hidrokarbonlar”, 27.13 tarife istatistik pozisyonundaki “Petrol koku, petrol 
bitümeni ve petrol yağlarının veya bitümenli mineralle rden elde edilen 
yağların diğer kalıntıları” ve 2715.00.00.00.00 G.T.İ.P. numaralı “Esasını 
tabii asfalt, tabii bitümen, petrol bitümeni, mineral katran veya mineral 
katran zifti (bitümenli sakızlar, cut -backs gibi) teşkil eden bitümenli 
karışımlar” isimli mallar için ÖTV tutarı son olarak 6111 sayılı Kanun ile 
2,5000 TL/Kg. olarak belirlenmiştir.  
Ancak birçok sanayide önemli ölçüde kullanılan bu malların 
teslimlerinde uygulanacak ÖTV tutarları, Kanunun 12 nci maddesinin 
ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınc a çıkarılan Kararlar ile sıfır (0) olarak 
uygulanmaktadır. 
Dolayısıyla bu kapsamda yapılan teslimlerde alınmasından 
vazgeçilen ÖTV vergi harcaması olacaktır.  
  
--- Page 260 ---
248 
 
2.4.15. Rafineri ve petrokimya tesislerinde üretilerek 
imalatta kullanılan ve imalatta kullanı lmak üzere bu tesislere teslim 
edilen mallarda ÖTV istisnası (Cumhurbaşkanı Kararı 2021/3559) 
18/02/2021 tarihli ve 3559 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki Kararın 
1 inci maddesi nde “… Enerji Piyasas ı Düzenleme Kurumunca verilen 
“Rafinerici Lisans ı” kapsamında üretim faaliyetlerinde bulunan 
rafinerilerde veya “İşleme Lisans ı” kapsamında üretim faaliyetlerinde 
bulunan petrokimya tesislerinde üretilen, 6/6/2002 tarihli ve 4760 say ılı 
Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (I) sayılı listedeki malların; üretildiği 
tesislerde özel tüketim vergisine tabi olmayan malların imalinde kullanımı 
ile rafinerilerden petrokimya tesislerine, petrokimya tesislerinden 
rafinerilere, petrokimya tesislerinden di ğer petrokimya tesislerine ve 
rafinerilerden diğer rafinerilere imalatta kullanılmak üzere tesliminde özel 
tüketim vergisi tutarı sıfıra indirilmiştir.” düzenlemesi yer almaktadır. 
Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (I) sayılı listede yer alan 
malların, rafineri ve petrokimya tesislerinde üretilerek, üretildiği tesislerde 
imalatta hammadde ve/veya yardımcı madde olarak ÖTV’ye tabi olmayan 
malların imalinde kullanımları ve bu tesislerde üretilip birbirlerine 
(rafinerilerden petrokimya tesislerine, petrokimya tesislerinden 
rafinerilere, petrokimya tesislerinden diğer petrokimya tes islerine ve 
rafinerilerden diğer rafinerilere) imalatta kullanılmak üzere teslimleri, 
rafineri ve petrokimya tesisleri arasındaki mal bütünleşmesinin sağlanarak 
bu tesislerin girdilerinden kaynaklı ülkemiz cari açığının azaltılması 
amacıyla ÖTV’den arındır ılmıştır. Bu kapsamda, alınmayan ÖTV vergi 
harcaması olacaktır. 
--- Page 261 ---
249 
2.4.16. Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi 
(FATİH) projesi kapsamına giren malların Milli Eğitim Bakanlığına 
tesliminde ÖTV istisnası 
3065 sayılı Kanuna 7061 sayılı Kanunun  44 üncü maddesi ile 
eklenen geçici 38 inci maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde; 
“ Proje bileşenlerine ilişkin olarak 4760 sayılı Kanuna ekli (IV) 
sayılı listede yer alan malların, Millî Eğitim Bakanlığına ya da proje 
yüklenicisine teslimi veya bunlar tarafından ithali özel tüketim vergisinden 
müstesnadır (Maliye Bakanlığı istisnaya ilişkin usul ve esasları 
belirlemeye yetkilidir.).” 
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Buna göre, bu maddenin yürürlüğe girdiği 05/12/2017 tarihinden 
itibaren düzenlenen sözle şmelere istinaden Milli Eğitim Bakanlığı 
tarafından FATİH Projesi kapsamında yapılan mal alımlarında 
uygulanmak üzere, proje bileşenlerine ilişkin olarak ÖTV Kanuna ekli (IV) 
sayılı listede yer alan malların, Milli Eğitim Bakanlığına ya da proje 
yüklenicisine teslimi veya bunlar tarafından ithali özel tüketim vergisinden 
müstesnadır. 
İstisna uygulaması kapsamındaki malları Milli Eğitim Bakanlığına 
ya da proje yüklenicisine teslim eden mükellefler ya da gümrük idaresince, 
söz konusu malların FATİH Projesi kapsamında kullanılacağına dair Milli 
Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen onaylı bir belge/yazı isten mekte 
ve bu belgeye/yazıya istinaden ÖTV uygulanmaksızın işlem 
yapılmaktadır. 
İstisna kapsamında yapılan teslimler, ÖTV Beyannamesinin 
“İstisnalar ve İndirimler” bölümünün “İstisnalar” tablosundaki istisna türü 
listesinden “ FATİH Projesi Kapsamında Yapılan Teslimlerde İstisna ” 
seçilerek beyan edilmektedir. 
--- Page 262 ---
250 
Bu kapsamda alınmayan ÖTV vergi harcamasına konu olacaktır. 
 
2.5. Diğer Kanunlarda Yer Alan ve Uygulam ası Yaygın 
Olan Vergi Harcamaları 
Bu başlık altında diğer kanunlarda yer alan ve uygulaması fazla olan 
vergi harcamaları hakkında bilgi verilecektir. 
2.5.1. 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu ( Ek Madde 4 , 
Geçici Madde 3) 
06/06/1985 tarihli ve 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun ek 
madde 4 ve geçici 3 üncü maddesinde gelir ve kurumlar vergisine yönelik 
kazanç istisnası ve ücret ödemelerine ilişkin gelir vergisi istisnası 
düzenlenmiştir. Buna göre; 
“Ek Madde 4- Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra geçici 
2 nci madde uyarınca ilk kez faaliyete geçecek serbest bölgelerde, 
işleticilerin serbest bölgelerin işletilmesi ile ilgili faaliyetlerden elde 
ettikleri kazançları, 30 yılı geçmemek ve Ticaret Bakanlığınca kendilerine 
verilecek ilk faaliyet ruhsatında belirtilen süre ile sınırlı olmak üzere gelir 
veya kurumlar vergisinden müstesnadır. Bu istisna, münhasıran alım satım 
veya depo işletmeciliği faaliyet ruhsatı sahibi kullanıcılardan elde edilen 
kazançlar ile 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Verg isi Kanunu ile 
13/6/2006 tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu uyarınca 
yapılacak vergi kesintilerini kapsamaz. Bu maddenin uygulanmasına 
--- Page 263 ---
251 
ilişkin usul ve esasları belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı 
yetkilidir.”32 
“Geçici Madde 3 - Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla 
bu Kanuna göre kurulan serbest bölgelerde faaliyette bulunmak üzere 
ruhsat almış mükelleflerin;  
a) Bu bölgelerde gerçekleştirdikleri faaliyetleri dolayısıyla elde 
ettikleri kazançları, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla faaliyet 
ruhsatlarında belirtilen süre ile sınırlı olmak üzere gelir veya kurumlar 
vergisinden müstesnadır. Bu istisnanın 31.12.1960 tarihli ve 193 sayılı 
Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının (6) 
numaralı bendinin (b) al t bendi kapsamında yapılacak tevkifata etkisi 
yoktur.  
b) Bu bölgelerde istihdam ettikleri personele ödedikleri ücretler 
31.12.2008 tarihine kadar gelir vergisinden müstesnadır. Ancak, bu 
maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ruhsatlarında belirtilen  süre 
31.12.2008 tarihinden daha önceki bir tarihte sona eriyorsa, istisna 
uygulamasında ruhsatta yer alan sürenin bitiş tarihi dikkate alınır.  
c) Bu bölgelerde gerçekleştirdikleri faaliyetleri ile ilgili olarak 
yaptıkları işlemler 31.12.2008 tarihine kad ar her türlü vergi, resim ve 
harçtan müstesnadır.  
Avrupa Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği tarihi içeren yılın 
vergilendirme döneminin sonuna kadar; 
a) Serbest bölgelerde üretim faaliyetinde bulunan mükelleflerin bu 
bölgelerde imal ettikleri ürünlerin satışından elde ettikleri kazançları ile 
serbest bölgelerde, bakım, onarım, montaj, demontaj, elleçleme, 
                                                      
327341 sayılı Kanunla getirilen düzenleme 06/11/2021 tarihind en itibaren yürürlüğe 
girmiştir. 
--- Page 264 ---
252 
ayrıştırma, ambalajlama, etiketleme, test etme, depolama hizmeti 
alanlarında faaliyette bulunan ve hizmetin tamamını Türkiye’de yerleşmiş 
olmayan kişilerle, işyeri, kanuni ve iş merkezi yurt dışında bulunanlara 
veren hizmet işletmelerinin, söz konusu hizmetlere konu malların serbest 
bölgelerden Türkiye’ye herhangi bir şekilde girişi olmaksızın yabancı bir 
ülkeye gönderilmesi şartıyla bu hizmetlerden elde ettikleri kazançları gelir 
veya kurumlar vergisinden müstesnadır. Bu istisnanın 193 sayılı Gelir 
Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı 
bendinin (b) alt bendi ile 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci 
ve 30 uncu maddeleri uyarınca yapılacak tevkifata etkisi yoktur.  
b) Bu bölgelerde üretilen ürünlerin FOB bedelinin en az %85 ’ini 
yurt dışına ihraç eden mükelleflerin istihdam ettikleri personele ödedikleri 
ücretler üzerinden asgari geçim indirimi uygulandıktan sonra hesaplanan 
gelir vergisi, verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden 
vergiden indirilmek suretiyle terkin edilir. Bu oranı %50 ’ye kadar 
indirmeye ve kanuni seviyesine kadar yükseltmeye  Cumhurbaşkanı 
yetkilidir. Cumhurbaşkanı bu yetkiyi, stratejik, büyük ölçekli veya öncelikli 
yatırımlar ile konusu, sektörü ve niteliği itibarıyla proje bazında 
desteklenmesine karar verilen yatırımlara yönelik olarak, bölge, sektör ya 
da faaliyet alanı itibarıyla farklılaştırarak veya kademelendirerek 
kullanabilir. Yıl lık satış tutarı bu oranın altında kalan mükelleflerden 
zamanında tahsil edilmeyen vergiler cezasız olarak, gecikme zammıyla 
birlikte tahsil edilir. 
c) Bu bölgelerde gerçekleştirilen faaliyetlerle ilgili olarak yapılan 
işlemler ve düzenlenen kağıtlar damga vergisi ve harçlardan müstesnadır.  
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye 
Maliye Bakanlığı yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
--- Page 265 ---
253 
3218 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinde; serbest bölgelerde vergi, 
resim ve harç mükellefiyetler ine dair hükümlerin uygulanmayacağı ve 
bölgede elde edilen kazançların Türkiye ’nin diğer yerlerine getirilmesi 
halinde gelir ve kurumlar vergisinden muaf olacağına dair düzenlemeler 
mevcut iken, 06/02/2004 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 5084 
sayılı Kanunla yapılan değişiklik ile serbest bölgelerde Türk vergi 
kanunlarının geçerli olması sağlanmıştır. Diğer taraftan, serbest bölgelerde 
öteden beri faaliyette bulunan mükellefleri müktesep haklarının korunması 
amacıyla 3218 sayılı Kanuna geçici 3 üncü madde eklenmiştir. Buna göre, 
06/02/2004 tarihi itibarıyla (5084 sayılı Kanunun yürürlük tarihi) serbest 
bölgelerde faaliyette bulunmak üzere ruhsat almış mükelleflerin; 
 Bölgelerde gerçekleştirdikleri faaliyetleri dolayısıyla elde ettikleri 
kazançları faal iyet ruhsatlarında belirtilen süre ile sınırlı olmak 
üzere gelir ve kurumlar vergisinden istisna tutulmuştur. Bu istisna 
serbest bölgelerde yürütülen faaliyetlere yönelik olduğundan serbest 
bölgelerde elde edilse dahi faiz, repo ve benzeri faaliyet dışı gelirlere 
istisna uygulanması söz konusu değildir. İstisna, bölgede elde edilen 
kar paylarının dağıtımı halinde Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü 
maddesi gereğince yapılacak vergi kesintisini kapsamamaktadır. 
Başka bir anlatımla, serbest bölgelerde elde edilen  kar paylarının 
dağıtımı halinde vergi tevkifatı yapılacaktır. 
 Bu bölgelerde istihdam edilen personele ödenen ücretler 31/12/2008 
tarihine kadar gelir vergisinden istisna edilmiş olmakla birlikte söz 
konusu sürenin bitmiş olması nedeniyle bu istisnanın uyg ulanma 
imkanı kalmamıştır. 
 Serbest bölgelerde faaliyette bulunan gelir ve kurumlar vergisi 
mükelleflerinin bu bölgelerde imal ettikleri ürünlerin satışından elde 
edilen kazançlar, Avrupa Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği tarihi 
içeren yıllık vergileme d öneminin sonuna kadar gelir ve kurumlar 
--- Page 266 ---
254 
vergisinden müstesna tutulmuştur. Böylelikle, direkt olarak üretimi 
ve istihdamı artıran ve ulusal kalkınma için çok önemli olan “imalat” 
faaliyetlerine yönelik istisna serbest bölgelerde yeni işe başlayan 
mükellefler için de uygulama imkanı bulmuştur. Bu istisnanın 
uygulamasında faaliyet ruhsatında belirtilen tarihin herhangi bir 
önemi bulunmamakta olup bölgede imalat faaliyetlerinde bulunan 
tüm mükellefler bu istisnadan yararlanacaktır. Ancak, üretim dışı 
faaliyetlerden, faaliyet ruhsatında belirtilen alan dışında üretilen 
malların satışından ve serbest bölge içinde veya dışında küçük 
eklemeler haricinde ana imalatı yaptıracak şekilde fason olarak imal 
ettirilen ürünlerin satışında istisnanın uygulanması mümkün 
değildir. Diğer taraftan, istisna kazançların dağıtımı halinde de Gelir 
Vergisi Kanununun 94 üncü maddesine göre tevkifat yapılacaktır. 
 İhracatı desteklemek amacıyla imalat faaliyeti sonucunda bu 
bölgelerde üretilen ürünlerin FOB bedelinin en az %85 ’ini yurt 
dışına ihraç eden mükelleflerin istihdam ettikleri personele 
ödedikleri ücretler gelir vergisinden müstesna edilmiştir.  
 Yine bu bölgelerde gerçekleştirilen faaliyetlerle ilgili olarak yapılan 
işlemler ve düzenlenen kağıtlar damga vergisi ve harçlardan 
müstesna tutulmuştur. 
09/02/2017 tarihli 6772 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu ile Bazı 
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair 
Kanun ile 3218 sayılı Kanunun geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasının 
(a) bendine 24 /02/2017 tarihinden i tibaren geçerli olmak üzere eklenen 
hüküm uyarınca serbest bölgelerde, hizmet ihracının geliştirilmesi 
amacıyla bakım, onarım, montaj, demontaj, elleçleme, ayrıştırma, 
ambalajlama, etiketleme, test etme, depolama hizmeti alanlarında 
faaliyette bulunan ve h izmetin tamamını Türkiye ’de yerleşmiş olmayan 
kişilerle, işyeri, kanuni ve iş merkezi yurt dışında bulunanlara veren hizmet 
--- Page 267 ---
255 
işletmelerinin, söz konusu hizmetlere konu malların serbest bölgelerden 
Türkiye’ye herhangi bir şekilde girişi olmaksızın yabancı bi r ülkeye 
gönderilmesi şartıyla bu hizmetlerden elde ettikleri kazançları da Avrupa 
Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği tarihi içeren yıllık vergileme 
döneminin sonuna kadar gelir ve kurumlar vergisinden istisna tutulmuştur. 
Yine 6772 sayılı Kanun ile 3218 sayılı Kanunun geçici 3  üncü 
maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde yapılan değişiklik ile bu 
bölgelerde üretilen ürünlerin FOB bedelinin en az %85’ini yurt dışına ihraç 
eden mükelleflerin istihdam ettikleri personele ödedikleri ücretler 
üzerinden asga ri geçim indirimi uygulandıktan sonra hesaplanan gelir 
vergisinin, verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden 
vergiden indirilmek suretiyle terkin edilmesine ve Cumhurbaşkanına 
verilen %85 oranını %50 ’ye kadar indirmeye ve kanuni seviyesine kadar  
yükseltme yetkisinin stratejik, büyük ölçekli veya öncelikli yatırımlar ile 
konusu, sektörü ve niteliği itibarıyla proje bazında desteklenmesine karar 
verilen yatırımlara yönelik olarak, bölge, sektör ya da faaliyet alanı 
itibarıyla farklılaştırarak veya kademelendirerek kullanılabilmesine ilişkin 
düzenleme yapılmıştır. 
Diğer taraftan 7341 sayılı Kanunla eklenen ek madde 4 ile  ilk kez 
faaliyete geçecek serbest bölgelerde, işleticilerin serbest bölgelerin 
işletilmesi ile ilgili faaliyetlerden elde ettikleri  kazançları, 30 yılı 
geçmemek ve Ticaret Bakanlığınca kendilerine verilecek ilk faaliyet 
ruhsatında belirtilen süre ile sınırlı olmak üzere gelir veya kurumlar 
vergisinden müstesna edilmiştir.  
Dolayısıyla bu madde ler kapsamındaki kazançlar üzerinden 
alınmayan gelir ve kurumlar vergileri ile ücretler için verilecek muhtasar 
beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden indirilmek suretiyle terkin 
edilen gelir vergisi vergi harcaması niteliğindedir. 
--- Page 268 ---
256 
2.5.2. 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu  
Üniversiteler, araştırma kurum ve kuruluşları ile üretim sektörlerinin 
işbirliği sağlanarak, ülke sanayiinin uluslararası rekabet edebilir ve 
ihracata yönelik bir yapıya kavuşturulması maksadıyla teknolojik bilgi 
üretmek, üründe ve üretim yöntemlerinde yenilik  geliştirmek, ürün 
kalitesini veya standardını yükseltmek, verimliliği artırmak, üretim 
maliyetlerini düşürmek, teknolojik bilgiyi ticarileştirmek, teknoloji yoğun 
üretim ve girişimciliği desteklemek, küçük ve orta ölçekli işletmelerin yeni 
ve ileri teknolojilere uyumunu sağlamak, teknoloji yoğun alanlarda yatırım 
olanakları yaratmak, araştırmacı ve vasıflı kişilere iş imkânı yaratmak, 
teknoloji transferine yardımcı olmak ve yüksek/ileri teknoloji sağlayacak 
yabancı sermayenin ülkeye girişini hızlandıracak teknolojik alt yapıyı 
sağlamak üzere ihdas edilen 26/06/2001 tarihli ve 4691 sayılı Teknoloji 
Geliştirme Bölgeleri Kanununun geçici 2 nci ve  geçici 4 üncü 
maddelerinde;  
“Geçici Madde 2 - Yönetici şirketlerin bu Kanun uygulaması 
kapsamında elde ettikleri kazançlar ile Bölgede faaliyet gösteren gelir ve 
kurumlar vergisi mükelleflerinin, münhasıran bu Bölgedeki yazılım, 
tasarım ve AR -GE faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları 31/12/202 8 
tarihine kadar gelir ve kurumlar vergisinden müstesnadır. 
Bölgede faaliyet gösteren gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin 
bu kazançlarının gayri maddi hakların satılması, devri veya 
kiralanmasından elde edilmesi halinde, istisnadan yararlanılmasını, bu 
hakların, mahiyetlerine göre, AR-GE faaliyetleri neticesinde elde edilmesi 
ve ilgili mevzuat çerçevesinde tescil veya kayıt ettirilmesi ya da bildirilmesi 
şartına bağlamaya, istisnadan kazancın elde edildiği vergilendirme 
dönemine ilişkin beyannamelerin verilmesi gereken sürenin sonuna kadar 
tescil veya kayıt için yetkili ku ruma başvurulmuş olması kaydıyla bu 
--- Page 269 ---
257 
kazançları doğuran işlemlerin gerçekleştirildiği vergilendirme 
döneminden başlayarak faydalandırmaya, mükellefin gayri maddi hak 
geliri ve varsa bağlı olduğu grubun satış hasılatına göre tescil şartına 
bağlı olmaksızın b elgelendirme usulüne tabi tutmaya, istisnadan 
yararlanacak kazancı; bu kazancın elde edilmesine yönelik faaliyetler 
kapsamında gerçekleştirilen nitelikli harcamaların toplam harcamalara 
oranına isabet eden kısmı ile sınırlandırmaya, bu oranı toplam harcama  
tutarını aşmamak üzere  yüzde 30’una kadar artırımlı uygulatmaya, 
nitelikli ve toplam harcamaları tanımlamaya  Cumhurbaşkanı, bu 
kapsamda tescil, kayıt veya bildirim şartının yerine getirilmesine ve 
uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye Hazine ve Maliye 
Bakanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yetkilidir. Belirlenen esaslar 
çerçevesinde tescil, kayıt veya bildirim şartının yerine getirilmemesi 
durumunda, zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergi, vergi ziyaı cezası 
uygulanmaksızın gecikme faiziyle birlikte tahsil olunur. 
31/12/2028 tarihine kadar,  bölgede çalışan; AR-GE, tasarım ve destek 
personelinin bu görevleri ile ilgili ücretleri üzerinden asgari geçim 
indirimi uygulandıktan sonra hesaplanan gelir vergisi; verilecek muhtasar 
beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden indirilmek suretiyle terkin 
edilir. Bu kapsamdaki ücretlere ilişkin düzenlenen kağıtlar damga 
vergisinden istisnadır.  Gelir vergisi stopajı ve sigorta primi işveren 
hissesine ilişkin teşviklerden yararlanacak olan destek personeli sa yısı, 
AR-GE ve tasarım personeli sayısının yüzde on unu aşamaz. Toplam 
personel sayısı on beşe kadar olan Bölge firmaları için bu oran yüzde yirmi 
olarak uygulanır. Hak kazanılmış hafta tatili ve yıllık ücretli izin süreleri 
ile 17/3/1981 tarihli ve 2429 sa yılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller 
Hakkında Kanunda belirtilen tatil günlerine isabet eden ücretler de bu 
teşvik kapsamındadır. Haftalık kırk beş saatin üzerindeki ve ek çalışma 
sürelerine ilişkin ücretler için bu teşvikten faydalanılamaz. Yönetici şirket, 
--- Page 270 ---
258 
ücreti gelir vergisi stopajı teşvikinden yararlanan kişilerin Bölgede fiilen 
çalışıp çalışmadığını denetler. Ancak, Bölged e yer alan işletmelerde 
çalışan AR-GE ve tasarım personelinin bu Bölgelerde yürüttüğü projelerle 
doğrudan ilgili olmak şartıyla, pr oje kapsamındaki faaliyetlerin bir 
kısmının Bölge dışında yürütülmesinin zorunlu olduğu durumlarda Bölge 
dışındaki bu faaliyetlere ilişkin ücretlerinin yüzde yüz ünü aşmamak 
şartıyla Cumhurbaşkanınca ayrı ayrı veya birlikte belirlenecek kısmı ile 
Bölgede ye r alan işletmelerde çalışan  AR-GE ve tasarım personelinin 
yüksek lisans yapanlar için bir buçuk yılı, doktora yapanlar için iki yılı 
geçmemek üzere Bölge dışında geçirdiği sürelere ilişkin ücretlerin yüzde 
yüzünü aşmamak şartıyla Cumhurbaşkanınca ayrı ayrı  veya birlikte 
belirlenecek kısmı, gelir vergisi stopajı teşviki kapsamında değerlendirilir.  
Buna ilave olarak gelir vergisi stopajı teşviki kapsamında Bölgede çalışan 
personelin toplam sayısının veya teşvike konu edilen toplam çalışma 
sürelerinin yüzde y irmisini aşmamak kaydıyla bu fıkrada belirtilen 
durumlar haricinde Bölge dışında geçirilen süreler de gelir vergisi stopajı 
teşviki kapsamında değerlendirilir. Cumhurbaşkanı, yüzde yirmi olarak 
belirlenen bu oranı belirleyeceği bölgesel ve/veya sektörel alanlarda ya da 
meslek gruplarına göre  yüzde yüze kadar artırmaya veya tekrar kanuni 
oranına kadar indirmeye yetkilidir. Bu kapsamda teşvikten yararlanılması 
için Bölge yönetici şirketinin onayının alınması ve Bakanlığın 
bilgilendirilmesi zorunludur. Yönetic i şirketin onayı ile Bölge dışında 
geçirilen sürenin Bölgede yürütülen görevle ilgili olmadığının tespit 
edilmesi halinde, ziyaa uğratılan vergi ve buna ilişkin cezalardan ilgili 
işletme sorumludur. 
Bu madde hükümleri TÜBİTAK -Marmara Araştırma Merkezi 
Teknoloji Serbest Bölgesi yönetici şirketi, bu bölgede faaliyet gösteren 
Gelir ve Kurumlar Vergisi mükellefleri ile bölgede çalışan araştırmacı, 
--- Page 271 ---
259 
yazılımcı, tasarımcı ve AR-GE personelinin bu görevleri ile ilgili ücretleri 
bakımından da uygulanır.”  
“Geçici Mad de 4 – 31/12/2028 tarihine kadar uygulanmak üzere, 
Bölgede faaliyette bulunanlara bu Kanun kapsamındaki projelerin 
finansmanında kullanılmak üzere gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri 
tarafından sağlanan sermaye destekleri, beyan edilen gelirin veya kurum  
kazancının yüzde onunu ve öz sermayenin yüzde yirmisini aşmamak üzere, 
31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 89 uncu maddesi 
uyarınca ticari kazancın ve 13/6/2006 tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar 
Vergisi Kanununun 10 uncu maddesine göre kurum kazancının tespitinde 
indirim konusu yapılır. İndirim konusu yapılacak tutar yıllık olarak 
1.000.000 Türk lirasını aşamaz. Bu maddede yer alan oranları ve parasal 
sınırı yarısına kadar indirmeye veya dört katına kadar artırmaya 
Cumhurbaşkanı yetkilidir. Bu kapsamdaki projelerin finansmanında 
kullanılmak üzere gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından 
sağlanan sermaye desteklerinin  aktarımından itibaren en az dört yıl 
boyunca ilgili şirketlerde kalmaması, payların satılması ya da yatırılan 
sermayenin kısmen ya d a tamamen geri alınması halinde  indirim 
dolayısıyla zamanında tahakkuk ettirilmemiş vergiler gecikme faizi ile 
birlikte tahsil edilir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır.  
Kanunun e k 1 inci maddesinde ihtisas teknoloji geliştirme 
bölgelerinin de bu Kanun hükümlerine tabi olacağı ve teknoloji geliştirme 
bölgelerine sağlanan destek, teşvik, muafiyet ve istisnalardan aynen 
yararlanacağı hüküm altına alınmıştır. 
Kanunun geçici 2 nci maddesi uyarınca teknoloji geliştirme 
bölgelerinde faaliyet gös teren mükelleflerin, münhasıran bu bölge lerdeki 
yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlar, 
--- Page 272 ---
260 
faaliyete başlanılan tarihten bağımsız olmak üzere, 31/12/202 8 tarihine 
kadar gelir ve kurumlar vergisinden istisna edilmiştir. Bölgede faa liyette 
bulunan mükelleflerin bölge dışında gerçekleştirdikleri faaliyetlerinden 
elde ettiği kazançlar, yazılım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde edilmiş olsa 
dahi istisnadan yararlanamaz. Öte yandan, teknoloji geliştirme 
bölgelerinde yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetinde bulunan şirketlerin, bu 
faaliyetler sonucu buldukları ürünleri kendilerinin seri üretime tabi tutarak 
pazarlamaları halinde, bu ürünlerin pazarlanmasından elde edilen 
kazançların lisans, patent gibi gayri maddi haklara isabet eden kısmı, 
transfer fiyatlandırması esaslarına göre ayrıştırılmak suretiyle istisnadan 
yararlanabilecektir. Ancak, lisans, patent gibi gayri maddi haklara 
bağlanmamış olmakla birlikte uyarlama, yerleştirme, geliştirme, rev izyon 
ve ek yazılım gibi faaliyetlerden elde edi len kazançlar da istisna 
kapsamında değerlendiri leceği tabiidir.  Ayrıca, teknoloji geliştirme 
bölgelerinde tasarım faaliyetleri sonucu buldukları ürünleri kendileri seri 
üretime tabi tutarak pazarlayan mükellefler, bu ürünlerin 
pazarlanmasından elde edilen kazançlarının tasarıma isabet eden kısmını, 
transfer fiyatlandırması esaslarına göre ayrıştırmak suretiyle istisnadan 
yararlanabilecektir. Üretim ve pazarlama organizasyonu nedeniyle doğan 
kazancın diğer kısmı ise istisna kapsamında değerlendirilmeyecekti r. 
İstisna uygulamasında, mükelleflerin tam veya dar mükellefiyet esasında 
vergiye tabi olmasının bir önemi yoktur. 
Yine yönetici şirketlerin bu Kanun uygulaması kapsamında elde 
ettikleri kazançları kurumlar vergisinden istisna edilmiş olup yönetici 
şirketlerin istisna edilen kazançları, Kanun kapsamında bölgenin 
kurulmasına, yönetilmesine ve işletilmesine ilişkin faaliyetlerden 
kaynaklanan kazançlardır.  
Kanunun geçici 2 nci maddesinde yer alan istisna, bir kazanç 
istisnası olup istisna kapsamındaki faaliyetlerden elde edilen hasılattan bu 
--- Page 273 ---
261 
faaliyetler nedeniyle yüklenilen gider ve maliyet unsurlarının düşülmesi 
sonucu bulunacak kazanç istisna olacaktır.  
Bölgede faaliyet gösteren mükelleflerin, Kanun kapsamı dışındaki 
ticari işlemlerinden elde edecekleri ge lirleri ile olağandışı gelirlerinin 
istisna kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Bu kapsamda, 
nakitlerin değerlendirilmesi sonucu oluşan faiz gelirleri, yabancı para 
cinsinden aktifler dolayısıyla oluşan kur farkları ve iktisadi kıymetlerin 
elden çıkarılmasından doğan gelirler istisna kapsamında 
değerlendirilmeyecektir.  
Yönetici şirketler dahil olmak üzere bölgede faaliyet gösteren 
kurumların, bu bölgelerde elde ettikleri kazançları dağıtmaları halinde, 
dağıtılan kâr payları üzerinden elde edenin hukuki niteliğine göre 193 
sayılı Kanunun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı 
bendinin (b) alt bendi ile 5520 sayılı Kanunun 15 inci maddesinin ikinci 
fıkrası ve 30 uncu maddesinin üçüncü ve altıncı fıkraları uyarınca vergi 
kesintisi yapmaları gerekmektedir. 
5520 sayılı Kanunun  5/B maddesi hükümlerinden yararlanan gelir 
ve kurumlar vergisi mükellefleri, 4691 sayılı Kanun kapsamında yer alan 
istisna uygulamasından ayrıca yararlanamaz. 
Diğer yandan Kanunun geçici 4 üncü maddesi ne göre 31/12/2028 
tarihine kadar uygulanmak üzere, bölgede faaliyette bulunanlara bu Kanun 
kapsamındaki projelerin finansmanında kullanılmak üzere gelir ve 
kurumlar vergisi mükellefleri tarafından sağlanan sermaye destekleri, 
beyan edilen gelirin veya kurum kazancının %10’unu ve öz sermayenin 
%20’sini aşmamak üzere, 193 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi uyarınca 
ticari kazancın ve 5520 sayılı Kanunun  10 uncu maddesine göre kurum 
kazancının tespitinde indirim konusu yapılır.  
--- Page 274 ---
262 
Dolayısıyla Kanunun geçici 2 nci ve geçici 4 üncü m addeleri 
kapsamında kazanç üzerinden alınmayan gelir vergisi ve kurumlar vergisi, 
Kanunun geçici 2 nci maddesi kapsamında verilecek muhtasar beyanname 
üzerinden tahakkuk eden vergiden indirilmek suretiyle terkin edilen vergi 
ile gelir ve kurumlar vergisi b eyannamelerinde matrahın belirlenmesinde 
indirim konusu yapılan sermaye desteği tutarları nedeniyle alınmayan gelir 
ve kurumlar vergisi , vergi ha rcamasına konu olacaktır.  Gelir vergisi 
mükellefleri için yıllık kazanç üzerinden gelir vergisinin hesaplanmasında, 
istisna uygulanmamış haliyle 193 sayılı Kanunun  103 üncü maddesinde 
belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisinden, 193 
sayılı Kanunun ilgili maddelerine göre yapılmış olan tevkifatların ve daha 
önce ödenmiş olan gelir vergisinin mahsup edilmesi, daha önce iade çıkmış 
ise yapılan iadenin eklenmesi halinde bulunan tutar vergi harcaması 
olacaktır.  
2.5.3. Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemilerin 
işletilmesinden ve devrinden elde e dilecek kazançlara ilişkin i stisna 
(4490 Sayılı Kanun Madde 12) 
Türk Uluslararası Gemi Siciline  (TUGS) tescil edilen gemiler ile 
turizm şirketi envanterlerinde kayıtlı ticari yatların temin ve işletilmesinde 
kolaylık sağlamak suretiyle Türk denizciliğinin geliştirilmesini 
hızlandırmak ve ekonomiye katkısını artırmak amacıyla, 16/12/1999 tarihli 
ve 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ile 491 sayılı Kanun 
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun, 12 nci 
maddesinde; 
“Madde 12 –Bu Kanun uyarınca oluşturulan Türk Uluslararası 
Gemi Siciline kayıtlı gemilerin ve yatların işletilmesinden ve devrinden 
elde edilen kazançlar, gelir ve kurumlar vergileriyle fonlardan istisnadır.  
--- Page 275 ---
263 
Türk Uluslararası Gemi Siciline kaydedilecek gemilere ve yatlara 
ilişkin alım, satım, ipotek, tescil, kred i, gemi kira, zaman çarteri ve tüm 
navlun sözleşmeleri damga vergisine ve harçlara; bu işlemler nedeniyle 
alınacak paralar banka ve sigorta muameleleri vergisine ve fonlara tabi 
tutulmaz.  
Birinci ve ikinci fıkra hükümleri, gemi ve yatların, Türk Uluslararası 
Gemi Sicilinden terkin edilerek bir başka sicile kaydedilmek üzere veya 
sair suretlerle devri aşamasında da uygulanır. Ancak, bu Kanunun 4 üncü 
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca Türk Uluslararası Gemi 
Siciline kaydedilen gemilerin, bu si cilden terkin edilerek başka bir sicile 
kaydedilmek üzere veya sair suretlerle devri halinde, bunların en az altı ay 
süreyle Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı olarak işletilmiş olması 
şartı aranır… 
Türk Uluslararası Gemi Sicilinde kayıtlı gemilerde v e yatlarda 
çalışan personele ödenen ücretler gelir vergisi ve fonlardan müstesnadır.” 
… 
 şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Buna göre, 4490 sayılı Kanunla oluşturulan TUGS’a kayıtlı 
gemilerin ve yatların işletilmesinden elde edilen kazançlar, faaliyetin gelir 
vergisi mükelleflerince (dar mükellefler dahil) yapılması halinde gelir 
vergisinden, kurumlar vergisi mükelleflerince (dar mükellefler dahil) 
yapılması halinde kurumlar vergisinden; TUGS’a kayıtlı gemilerin 
devrinden elde edilecek kazançlar da gelir ve kurumlar vergisinden istisna 
olacaktır. 
Bu istisna, gerçek ve tüzel kişilerin TUGS’a kayıt ettirdikleri 
gemilerin ve yatların işletilmesinden ve devrinden elde ettikleri kazançları 
ile sınırlıdır. Ancak, Türkiye’de inşa edilen gemi ve yatlardan anılan sicile 
--- Page 276 ---
264 
kayıtlı olanların işletilip işletilmediğine bakılmaksızın devrinden elde 
edilen kazançlar da istisna kapsamında değerlendirilecektir. 
Bunun yanında 18 /01/2017 tarihli ve 6770 sayılı Kanun ile 4490 
sayılı Kanunun 12 nci maddesine eklenen fıkrayla, TUGS’a kayıtlı gemi 
ve yatların 6770 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 27 /01/2017 tarihinden 
itibaren bu sicilden terkin edilerek başka bir sicile kaydedilmek üzere veya 
başka suretlerle devrinden doğan kazançlar için de bu istisnadan 
yararlanılabilecektir. Öte yan dan yurt dışından ithal edilerek 4490 sayılı 
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca Türk 
Uluslararası Gemi Siciline kaydedilen 3.000 DWT’nin (yolcu gemileri ile 
özel maksatlı, özel yapılı gemilerde ise 300 grostonun) üzerindeki 
gemilerin bu sicilden terkin edilerek başka bir sicile kaydedilmek üzere 
veya sair suretlerle devrinden elde edilecek kazançların gelir ve kurumlar 
vergisinden istisna edilebilmesi için en az altı ay süreyle TUGS’a kayıtlı 
olarak işletilmiş olmaları şartı aranacaktır. 
TUGS’a kayıtlı gemilerin ve yatların otel veya restoran 
işletmeciliğinde (yüzer otel veya restoran) kullanılması durumunda bu 
faaliyet gemi işletmeciliği faaliyeti kapsamında 
değerlendirilemeyeceğinden, elde edilen kazançların söz konusu 
istisnalardan yararlandırılması mümkün değildir. 
Deniz taşımacılığında, zamana veya yüke bağlı olarak geminin 
tamamını veya bir kısmını taşıtana tahsis etmek suretiyle yük ve eşya 
taşıma taahhüt sözleşmeleri kapsamında yapılan “Time -Charter 
İşletmeciliği” gemi işl etmeciliği faaliyeti kapsamında 
değerlendirileceğinden, söz konusu faaliyetlerden elde edilen kazançların 
gelir ve kurumlar vergisinden istisna edilmesi gerekmektedir.  
Ancak, uluslararası gemi siciline kayıtlı gemilerin zamana ve yüke 
bağlı olmaksızın doğrudan kiraya verilmesi durumunda gemi işletmeciliği 
--- Page 277 ---
265 
faaliyetinden söz edilemeyeceğinden elde edilen kira gelirine istisna 
uygulanmayacaktır. 
TUGS’a kayıtlı gemilerde ve yatlarda çalışan personele ödenen 
ücretler gelir vergisinden istisnadır.  
Buna göre Kan un kapsamında kazanç üzerinden alınmayan gelir 
vergisi ve kurumlar vergisi ile ücret ödemeleri üzerinden yapılmayan gelir 
vergisi tevkifatı vergi harcamasına konu olacaktır. Gelir vergisi 
mükellefleri için yıllık kazanç üzerinden gelir vergisinin hesaplanmasında, 
istisna uygulanmamış haliyle 193 sayılı Kanunun  103 üncü maddesinde 
belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir vergisinden, 193 
sayılı Kanunun ilgili maddelerine göre yapılmış olan tevkifatların ve daha 
önce ödenmiş olan gelir vergisinin mahsup edilmesi, daha önce iade çıkmış 
ise yapılan iadenin eklenmesi halinde bulunan tutar vergi harcaması 
olacaktır.  
2.5.4. 5746 s ayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım 
Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun 
Ar-Ge, yenilik ve tasarım yoluyla ül ke ekonomisinin uluslararası 
düzeyde rekabet edebilir bir yapıya kavuşturulması için teknolojik bilgi 
üretilmesini, üründe ve üretim süreçlerinde yenilik yapılmasını, ürün 
kalitesi ve standardının yükseltilmesini, verimliliğin artırılmasını, üretim 
maliyetlerinin düşürülmesini, teknolojik bilginin ticarileştirilmesini, 
rekabet öncesi işbirliklerinin geliştirilmesini, teknoloji yoğun üretim, 
girişimcilik ve bu alanlara yönelik yatırımlar ile Ar -Ge’ye, yeniliğe ve 
tasarıma yönelik doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ülkeye girişinin 
hızlandırılmasını, Ar -Ge ve tasarım personeli ve nitelikli işgücü 
istihdamının artırılmasını desteklemek ve teşvik etmek üzere 28/02/2008 
tarihli ve 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında Kanun yayımlanmıştır. 
--- Page 278 ---
266 
Bu Kanun; Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve 
Destekleme İdaresi Başkanlığı tarafından 12/04/1990 tarihli ve 3624 sayılı 
Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdares i 
Başkanlığı Teşvik ve Muafiye tleri Kanuna göre oluşturulan teknoloji 
merkezleri (teknoloji merkezi işletmeleri), Türkiye’deki Ar-Ge merkezleri 
ile tasarım merkezleri, Ar -Ge projeleri, tasarım projeleri, rekabet öncesi 
işbirliği projeleri ve teknogirişim sermayesine ilişkin destek ve t eşvikleri 
kapsamaktadır.  
5746 sayılı Kanunda 16/02/2016 tarihli ve 6676 sayılı Araştırma ve 
Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ile Bazı Kanun 
ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 
ile önemli değişiklikler yapılmış ve tasarım faaliyetleri Kanunun başlığı ile 
birlikte ilgili kısımlarına işlenmiştir. 
Ar-Ge indirimi; 193 sayılı Kanunun  89 uncu maddesinin birinci 
fıkrasının (9) numaralı bendinde, 5520 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin 
birinci fıkrasının (a) bendinde ve 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve 
Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanunun 3 üncü 
maddesinin birinci fıkrasında düzenlenmiştir. 
6728 sayılı Yatırım Ortamı nın İyileştirilmesi Amacıyla Bazı 
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 15 ve 58 inci 
maddeleriyle 09/08/2016 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere; 193 
sayılı Kanunun  89 uncu maddesinin birinci fı krasının (9) numaralı 
bendinde ve 5520 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) 
bendinde düzenlenen Ar -Ge indirimi yürürlükten kaldırılmış, aynı 
Kanunun 60 ıncı maddesiyle, 5746 sayılı Kanuna 3/A maddesi eklenmek 
suretiyle anılan düzenlemelere burada yer verilmiştir. Dolayısıyla Ar -Ge 
indirimi 09/08/2016 tarihinden itibaren bu Kanunun 3 veya 3/A maddeleri 
kapsamında yapılabilecektir. Kanunun 3 üncü maddesi Ar -Ge ve tasarım 
indirimine imkân verirken, 3/A maddesi yalnızca Ar-Ge indirimine imkân 
--- Page 279 ---
267 
vermektedir. Gelir ve kurumlar vergisi mükelle flerince kazancın yetersiz 
olması nedeniyle ilgili vergilendirme dönemlerinde indirim konusu 
yapılamayan tutar, sonraki vergilendirme dönemlerine devredilir. 
Devredilen tutar, takip eden yıllarda 213 sayılı Kanuna göre her yıl 
belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır.  
7263 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu ile Bazı 
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 21 inci maddesiyle 
5746 sayılı Kanunun yürürlük tarihi 31/12/2028 tarihine kadar uzatılmış 
olup, 5746 sayılı Kan un kapsamında yer alan destek ve teşvik 
uygulamalarına bu tarihe kadar devam edilecektir. 
5746 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde; 
“(1) Ar-Ge ve tasarım indirimi: Teknoloji merkezi işletmelerinde, 
Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan veya 
teknoloji geliştirme projesi anlaşmaları kapsamında uluslararası 
kurumlardan ya da kamu kurum ve kuruluşlarından Ar -Ge projelerini 
desteklemek amacıyla fon veya kredi kullanan vakıflar tarafından veya 
uluslararası fonlarca desteklenen Ar -Ge ve y enilik projelerinde, rekabet 
öncesi işbirliği projelerinde ve teknogirişim sermaye desteklerinden 
yararlananlarca gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamı 
ile bu Kanun kapsamında yukarıda sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından 
desteklenen tasarım projelerinde ve tasarım merkezlerinde gerçekleştirilen 
münhasıran tasarım harcamalarının tamamı, 13/6/2006 tarihli ve 5520 
sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu maddesine göre kurum 
kazancının ve 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 89 
uncu maddesi uyarınca ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılır. 
Cumhurbaşkanınca belirlenen kriterleri haiz Ar-Ge merkezlerinde ayrıca 
o yıl yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamalarının bir önceki yıla göre artışının 
yüzde ellisine kadarı; Cumhurbaşkanınca belirlenen kriterleri haiz 
tasarım merkezlerinde ayrıca o yıl yapılan tasarım harcamalarının bir 
--- Page 280 ---
268 
önceki yıla göre artışının yüzde ellisine  kadarı yukarıdaki esaslar 
dâhilinde indirim konusu yapılabilir. Belirlenen kriterlere göre kanuni 
hadler içerisinde oranları ayrı ayrı veya birlikte farklılaştırmaya 
Cumhurbaşkanı yetkilidir. Ayrıca bu harcamalar, 4/1/1961 tarihli ve 213 
sayılı Vergi Usul Kanununa göre aktifleştirilmek suretiyle amortisman 
yoluyla itfa edilir, bir iktisadi kıymet oluşmamas ı halinde ise doğrudan 
gider yazılır. Kazancın yetersiz olması nedeniyle ilgili hesap döneminde 
indirim konusu yapılamayan tutar, sonraki hesap dönemlerine devredilir. 
Devredilen tutarlar, takip eden yıllarda 213 sayılı Kanuna göre her yıl 
belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır. 
(2) Gelir vergisi stopajı teşviki: Kamu personeli hariç olmak üzere 
teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar -Ge merkezlerinde, kamu kurum ve 
kuruluşları ile kanunla kurulan veya teknoloji geliştirme projesi 
anlaşmaları kapsamında uluslararası kurumlardan ya da kamu kurum ve 
kuruluşlarından Ar-Ge projelerini desteklemek amacıyla fon veya kredi 
kullanan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen ya da 
TÜBİTAK tarafından yürütülen Ar -Ge ve yenilik p rojelerinde, 
teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerde ve rekabet 
öncesi işbirliği projelerinde çalışan Ar-Ge ve destek personeli ile bu 
Kanun kapsamında yukarıda sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından 
desteklenen tasarım projelerinde ve tasarım merkezlerinde çalışan tasarım 
ve destek personelinin; bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri 
ücretlerinin doktoralı olanlar ile desteklenecek program  alanlarından 
birinde en az yüksek lisans derecesine sahip olanlar için yüzde doksan 
beşi, yüksek lisanslı olanlar ile temel bilimler alanlarından birinde lisans 
derecesine sahip olanlar için yüzde doksanı ve diğerleri için yüzde sekseni 
verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden 
indirilmek suretiyle terkin edilir. Hak kazanılmış hafta tatili ve yıllık ücretli 
izin süreleri ile 17/3/1981 tarihli ve 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel 
--- Page 281 ---
269 
Tatiller Hakkında Kanunda belirtilen tatil günlerine isabet eden ücretler 
de bu istisna kapsamındadır. Haftalık kırk beş saatin üzerindeki ve ek 
çalışma sürelerine ilişkin ücretler bu istisnadan faydalanamaz. Ar-Ge veya 
tasarım merkezlerinde çalışan Ar-Ge veya tasarım personelinin bu 
merkezlerde yürüttüğü projelerle doğrudan ilgili olmak şartıyla, proje 
kapsamındaki faaliyetlerin bir kısmının Ar -Ge veya tasarım merkezi 
dışında yürütülmesinin zorunlu olduğu durumlarda, Ar -Ge veya tasarım 
merkezi yönetiminin onayının alınması ve Sanayi ve Teknoloji 
Bakanlığının bilgilendirilmesi kaydıyla, merkez dışındaki bu faaliyetlere 
ilişkin ücretlerin yüzde yüzünü aşmamak şartıyla Cumhurbaşkanınca ayrı 
ayrı veya birlikte belirlenecek kısmı ile Ar-Ge veya tasarım merkezlerinde 
çalışan Ar-Ge veya tasarım personelinin yüksek lisans yapanlar için bir 
buçuk yılı, doktora yapanlar için iki yılı geçmemek üzere merkez dışında 
geçirdiği sürelere ilişkin ücretlerin yüzde yüzünü  aşmamak şartıyla 
Cumhurbaşkanınca ayrı ayrı veya birlikte belirlenecek kısmı gelir vergisi 
stopajı teşviki kapsamında değerlendirilir. 
Ayrıca Ar -Ge veya tasarım merkezlerinde doktora mezunu 
personelin üniversitelerde Ar-Ge ve yenilik alanında ders vermesi veya Ar-
Ge ve tasarım personelinin teknoloji geliştirme bölgelerinde bulunan 
girişimcilere mentorluk yapması durumunda haftalık 8 saati aşmamak 
şartıyla, bu çalışmaları gelir vergisi stopajı teşviki kapsamı nda 
değerlendirilir. Buna ilave olarak gelir vergisi stopajı teşviki kapsamında 
Ar-Ge veya tasarım merkezlerinde çalışan personelin toplam sayısının 
veya teşvike konu edilen toplam çalışma sürelerinin yüzde yirmisini 
aşmamak kaydıyla bu fıkrada belirtilen durumlar haricinde bu merkezler 
dışında geçirilen süreler de gelir vergisi stopajı teşviki kapsamında 
değerlendirilir. Cumhurbaşkanı, yüzde yirmi olarak belirlenen bu oranı 
belirleyeceği bölgesel ve/veya sektörel alanlarda ya da meslek gruplarına 
--- Page 282 ---
270 
göre yüzd e yüze  kadar artırmaya veya tekrar kanuni oranına kadar 
indirmeye yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Araştırma ve geliştirme faaliyeti (Ar -Ge): Araştırma ve geliştirme, 
kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması 
ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması 
için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmaları, çevre uyumlu 
ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik 
gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları 
özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetleri,  
kapsamaktadır. 
Tasarım faaliyeti: Sanayi alanında ve Cumhurbaşkanının uygun 
göreceği diğer alanlarda katma değer ve rekabet avantajı yaratma 
potansiyelini haiz, ürün veya ürünlerin işlevselliğini artırma, geliştirme, 
iyileştirme ve farklılaştırmaya yönelik yenilikçi faaliyetlerin tümünü 
içermektedir. 
Buna göre, Ar -Ge, yenilik ve tasarım faaliyetlerine yönelik olarak  
madde kapsamında gerçekleştirilen Ar-Ge ve tasarım harcamaları, ticari ve 
kurum kazancının tespitinde Ar -Ge ve tasarım indirimi olarak dikkate 
alınabilecektir. Söz konusu indirim tutarlarının bir önceki yıla göre 
artışının %50’sine kadar olan kısmı Cumhurbaşkanınca belirlenen 
kriterlere göre ayrıca indirim konusu yapılabilecektir. 
İlgili dönemde yeterli kazancın bulunmaması nedeniyle indirimi 
mümkün olmayan Ar -Ge, yenilik ve tasarım harcaması tutarları sonraki 
dönemlere yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle devrederek 
dikkate alınabilecektir. 
5746 sayılı Kanun uyarınca Ar -Ge Merkezi olmak için Ar -Ge 
merkezlerinde en az elli tam zaman eşdeğer Ar -Ge personeli istihdam 
--- Page 283 ---
271 
edilmesi zorunludur. Bakanlar Kurulu elli tam zaman eşdeğer Ar -Ge 
personeli sayısını; 6518 sayılı Aile ve Sosyal Pol itikalar Bakanlığının 
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı 
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair 
Kanunun 101 inci maddesiyle otuza, 6676 sayılı Kanunun 29 uncu 
maddesiyle on beşe, on tam zaman eşdeğer tasarım personeli sayısını aynı 
düzenlemeyle yarısına kadar indirmeye yetkili kılınmış, daha sonra bu 
yetki Cumhurbaşkanına devredilmiştir. 
Anılan yetki kullanılarak Ar -Ge merkezlerinde istihdam 
edilebilecek en az tam zaman eşdeğer Ar -Ge personeli sayısı; 2014/6400 
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 50’den 30’a, 2016/9093 sayılı karar ile 
NACE kodları itibarıyla bazı sınıflarda yer alan sektörler hariç 15’e 
indirilmiştir. Buna göre gelir vergisi stopajı teşvikinden yararlanmak için 
Ar-Ge merkezlerinde çalı ştırılacak tam zaman eşdeğer Ar -Ge personeli 
sayısı 01/07/2014 tarihinden itibaren e n az 30’a, 11/08/2016 tarihinden 
itibaren ise 15’e düşürülmüştür.  
5746 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin dokuzuncu fıkrasında;  
“Bu Kanun kapsamında Ar-Ge merkezlerinin sözleşme çerçevesinde 
siparişe dayalı olarak yürüttükleri Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri ile tasarım 
merkezlerinin sözleşme çerçevesinde siparişe dayalı olarak yürüttükleri 
tasarım faaliyetleri bu maddede belirtilen indirim, istisna, destek ve teşvik 
unsurlarından yararlanabilir. Ancak Ar -Ge veya tasarım merkezleri 
tarafından siparişe dayalı olarak yürütülen Ar -Ge veya tasarım 
faaliyetlerine ilişkin olarak yapılan harcamaların sadece yüzde ellisi bu 
merkezler tarafından, bu harcamaların kalan yüzde ellisi ise siparişi veren 
gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından indirim olarak dikkate 
alınabilir. Bu oranları ayrı ayrı veya birlikte iki katına kadar artırmaya 
veya kanuni oranlarına kadar indirmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Sipariş 
verenin gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyetinin olmaması halinde Ar-Ge 
--- Page 284 ---
272 
veya tasarım harcamasının tamamı Ar-Ge veya tasarım merkezi tarafından 
indirilebilir. Sipariş verenler, Ar -Ge veya tasarım indirimi ile sipariş 
verilmesine ilişkin kâğıtlara ait damga vergisi istisnası dışındaki teşvik ve 
destek unsurlarından yararlanamaz.”  şeklinde düzenleme yapılarak 
siparişe dayalı faaliyetlerde indirimden kimin yararlanacağı 
düzenlenmiştir. 
Yine 5746 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin beşinci, altıncı ve on 
üçüncü fıkralarında; 
“(5)…Teknogirişim sermayesi desteğinden faydalananlara, bu 
desteğe konu projelerinin finansmanında kullanılmak üzere gelir ve 
kurumlar vergisi mükellefleri tarafından sağlanan sermaye desteklerinin 
beyan edilen gelirin veya kurum kazancının yüzde onunu ve öz sermayenin 
yüzde yirmisini  aşmayan kısmı 193 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi 
uyarınca beyan edilen gelirin ve 5520 sayılı Kanunun 10 uncu maddesine 
göre kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılır. İndirim konusu 
yapılacak tutar yıllık olarak 500.000 Türk lirasını aşamaz. Bu oranları ve 
parasal sınırı yarısına kadar indirmeye veya dört katına kadar artırmaya 
Cumhurbaşkanı yetkilidir. Teknogirişim sermayesi desteğine konu 
projelerin finansmanında kullanılmak üzere gelir ve kurumlar vergisi 
mükellefleri tarafından sağlanan sermaye desteklerinin iki yıl içerisinde 
ilgili projenin finansmanında kullanılmayan kısmı için indirim dolayısıyla 
zamanında tahakkuk ettirilmemiş vergiler gecikme faizi ile birlikte tahsil 
edilir.”  
“(6) Rekabet öncesi işbirliği projeleri nde işbirliğini oluşturan 
kuruluşların bu işbirliğine yaptıkları katkılar, işbirliği anlaşmasında 
belirtilen ortak özel bir hesapta izlenir. Özel hesaba aktarılan bu tutarlar, 
harcamanın yapıldığı dönemde katkı sağlayan kuruluşların Ar -Ge ve 
tasarım harcaması olarak kabul edilir ve proje dışında başka bir amaç için 
kullanılamaz. Proje hesabında toplanan tutarlar, proje özel hesabı açan 
--- Page 285 ---
273 
kuruluşun kazancının tespitind e gelir olarak dikkate alınmaz. Rekabet 
öncesi işbirliği proje bütçesinin en fazla yüzde elli sine kadarlık kısmı, 
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bütçesine konulan ödenekle sınırlı 
olmak üzere geri ödemesiz olarak desteklenebilir.” 
“(13) Girişim sermayesi desteği: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı 
bütçesinden teknoloji, teknolojik üretim ve yenil ik faaliyetlerini 
desteklemek amacıyla girişim sermayesi fonlarına destek bütçesi 
aktarılabilir. Girişim sermayesi desteği kapsamında kaynakların 
aktarıldığı girişim sermayesi fonlarından ya da bu fonların yatırım yaptığı 
fonların yatırımlarından yararlana n şirketlere, gelir ve kurumlar vergisi 
mükellefleri tarafından sağlanan sermaye desteklerinin beyan edilen 
gelirin veya kurum kazancının yüzde onunu ve öz sermayenin yüzde 
yirmisini aşmayan kısmı 193 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi uyarınca 
ticari kazancın ve 5520 sayılı Kanunun 10 uncu maddesine göre kurum 
kazancının tespitinde indirim konusu yapılır. Bu kapsamda yapılacak 
indirim tutarı yıllık 1.000.000 Türk lirasını aşamaz. Bu oranları ve parasal 
sınırı yarısına kadar indirmeye veya dört katına kadar art ırmaya 
Cumhurbaşkanı yetkilidir. Gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri 
tarafından girişim sermayesi yoluyla destek almış firmalara sağlanan 
sermaye desteklerinin aktarımından itibaren en az dört yıl boyunca ilgili 
şirketlerde kalmaması, payların satılması  ya da yatırılan sermayenin 
kısmen ya da geri alınması halinde 4 üncü maddenin dördüncü fıkrası 
hükümleri uygulanır.” 
şeklinde yer alan hükümler uyarınca gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri 
için teknogirişim sermaye desteği, rekabet öncesi işbirliği proje desteği ve 
girişim sermayesi desteği sağlanması teşvik edilmektedir. 
Kanunun 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre gelir vergisi stopaj 
teşviki öngörülmüş olup Ar-Ge ve destek personeli ile tasarım ve destek 
personelinin çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretlerinin doktoralı 
--- Page 286 ---
274 
olanlar ile desteklenecek program alanlarından birinde en az yüksek lisans 
derecesine sahip olanlar  için %95’i, yüksek lisanslı olanlar ile 
desteklenecek program alanlarından birinde lisans derecesine sahip olanlar 
için %90’ı ve diğerleri için %80’i verilecek muhtasar beyanname 
üzerinden tahakkuk eden vergiden indirilmek suretiyle terkin edilecektir. 
Dolaysıyla terkin edilen vergi, vergi harcaması olmaktadır. 
Yapılan açıklamalar kapsamında; Kanunun 3 ve 3/A maddeleri 
uyarınca, gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerinde matrahın 
belirlenmesinde indirim konusu yapılan tutarlar nedeniyle alınmayan gelir 
ve kurumlar vergileri vergi harcamasına konu olacaktır. Yine bu Kanunun 
3 üncü maddesinin ikinci fıkrası  uyarınca gelir vergisi  stopaj teşviki 
öngörülmüş olup bu kapsamda verilecek muhtasar beyanname üzerinden 
tahakkuk eden vergiden indirilmek suretiyle terkin edilen vergi, vergi 
harcaması olacaktır. Ancak bu hükmün uygulanmasında 193 sayılı 
Kanunun geçici 75 inci maddesinde belir lenen hükümlerin  de dikkate 
alınması gerekmektedir. 
Kurumlar vergisi mükellefleri için indirim uygulanan tutar 
üzerinden alınmayan cari oranda kurumlar vergisi vergi harcaması olurken, 
gelir vergisi mükellefleri için yıllık kazanç üzerinden gelir vergisini n 
hesaplanmasında, indirim uygulanmamış haliyle 193 sayılı Kanunun 103 
üncü maddesinde belirtilen artan oranlı tarifeye göre hesaplanacak gelir 
vergisinden, 193 sayılı Kanunun  ilgili maddelerine göre yapılmış olan 
tevkifatların ve daha önce ödenmiş olan gelir vergisinin mahsup edilmesi, 
daha önce iade çıkmış ise yapılan iadenin eklenmesi halinde bulunan tutar 
vergi harcaması olacaktır.  
--- Page 287 ---
275 
2.5.5. İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum 
Hazırlık Projesi (İSMEP) kapsamında yapılacak teslim ve hizmetler 
(6111 sayılı Kanun Geçici Madde 16) 
13/02/2011 tarih ve 6111 Sayılı Bazı Alacakların Yeniden 
Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık  Sigortası Kanunu 
ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik 
Yapılması Hakkında Kanunun 13/02/2011 tarihinde yürürlüğe giren geçici 
16 ncı maddesinde; 
“(1)İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum Hazırlık 
Projesi (İSMEP) kapsamında, İstanbul Valiliğine bağlı olarak faaliyet 
gösteren İstanbul Proje Koordinasyon birimine yapılacak tesli m ve 
hizmetler, finansmanı yabancı devletler, uluslar arası kurum ve 
kuruluşlarca karşılanmak şartıyla 31/12/2025 tarihine kadar katma değer 
vergisinden müstesnadır 
(2) İstisna kapsamındaki teslim ve hizmetler dolayısıyla yüklenilen 
vergiler, vergiye tabi işlemler nedeniyle hesaplanan vergiden indirilir, 
indirim yoluyla giderilemeyen vergiler 3065 sayılı Katma Değer Vergisi 
Kanununun 32 nci maddesi hükmü uyarınca mükellefe iade edilir. 
(3) Maliye Bakanlığı, istisna kapsamına girecek teslim ve hizmetleri 
tanımlamaya, istisna ve iade uygulamasına ilişkin usul ve esasları 
belirlemeye yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
İstisna, finansmanlarının yabancı devletler, uluslararası kurum ve 
kuruluşlar tarafından karşılanması şartıyla İSMEP kapsamında 31/12/2025 
tarihine kadar İstanbul İl Özel İdaresine bağlı olarak faaliyet gösteren 
İstanbul Proje Koordinasyon Birimine yapılan teslim ve hizmetlere 
uygulanır. 
--- Page 288 ---
276 
Yabancı devletlerden, uluslararası kurum ve kuruluşlardan 
karşılıksız olarak sağlanan destekler yanın da bu kurum ve kuruluşlardan 
temin edilen krediler kullanılarak yapılan mal ve hizmet alımları da istisna 
kapsamına girmektedir. 
Buna göre, KDV ’den istisna teslim ve hizmet bünyesine giren 
vergiler indirim ve iadeye konu olmak suretiyle satıcı üzerindeki v ergi 
yükü sıfırlanmış olduğundan, istisna kapsamına giren teslim ve hizmet 
tutarı üzerinden hesaplanması gereken KDV vergi harcaması olacaktır. 
2.5.6. Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun 
(6550 sayılı Kanun Geçici Madde 1) 
6550 sayılı Araştı rma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun 
10/07/2014 tarihli ve 29056 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanarak, 
yayımlandığı gün itibarıyla yürürlüğe girmiştir.  Bu Kanun ile araştırma 
altyapılarının daha etkin kullanımının ve sürdürülebilirliğinin 
sağlanmasının desteklenmesi amaçlanmaktadır. 
6550 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinde; 
“31/12/202833 tarihine kadar uygulanmak üzere; 
a) Araştırma altyapılarının bu Kanunun uygulanması kapsamında 
Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları kuruml ar 
vergisinden müstesnadır. 
b) Kamu personeli hariç olmak üzere, a raştırma altyapılarında 
çalışan Ar-Ge ve destek personelinin bu görevleriyle ilgili ücretleri gelir 
vergisinden, bu kapsamda düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden 
                                                      
33 27/12/2023 tarihli ve 7981 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile  31/12/2023 tarihi 
31/12/2028 olarak yeniden tespit edilmiştir. 
--- Page 289 ---
277 
müstesnadır. Bu teşvikten yararlanacak olan destek personeli sayısı Ar-Ge 
personeli sayısının yüzde onunu aşamaz. 
c) Özel sektör ve/veya sivil toplum kuruluşu ortak finansmanı ile 
kurulan araştırma altyapılarına ortak olan kurumlar vergisi mükellefleri, 
bu Kanun kapsamında yapılan A r-Ge ve yenilik harcamalarına katkı 
sağladıkları tutarlar için bu harcamaların yapıldığı dönemde 28/2/2008 
tarihli ve 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında Kanunda yer alan Ar -Ge indirimi teşvikinden 
yararlandırılır. Bu  kapsamda yararlanılabilecek Ar -Ge indirimi tutarı 
araştırma altyapısına konulan ortaklık payı tutarını geçemez. 
(2) Bu madde kapsamında sağlanan indirim ve istisnaların 
uygulama süresini ayrı ayrı ya da birlikte 10 yıla kadar uzatmaya 
Cumhurbaşkanı yetkilidir.”  
şeklinde düzenleme yapılmıştır. 
Araştırma Altyapısı: Yükseköğretim kurumları bünyesinde, 
yetişmiş nitelikli insan gücü ile günün modern teknolojilerine dayalı 
makine-teçhizat, donanım ve yazılımı içinde bulunduran, Ar -Ge 
faaliyetlerinin yapıldığı i leri araştırma laboratuvarı, tematik araştırma 
laboratuvarı ile merkezî araştırma laboratuvarı olarak sınıflandırılan 
birimleri ifade etmektedir.  
Yükseköğretim kurumları, kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör 
kuruluşları ve/veya sivil toplum kuruluşları ortaklığıyla kurulan araştırma 
altyapısına, ortak araştırma alt yapısı denilmektedir.  
6550 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde, araştırma altyapılarının 
yükseköğretim kurumu yerleşkelerinde, kamu kurum ve kuruluşlarına ait 
alanlarda, teknoloji geliştirme bö lgelerinde, organize sanayi bölgelerinde 
ve endüstri bölgelerinde kurulabileceği, bina ve diğer taşınmaz unsurların 
özel sektör ve sivil toplum kuruluşları tarafından karşılanması durumunda 
--- Page 290 ---
278 
ise araştırma altyapıları özel sektör ve sivil toplum kuruluşuna a it 
arazilerde de kurulabileceği ifade edilmiştir. 
Araştırma altyapıları, bir yükseköğretim kurumu tarafından 
kurulabileceği gibi yükseköğretim kurumu ile kamu kurum ve kuruluşları, 
özel sektör kuruluşları ve/veya sivil toplum kuruluşları ortaklığıyla da 
kurulabilir. Araştırma altyapılarının işletilmesi özel sektöre, bilim ve 
teknoloji alanında faaliyet gösteren ve kamu yararına çalışan dernek veya 
vakıflara devredilebilir.  
Araştırma Alt Yapıları Kurulu tarafından yeterlik kararı verilen 
araştırma altyapıları tüzel kişilik kazanır. 
Araştırma Alt Yapıları Kurulu tarafından belirlenecek teknoloji 
alanlarında faaliyet gösteren araştırma altyapıları, iş birliğinin artırılması, 
bilgi ve tecrübe paylaşımı, sorunların tartışılması, yeni ürün, teknoloji ve 
buluşların tanıtılması ve özel sektörle iş birliğinin geliştirilmesi 
amaçlarıyla platformlar oluşturabilir. 
Araştırma altyapılarında müdür, müdür yardımcısı, tam zamanlı 
araştırmacı, yarı zamanlı araştırmacı, teknisyen ve destek personeli 
istihdam edilebilir. 
Buna göre söz konusu kanun kapsamında oluşturulan araştırma alt 
yapılarına sağlanan indirim ve istisnaların uygulanması nedeniyle ve yine 
bu alt yapılara ortak olan kurumlar vergisi mükelleflerinin yararlandıkları 
Ar-Ge indirimi nedeniyle, alınmayan kurumlar ve rgisi ve gelir vergisi 
tevkifatı vergi harcaması olacaktır.  
Ayrıca, a raştırma altyapılarında çalışan Ar-Ge ve destek 
personelinin bu görevleriyle ilgili ücretlerine uygulanan gelir vergisi 
istisnası da vergi harcaması olacaktır. 
--- Page 291 ---
279 
2.5.7. 6745 sayılı Yatırımların Proje Bazında Desteklenmesi 
İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik 
Yapılmasına Dair Kanun 
20/08/2006 tarihli ve 6745 sayılı Kanunun 80 inci maddesiyle 
yatırımların desteklenmesi amacıyla Cumhurbaşkanına geniş kapsamlı 
düzenleme yetkisi verilmiştir. Düzenleme aşağıdaki gibidir. 
“(1) Cumhurbaşkanı; kalkınma planları ve yıllık programlarda 
öngörülen hedefler doğrultusunda ülkemizin mevcut veya gelecekte ortaya 
çıkabilecek ihtiyaçlarını karşılama, arz güvenliğini sağlama, dışa 
bağımlılığını azaltma, teknolojik dönüşümü sağlama, yenilikçi, Ar -Ge 
yoğun ve katma değeri yüksek olma niteliklerine ayrı ayrı ya da birlikte 
sahip olan ve proje bazında Ekonomi Bakanlığı tarafından 
desteklenmesine karar verilen yatırımlar için;  
a) 13/6/2006 tari hli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 
32/A maddesine göre kurumlar vergisi oranını %100 ’e kadar indirimli 
uygulatmaya ve yatırıma katkı oranını %200 ’ü geçmemek üzere 
belirlemeye veya yatırımın işletmeye geçmesinden itibaren 10 hesap 
dönemine kadar,  yatırımdan elde edilen kazançla sınırlı olmak üzere 
kurumlar vergisi istisnası tanımaya, 
b) 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun geçici 
80 inci maddesinde yer alan gelir vergisi stopajı teşvikinden 
yararlandırmaya, 
c) Gümrük vergisi muafiyeti tanımaya, 
ç) Yatırımın Hazine taşınmazı üzerinde yapılması hâlinde, 
belirlenecek yatırımcı lehine doğrudan, hasılat payı alınmaksızın, 49 yıl 
süreyle bedelsiz irtifak hakkı  ya da bağımsız ve sürekli nitelikte irtifak 
hakkı tesisi  veya kullanma izni verilmesine ve yatırımın tamamlanması ve 
--- Page 292 ---
280 
öngörülen istihdamın 5 yıl sağlanması şartıyla Hazine taşınmazının talep 
edilmesi hâlinde bedelsiz devredilmesine, 
d) 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Kanunun ek 2 nci maddesinde yer 
alan prime esas kazanç alt sın ırına bağlı kalınmaksızın 10 yıla kadar 
sigorta primi işveren hissesinin karşılanmasına, 
e) İşletme döneminde yatırıma ilişkin enerji tüketim harcamalarının 
%50’sine kadarının en fazla 10 yıla kadar karşılanmasına, 
f) Sabit yatırım tutarının finansmanında kullanılan yatırım kredisi 
için 10 yıla kadar faiz veya kâr payı desteği ya da hibe desteği 
sağlanmasına, 
g) Yatırım için özel önem taşıyan belirlenen sayıda her bir nitelikli 
personel için 5 yılı geçmemek üzere, asgari ücretin aylık brüt tutarının 20 
katına kadar ücret desteği verilmesine, 
ğ) Yatırım tutarının %49’unu geçmemek üzere ve edinilen payların 
10 yıl içerisinde halka arz veya yatırımcıya satış şartıyla yatırıma ortak 
olunmasına, 
karar vermeye ve yukarıdaki desteklerden bir veya birden fazlasını 
uygulatmaya yetkilidir.  
(2) Birinci fıkra kapsamındaki destekler Ekonomi Bakanlığı 
bütçesinden karşılanır. 
(3) Proje bazlı yatırım konusu ürüne, süresi ve miktarı 
Cumhurbaşkanınca belirlenecek alım garantisi verilebilir. 
(4) Proje bazlı yatırımlara diğer k anunlarla getirilen izin, tahsis, 
ruhsat, lisans ve tesciller ile diğer kısıtlayıcı hükümler için Cumhurbaşkanı 
kararı ile istisna getirilebilir veya yatırımları hızlandırmak ve 
kolaylaştırmak amacıyla yasal ve idari süreçlerde düzenleme yapılabilir. 
--- Page 293 ---
281 
(5) Projenin gerekli kıldığı hâllerde Cumhurbaşkanı kararı ile her 
türlü altyapı yatırımının yapılması kararlaştırılabilir. 
(6) Uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye Cumhurbaşkanı 
yetkilidir. Yatırımların belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde 
gerçekleştirilmemesi hâlinde, birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde yer 
alan indirimli kurumlar vergisi veya istisna uygulaması ile gelir vergisi 
stopajı teşviki nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmemiş vergiler vergi 
ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiz iyle birlikte, diğer destekler ise 
21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü 
Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde geri alınır. 
(7) Yatırımın devri hâlinde, devralan kurum, aynı koşulları yerine 
getirmek kaydıyla belirtilen istisna, muafiyet ve desteklerden yararlanır.”  
Madde düzenlemesi ile yatırım teşvik sisteminin etkinliğinin 
artırılması için ülkemizin mevcut ve gelecekte ortaya çıkabilecek 
ihtiyaçlarını karşılama, arz güvenliğini sağlama, dışa bağımlılığını 
azaltma, teknolojik d önüşümünü sağlama, yenilikçi ve Ar -Ge yoğun 
kazanımları ülkemize kazandırma amacıyla dizayn edilen proje bazlı 
yatırımların teşviki kapsamında yaratılacak ilave istihdam ve proje bazlı 
yatırımların teşviki için 193 sayılı Kanunun geçici 80 inci maddesinde yer 
alan gelir vergisi stopajı teşvikinden ve 13/ 06/2006 tarihli ve 5520 sayılı 
Kanunun 32/A maddesinde yer alan indirimli kurumlar vergisi 
uygulamasından yararlandırma konusunda Cumhurbaşkanına yetki 
verilmiştir. 
Söz konusu düzenleme ile istihdam ve yatırımların teşvik edilmesi, 
katma değerli ve Ar -Ge içeriği yüksek üretimin artırılması amaçlanmış 
olup yatırımların proje bazlı olarak desteklenmesi kapsamında istihdam 
edilen işçilerin ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisinin asgari ücrete 
tekabül ede n kısmının terkin edilmesi ve sağlanacak kurumlar vergisi 
--- Page 294 ---
282 
istisnası veya kazançlara uygulanacak olan indirimli kurumlar vergisi 
nedeniyle alınmayan vergiler için vergi harcaması oluşacaktır.  
  
--- Page 295 ---
283 
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM 
DEĞERLENDİRME 
Ülkemizde 5018 sayılı Kanun gereğince 2006 yılından itibaren, 193 
sayılı Gelir Vergisi Kanunu, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, 3065 
sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu,  4760 sayı lı Özel Tüketim Vergisi 
Kanunu, 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu  (banka ve sigorta 
muameleleri vergisi ve özel iletişim vergisi) ile 197 sayılı Motorlu Taşıtlar 
Vergisi Kanununda yer alan istisna, muafiyet ve indirimlerden vergi 
harcaması niteliğinde olanlara ilişkin hesaplanan toplam vazgeçilen vergi 
her yıl düzenli olarak Bütçe Kanunu ekinde kamuoyuna duyurulm aya 
başlanmıştır. Ayrıca vergi harcaması olarak nitelendirilen ve merkezi 
yönetim bütçe gelirlerine etkisi olan düzenlemeler de  liste halinde Bütçe 
Kanununun (B) Cetvelinden sonra yer almaktadır. 
Bu raporda kamuoyuna açıklanan  vergi harcamalarını n tahmin 
yöntemleri ile her bir vergi harcamasına ilişkin detaylı harcama tutarları 
raporlanmaktadır. 
Raporda vergi harcamaları ekonomik, sosyal ve çevresel amaçları 
gerçekleştirmek üzere vergi alınmaması yoluyla devlet için gelir kaybına 
sebep olan, bazı mükellefler veya mükellef olması gerekenler için tanınan 
ayrıcalıklı uygulamalar nedeniyle vergisel yükümlülük ve sorumlulukları 
azaltan veya ortadan kaldıran, kanunlar, düzenlemeler ve uygulamalar 
olarak tanımlanmıştır.  
Hesaplama yönteminde ise uluslararası uygula malarda sıkça 
kullanılan vazgeçilen gelir (revenue for egone) yöntemi kullan ılmıştır. 
Buna göre vergi harcamalarının mali etkisi hesaplanırken imtiyaz ortadan 
kaldırıldığında ve mükellefin ekonomik davranışı değişmediğ inde tahsil 
edilebilecek vergi esas alınmıştır.  
--- Page 296 ---
284 
Bu raporda m evcut vergi sisteminde vergi harcaması olarak 
tanımlanan uygulamalara  göre 20 24 yılında gelir vergisinden 1.006,3 
milyar TL, kurumlar vergisinden 657 milyar TL, KDV’den 342,3 milyar 
TL, ÖTV’den 61,8 milyar TL, BSMV, ÖİV ve MTV ’den 143 milyar TL 
olmak üzere toplam 2.210,4 milyar TL tutarında vergi  harcamasının 
oluşacağı tahmin edilmektedir.  Bu tutarlar  aynı zamanda  2024-2026 
dönemi Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa vergi harcaması tahminleri 
olarak da eklenmiştir. 
Tablo 1: 20 24-2026 Dönemi Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa 
Eklenen Vergi Harcaması Tahminleri (Milyon TL) 
KANUN ADI  2024 2025 2026 
Gelir Vergisi 1.006.274 1.249.816 1.434.139 
Kurumlar Vergisi 657.044 837.109 989.705 
Katma Değer Vergisi 342.278 431.343 493.851 
Özel Tüketim Vergisi 61.758 74.210 84.219 
Diğer Kanunlar 143.022 185.204 220.721 
TOPLAM 2.210.376 2.777.682 3.222.634 
Raporun ekinde söz konusu kanunlar ile diğer bazı önemli kanun ve 
Bakanlar Kurulu/Cumhurbaşkanı Kararları ile düzenlenen vergi istisnaları, 
muafiyet ve indirimlerinden, vergi iadelerinden vergi harcaması oldukları 
düşünülenler ilgili kanun başlığı altında madde numaralarına göre 
sıralanmıştır. Vergi harcaması listesinde 2022 yılı gerçekleşme rakamları 
dikkate alınarak, makro büyüklüklere göre hesaplanan 2023-2026 yıllarına 
ilişkin vergi harcaması tahmin tutarları ayrıca yer almaktadır. 
Raporda sektör bazında önemli ve yaygın bazı vergi harcama 
tutarlarına ayrıca yer verilmiştir.  
  
--- Page 297 ---
285 
 
3.1. Vergi Harcaması Çalışması Sonucunda Yapılan 
Tespitler 
Bu raporda belirlenen metodoloji kapsamında, ana vergi kanunları 
olan 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu , 5520 sayılı Kurumlar Vergisi 
Kanunu, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu ve 4760 sayılı Ö zel 
Tüketim Vergisi Kanunu ile ilgili diğer önemli kanun ve kanun hükmünde 
kararnamelerde yapılan düzenlemelere göre, vergi harcaması olarak 
değerlendirilen uygulamalara raporun içeriğinde ve ekinde yer verilmiş ve 
buna göre 2022 yılı vergi harcama tutarları tespit edilmiştir. 
Her bir vergi türü itibarıyla v ergi harcaması olduğu belirlenen 
kalemlerin, vergi harcamaları tutarının tespitinde ideal olan hesaplama 
metodolojisi açıklanmıştır. Ancak elde edilebilen verilerin kalitesi ve 
kullanılabilirliği konusunda yaşanan sıkıntılar nedeniyle, bazı harcama 
kalemlerinin tutarının hesaplanmasında ideal hesaplama yöntemi 
kullanılamadığından, uygulanabilir en iyi hesaplama yönteminin 
kullanılması benimsenmiştir.  
Örneğin 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununda tanımlı olan bir vergi 
harcaması kalemin e ilişkin  vergi harcamas ı tutarının hesaplanmasında, 
mükellef bazlı dikkate alındığında bir kişinin hangi dilimden ve orandan 
vergilendirileceği rahatlıkla belirlenebilirken, toplulaştırılmış beyanname 
bilgilerinde bunu belirlemek mümkün olmamaktadır. Bu gibi durumlarda 
artan oranlı gelir vergisi tarifesi yerine efektif vergi oranı kullanılmıştır. 
Rapora ekli 1 nolu tabloda ; gelir, kurumlar, katma değer, özel 
tüketim, banka ve sigorta muamele, motorlu taşıtlar ve özel iletişim 
vergilerinde yer alan istisna, muafiyet ve indirimlerd en vergi harcaması 
niteliğinde olanlara ilişkin vazgeçilen vergiler raporlanmıştır. Vazgeçilen 
vergi tutarları 2022 yılı verilerine göre hesaplanmış, 2023-2026 yıllarına 
--- Page 298 ---
286 
ilişkin tutarlar  ise Orta Vadeli Program kapsamında  duyurulan 
makroekonomik hedefler baz alınarak tahmin edilmiştir. 
Buna göre 2023 yılında gelir, kurumlar, katma değer, özel tüketim, 
banka sigorta muamele, motorlu taşıtlar ve özel iletişim vergilerinde 
toplam 1.476,7 milyar TL tutarında vergi harcaması  oluşacağı 
öngörülmektedir. 
Bu vergi harcamasının 660,6 milyar TL’si gelir vergisi, 446,8 milyar 
TL’si kurumlar vergisi, 235,1 milyar TL’si KDV, 42,6 milyar TL’si ÖTV, 
91,6 milyar TL’si diğer vergiler kaynaklıdır.  
Tablo 2: 2022-2026 Dönemi Vergi Harcaması Tahminleri (Milyon TL) 
KANUN ADI/ 
YILLAR  2022 2023 2024 2025 2026 
Gelir Vergisi  344.579 660.647 1.006.274 1.249.816 1.434.139 
Kurumlar Vergisi  278.102 446.827 657.044 837.109 989.705 
Katma Değer Vergisi  174.683 235.053 342.278 431.343 493.851 
Özel Tüketim Vergisi  23.104 42.576 61.758 74.210 84.219 
Diğer Kanunlar 60.265 91.561 143.022 185.204 220.721 
GENEL TOPLAM 880.732 1.476.664 2.210.376 2.777.682 3.222.634 
2023 yılında vazgeçilen vergi gelirlerinin GSYH ’ye oranı %5,79 
olarak hesaplanmıştır. Bu  oranın 2,59 puanı gelir vergisi,  1,75 puanı 
kurumlar vergisi 0,92 puanı ise KDV kaynaklıdır. 
Tablo 3: 2022-2026 Dönemi Vergi Harcaması Tahminlerinin 
GSYH’ye Oranı (%) 
KANUN ADI/YILLAR 2022 2023 2024 2025 2026 
Gelir Vergisi 2,30 2,59 2,44 2,36 2,28 
Kurumlar Vergisi 1,85 1,75 1,60 1,58 1,57 
Katma Değer Vergisi 1,16 0,92 0,83 0,81 0,78 
Özel Tüketim Vergisi 0,15 0,17 0,15 0,14 0,13 
Diğer Kanunlar 0,40 0,36 0,35 0,35 0,35 
GENEL TOPLAM 5,87 5,79 5,37 5,25 5,12 
--- Page 299 ---
287 
Vergi harcaması tahminlerinin genel bütçe vergi gelirlerine oranı ise 
2023 yılı için %32,8 olmuştur. Bunun 14,7 puanı gelir vergisi, 9,9 puanı 
kurumlar vergisi, 5,2 puanı ise KDV kaynaklıdır. 
Tablo 4: 2022-2026 Dönemi Vergi Harcaması Tahminlerinin Vergi 
Gelirlerine Oranı (%) 
KANUN ADI/YILLAR 2022 2023 2024 2025 2026 
Gelir Vergisi 14,6 14,7 13,6 13,1 12,6 
Kurumlar Vergisi 11,8 9,9 8,9 8,8 8,7 
Katma Değer Vergisi 7,4 5,2 4,6 4,5 4,4 
Özel Tüketim Vergisi 1,0 0,9 0,8 0,8 0,7 
Diğer Kanunlar 2,6 2,0 1,9 1,9 1,9 
GENEL TOPLAM 37,4 32,8 29,8 29,2 28,4 
2023 yılı vergi harcaması tutarlarının aynı vergi türü itibarıyla tahsil 
edilen vergi içindeki payına bakıldığında en yüksek vergi harcamasının 
gelir ve kurumlar vergisinde oluşacağı tahmin edilmektedir. Gelir vergisi 
harcaması toplam tutarının gelir vergisi tahsilatına oranı %95,2 kurumlar 
vergisi harcamaları toplam tutarının kurumlar vergisi toplam tahsilatına 
oranı ise %56,8’dir. 
Tablo 5: 2023 Yılı Vergi Harcama larının Aynı Vergi Türünden 
Tahsilata Oranı (%) 
KANUN ADI 
 Vergi 
Harcaması 
Tutarı 
(Milyon TL) 
 Vergi 
Tahsilat 
Tutarı 
(Milyon TL) 
Vergi 
Harcaması/ 
Tahsilat (%) 
Gelir Vergisi  660.647  694.014 95,2 
Kurumlar Vergisi  446.827  786.314 56,8 
Katma Değer Vergisi  235.053  1.454.975 16,2 
Özel Tüketim Vergisi  42.576  928.195 4,6 
Diğer Kanunlar  91.561  637.368 14,4 
GENEL TOPLAM 1.476.664 4.500.866 32,8 
 
 
--- Page 300 ---
288 
 
  
--- Page 301 ---
289 
KAYNAKÇA 
Akdoğan, Abdurrahman (2005). Kamu Maliyesi, Gazi Kitabevi, Ankara. 
Bilici, Nurettin (2014). Kamu Maliyesi, Seçkin Yayıncılık, Ankara. 
Burman, E. L (2003). Is the Tax Expenditure Concept Still Relevant? , 
National Tax Journal, 1-20. 
Canada Department of Finance (2017). Report on Federal Tax 
Expenditures, Her Majesty in Right of Canada. 
Edizdoğan, Nihat (2013). Kamu Maliyesi, Ekin Basım Yayın Dağıtım. 
European Commission (2014). Tax Expenditures in Direct Taxation, 
European Economy Occasional Papers 207. 
Giray, Filiz (2002). Vergi Harcamaları, Uludağ Üniversitesi İİBF Dergisi 
s. 29-40. 
International Monetary Fund (2014). Reforming Tax Expenditures in 
Italy: What, Why, and How?, 
https://www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2014/wp1407.pdf. 
Kayalıdere, Gül ve Pelin Mastar Özcan (2012). Gelir Vergisi Açısından 
Vergi Harcamalarının Analizi: Türkiye ve Bazı OECD Ülke Örnekleri , 
Süleyman Demirel Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 
s. 341-366.  
Köse, Serdar Murat (2015). Bir Kamu Harcaması Olarak Vergi 
Harcaması: Türk Vergi Sisteminde Yer Alan Vergi Harcamalarının 
Değerlendirilmesi, T.C. Maliye Bakanlığı, Uzmanlık Tezi. 
McDonald, Hayal (2010). Türk Vergi Sistemindeki Vergi Harcamalarının 
Etkinlik ve Verimlilik Açısından Değerlendirilmesi , İzmir, Dokuz Eylül 
Üniversitesi, Doktora Tezi. 
--- Page 302 ---
290 
Organisation for Economic Co -operation and Development (2010). Tax 
Expenditures in OECD Countries, OECD Studies.  
Pedük, Türkben (2006). Vergi Harcamaları, Yaklaşım Yayıncılık. 
Tax Administrarion Research Center (2014). The Definition, 
Measurement, and Evaluation of Tax Expenditures and Tax Reliefs,  
National Audit Office. 
Resmi Gazete (1953). 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü 
Hakkında Kanun, 28 Temmuz 1953, 8469 sayı. 
Resmi Gazete (1956). 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu , 23 Temmuz 
1956, 9362 sayı. 
Resmi Gazete (1959). 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu , 15 
Haziran 1959, 10231 sayı. 
Resmi Gazete (1961) . 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu , 6 Ocak 1961 , 
10700 sayı. 
Resmi Gazete (1961). 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, 10 Ocak 1961, 10703 
sayı. 
Resmi Gazete (1963). 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu , 23 
Şubat 1963, 11342 sayı. 
Resmi Gazete (1964). 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu , 11 Temmuz 
1964, 11751 sayı. 
Resmi Gazete (1964). 492 sayılı Harçlar Kanunu , 17 Temmuz 1964 , 
11756 sayı. 
Resmi Gazete (1982 ). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası , 20 Ekim 1982 , 
17844 sayı. 
--- Page 303 ---
291 
Resmi Gazete (1984). 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, 2 Kasım 
1984, 18563 sayı. 
Resmi Gazete (1985).  3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu , 15 Haziran 
1985, 18785 sayı. 
Resmi Gazete (1999). 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu 
ile 491 Sayılı Kanun Hükmünde K ararnamede Değişiklik Yapılmasına 
Dair Kanun, 21 Aralık 1999, 23913 sayı. 
Resmi Gazete (2001). 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu, 
06 Temmuz 2001, 24454 sayı. 
Resmi Gazete (2002). 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu , 12 
Haziran 2002, 24783 sayı. 
Resmi Gazete (2006). 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu , 21 Haziran 
2006, 26205 sayı. 
Resmi Gazete (2008). 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında Kanun, 12 Mart 2008, 26814 sayı. 
Resmi Gazete (2016 ). 6728 sayıl ı Yatırım Ortamının İyileştirilmesi 
Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun,  
09 Ağustos 2016, 29796 sayı. 
Resmi Gazete (2016 ). 6745 sayılı Yatırımların Proje Bazında 
Desteklenmesi İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde 
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 07 Eylül 2016, 29824 sayı. 
Resmi Gazete (2019 ). 7194 sayılı Dijital Hizmet Vergisi İle Bazı 
Kanunlarda Ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik 
Yapılması Hakkında Kanun, 07 Aralık 2019, 30971 sayı. 
--- Page 304 ---
292 
Resmi Gazete (2020 ). 7256 sayılı Bazı Alacakların Yeniden 
Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında 
Kanun, 17 Kasım 2020, 31307 sayı. 
Resmi Gazete (2021). 7338 sayılı Vergi Usul Kanunu İle Bazı Kanunlarda 
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 26 Ekim 2021, 31640 sayı. 
Resmi Gazete (2021 ). 7341 sayılı Türkiye İhracatçılar Meclisi İle 
İhracatçı Birliklerinin Kuruluş Ve Görevleri Hakkında Kanun İle Bazı 
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun,  06 Kasım 2021, 31651 
sayı. 
Resmi Gazete (2021). 7346 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına 
Dair Kanun, 25 Aralık 2021, 31700 sayı. 
Resmi Gazete (2021 ). 7349 sayılı Gelir Vergisi Kanunu İle Bazı 
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun , 25 Aralık 2021, 31700 
sayı. 
Resmi Gazete (2022). 323 Seri No'lu Gelir Vergisi Genel Tebliği, 30 Aralık 
2022, 32059 sayı. 
Resmi Gazete (2022 ). 7394 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların 
Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik 
Yapılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde 
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun , 15 Nisan 2022, 
31810 sayı. 
Resmi Gazete (2023). 7420 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun Ve 
Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun , 
03 Nisan 2023, 32121 sayı. 
Resmi Gazete (2023). 7440 sayılı Bazı Alacakların Yeniden 
Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 
12 Nisan 2023, 32130 sayı. 
--- Page 305 ---
293 
Resmi Gazete (2023). 7456 sayılı 6 Şubat 2023 Tarihinde Meydana Gelen 
Depremlerin Yol Açtığı Ekonomik Kayıpların Telafisi İçin E k Motorlu 
Taşıtlar Vergisi İhdası ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun 
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun , 15 
Temmuz 2023, 32249 sayı. 
Resmi Gazete (2023 ). 7491 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde 
Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun,  28 Aralık 2023, 
32413 sayı. 
Resmi Gazete (2023). 27 Aralık 2023 tarihli ve 7981 sayılı Cumhurbaşkanı 
Kararı, 27 Aralık 2023, 32412 sayı. 
T.C. Kalkınma Bakanlığı (2000). Kamu Mali Yönetiminin Yeniden 
Yapılandırılması ve Mali Saydamlık Özel  İhtisas Komisyonu Raporu,  
Devlet Planlama Teşkilatı Yayını.  
T.C. Kalkınma Bakanlığı (2007). Vergi Özel İhtisas Komisyonu Raporu , 
Devlet Planlama Teşkilatı Yayını. 
T.C. Kalkınma Bakanlığı (2013). Onuncu Kalkınma Planı. 
T.C. Kalkınma Bakanlığı ( 2014). Vergi Özel İhtisas Komisyonu Raporu , 
Kalkınma Bakanlığı Yayını. 
T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2019) Onbirinci 
Kalkınma Planı.  
T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı 2019 Yılı Programı.  
T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı (2007, 2016, 2018) Vergi Harcamaları 
Raporu, Gelir Politikaları Genel Müdürlüğü Yayını. 
Gelir İdaresi Başkanlığı (2020,2021,2022) Vergi Harcamaları Raporu,  
T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Orta Vadeli Program (2023 – 2025).  
--- Page 306 ---
294 
U.S. Department of the Treasury (2017). Tax Expenditures, Office of Tax 
Analysis. 
World Bank (2004). Tax Expenditures - Shedding Light on Government 
Spending through the Tax System. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
--- Page 307 ---
295
EKLER
--- Page 308 ---
296
296 
EK I- 1 Gelir Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Gelir Vergisi Kanunu (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
GENEL TOPLAM 327.475.465 630.767.452 959.217.294 1.191.317.472 1.367.591.235  
1 Madde 9 Vergiden muaf esnaf Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
 
2 Madde 18 Serbest meslek kazançlarında istisna 12.301 20.881 33.727 43.381 51.621 İyi 
3 Mükerrer Madde 18 PTT acentalarında kazanç istisnası Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
 
4 Madde 20 Kreş ve gündüz bakımevleri ile eğitim öğretim 
işletmelerinde kazanç istisnası 7.120 12.086 19.522 25.110 29.879 İyi 
5 Mükerrer Madde 20 Genç girişimcilerde kazanç istisnası 483.781 821.221 1.326.431 1.706.140 2.030.176 İyi 
6 Mükerrer Madde 
20/A Basit usulde tespit olunan kazançlarda gelir vergisi istisnası 779.323 915.218 1.055.977 1.131.549 1.185.276 Yaklaşık 
7 Mükerrer Madde 
20/B 
Sosyal içerik üreticiliği ile mobil cihazlar için uygulama 
geliştiriciliğinde kazanç istisnası 48.402 82.163 132.710 170.700 203.119 Yaklaşık 
8 Mükerrer Madde 
20/C Tarımsal destekleme ödemelerinde kazanç istisnası 896.220 1.333.802 1.908.184 2.290.555 2.595.076 Yaklaşık 
  
--- Page 309 ---
297
297 
EK I- 1 Gelir Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Gelir Vergisi Kanunu (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
9 Madde 21 Gayrimenkul sermaye iradı istisnası 2.495.810 5.563.910 8.901.143 13.816.354 17.092.211 İyi 
10 Madde 22/1 Sigorta süresi en az on yıl veya ömür boyu olan tek primli 
yıllık gelir sigortalarından yapılan ödemelerin istisnası 15.378 26.104 42.162 54.232 64.532 Yaklaşık 
11 Madde 22/2 
75 inci maddenin ikinci fıkrasının (15) numaralı bendinin 
(b) alt bendi ile aynı fıkranın (16) numaralı bendinin (c) alt 
bendi kapsamında yapılan ödemelerin gelir vergisinden 
istisna olması 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir.  
12 Madde 22/3 Kar payı istisnası 12.033.857 20.427.532 32.994.394 42.439.506 50.499.759 İyi 
13 Madde 23/1 Köylerde halı ve kilim dokuma faaliyetinde çalışanlara 
ilişkin ücret istisnası 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
 
14 Madde 23/2 
Gelir Vergisinden muaf olanlar ile tevkifat yoluyla 
vergilendirilen çiftçilerin yanında çalışanlara ilişkin ücret 
istisnası 
261.100 532.952 854.648 1.070.799 1.222.795 Yaklaşık 
15 Madde 23/3 Yeraltı işletmelerinde çalışanların ücretlerine ilişkin istisna 638.140 1.302.557 2.088.796 2.617.078 2.988.563 İyi 
16 Madde 23/5 Köy bütçesinden maaş alanlara ilişkin ücret istisnası Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
17 Madde 23/6 Hizmetçi ücretlerine ilişkin ücret istisnası 560.446 1.143.969 1.834.482 2.298.445 2.624.700 Yaklaşık 
--- Page 310 ---
298
298 
EK I- 1 Gelir Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Gelir Vergisi Kanunu (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
18 Madde 23/7 Sanat okulu ve ceza tutukevinde çalışanların ücretlerine 
ilişkin ücret istisnası 15.321 31.273 50.150 62.834 71.753 İyi 
19 Madde 23/8 Hizmet erbabına ödenen yemek bedelleri istisnası 5.303.353 12.809.207 20.492.169 31.807.945 39.349.609 Yaklaşık 
20 Madde 23/9 Aydınlatma ve barınma giderlerine dair istisna Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
21 Madde 23/10 Hizmet erbabının taşıma giderlerine dair istisna 1.295.293 3.843.600 6.148.992 9.544.465 11.807.458 Yaklaşık 
22 Madde 23/12 Çırakların asgari ücreti geçmeyen ücretlerine dair istisna 1.675.709 3.420.418 5.485.024 6.872.255 7.847.745 İyi 
23 Madde 23/14 Dar mükellef işverenlerden döviz olarak alınan ücretlere 
dair istisna 117.106 239.034 383.318 480.263 548.435 Yaklaşık 
24 Madde 23/15 Amatör sporcu ücretlerine ilişkin ücret istisnası 40.590 82.852 132.862 166.464 190.093 Yaklaşık 
25 Madde 23/16 Kreş Yardımı Ücret İstisnası 124.752 254.641 408.345 511.621 584.243 Yaklaşık 
26 Madde 23/17 
Türk Hava Kurumu veya tam mükellef müesseselerde 
görevli pilotlar ile kabin memurlarına ödenen ücretlere 
ilişkin istisna 
298.018 608.308 975.490 1.222.203 1.395.690 Yaklaşık 
 
--- Page 311 ---
299
299 
EK I- 1 Gelir Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Gelir Vergisi Kanunu (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
27 Madde 23/18 Asgari ücret istisnası 176.648.608 371.156.430 595.190.872 745.722.115 851.574.513 İyi 
28 Madde 25/3 
Kanunla kurulan emekli sandıkları ile Sosyal Sigortalar 
Kanununun geçici 20 nci maddesinde yer alan sandıklar 
tarafından verilen emekli, dul, yetim ve evlilik ikramiyeleri 
veya dul ve yetimlerine toptan ödenen tazminatlara ilişkin 
istisna 
78.738 160.719 257.731 322.914 368.750 Yaklaşık 
29 Madde 25/5 Evlenme ve doğum münasebetiyle hizmet erbabına yapılan 
yardımlara ilişkin istisna 129.701 264.743 424.545 531.918 607.422 Yaklaşık 
30 Madde 25/9 Yardım sandıkları tarafından, hastalık, doğum, evlenme 
gibi sebeplerle yapılan yardımlara ilişkin istisna 47.487 96.930 155.438 194.751 222.395 Yaklaşık 
31 Madde 25/10 
Yabancı ülkelerde bulunan sosyal güvenlik kurumları 
tarafından ödenen emekli, dul, yetim ve evlenme 
ikramiyeleri ve bunlara toptan ödenen tazminat ve 
yardımlara ilişkin istisna 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
32 Madde 29/1 
İlim ve fenni, güzel sanatları, tarımı, hayvan 
yetiştirilmesini ve memleket bakımından faydalı olan diğer 
işleri ve faaliyetleri teşvik maksadıyla verilen ikramiyeler 
ve mükafatlara ilişkin istisna 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
33 Madde 29/2 Uçuş ve dalış tazminatlarına dair istisna 174.698 356.590 571.832 716.456 818.154 İyi 
34 Madde 29/3 Amatör sporculara verilen ödül ve ikramiyelere ilişkin 
istisna 19.821 40.459 64.880 81.289 92.828 İyi 
 
--- Page 312 ---
300
300 
EK I- 1 Gelir Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Gelir Vergisi Kanunu (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
35 Madde 29/4 Amatör spor yarışmalarını yöneten hakemlere ödenen 
ücretlere ilişkin istisna 6.104 12.460 19.980 25.034 28.587 İyi 
36 Madde 30/1 
Hükümetin müsaadesiyle açılan sergi ve panayırlarda 
yapılan ticari faaliyetlerden elde edilen kazançlara dair 
istisna 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
37 Madde 30/2 
Hükümetin müsaadesiyle açılan sergi ve panayırlarda 
yapılan serbest meslek faaliyetlerinden elde edilen 
kazançlara dair istisna 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
38 Madde 31 Engellilik indirimi 360.697 736.247 1.180.655 1.479.257 1.689.232 Yaklaşık 
39 Madde 33 Yurt dışına hizmet veren işletmelerde indirim 7.133 14.560 23.348 29.254 33.406 Çok İyi 
40 Madde 63/1 Ordu Yardımlaşma Kurumu ve benzeri kamu kurumları 
için yapılan kanuni kesintilere ilişkin indirim 346.694 707.663 1.134.817 1.421.826 1.623.649 İyi 
41 Madde 66/5 Ebe, sünnetçi, sağlık memuru, arzuhalci, rehber gibi 
mesleki faaliyette bulunanlara ilişkin muafiyet 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
42 Mükerrer Madde 80 Değer artışı kazançları istisnası Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
43 Madde 86/1-a Zirai 
Kazanç Toplama yapılmayan haller - Zirai kazanç 13.106.752 22.248.776 35.936.054 46.223.257 55.002.133 İyi 
 
--- Page 313 ---
301
301 
EK I- 1 Gelir Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Gelir Vergisi Kanunu (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
44 Madde 86/1-a MSİ Toplama yapılmayan haller - MSİ 3.318.369 5.632.948 9.098.295 11.702.811 13.925.448 Yaklaşık 
45 Madde 86/1-b Toplama yapılmayan haller - Ücretler 65.865 111.807 180.589 232.286 276.402 Yaklaşık 
46 Madde 86/1-c Toplama yapılmayan haller - MSİ 39.035.841 52.649.687 68.844.530 78.698.390 86.171.720 Yaklaşık 
47 Madde 86/1-d Toplama yapılmayan haller - MSİ, GMSİ Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
48 Madde 86/2 Toplama yapılmayan haller - Dar Mükellefiyet Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
49 Madde 89/3 Serbest meslek faaliyetlerinde bulunan engellilerin beyan 
edilen gelirleri için hesaplanan yıllık indirim 2.236 3.796 6.131 7.886 9.384 İyi 
50 Madde 89/8 Sponsorluk harcaması indirimi 69.098 117.294 189.453 243.687 289.969 İyi 
51 Madde 89/9 Araştırma ve geliştirme harcamalarının % 100'ü oranında 
hesaplanan "Ar-Ge indirimi" 4.831 8.201 13.245 17.037 20.273 İyi 
52 Madde 89/12 Girişim sermayesi fonu indirimi 322 547 883 1.136 1.351 İyi 
 
--- Page 314 ---
302
302 
EK I- 1 Gelir Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Gelir Vergisi Kanunu (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
53 Madde 89/13 Muhtelif yurt dışı faaliyetlerden elde edilen kazanç 
indirimi 35.746 60.680 98.009 126.066 150.008 İyi 
54 Madde 89/14 Korumalı iş yeri indirimi 1.452 2.464 3.980 5.119 6.091 İyi 
55 Madde 89/16 Elektronik ticaret gümrük beyannamesiyle mal ihracatı 
kapsamında elde edilen kazanca ilişkin indirim 13.035 22.127 35.739 45.969 54.700 İyi 
56 Madde 113 Şehir içi yolcu taşımacılığında hasılat esaslı kazanç 62.744 106.507 172.030 221.276 263.302 İyi 
57 Mükerrer Madde 
121 Vergiye uyumlu mükelleflere vergi indirimi 7.692.894 10.375.810 13.567.369 15.509.295 16.982.084 Çok İyi 
58 Geçici Madde 67 Bazı menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının 
Geçici 67. madde kapsamında vergilendirilmesi 53.644.217 101.445.004 129.182.429 147.310.151 169.611.031 Yaklaşık 
59 Geçici Madde 68 Jokey, jokey yamakları ve bunların antrenörlerine ödenen 
ücretler 15.858 32.368 51.906 65.034 74.265 Çok İyi 
60 Geçici Madde 69 Yatırım İndirimi 112.918 191.679 309.598 398.225 473.857 İyi 
61 Geçici Madde 72 Sporculara yapılan ücret ve ücret sayılan ödemelerden 
yapılan tevkifat 56.213 114.741 184.000 230.535 263.259 Çok İyi 
 
--- Page 315 ---
303
303 
EK I- 1 Gelir Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Gelir Vergisi Kanunu (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
62 Geçici Madde 75 Ar-Ge, tasarım ve destek personelinin ücretleri üzerinden 
hesaplanan gelir vergisinin terkin edilmesi 4.660.326 9.512.547 15.254.434 19.112.472 21.825.414 Çok İyi 
63 Geçici Madde 76 Tarım ürünleri lisanslı depoculuk faaliyetleri 651.632 1.106.149 1.786.644 2.298.096 2.734.558 İyi 
64 Geçici Madde 82 Bireysel katılım yatırımcısı indirimi 5.648 9.587 15.485 19.917 23.700 Çok İyi 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
--- Page 316 ---
304
304 
EK I- 1 Gelir Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
2- Diğer Kanunlar (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Kanun Adı Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
 GENEL TOPLAM 17.103.259 29.879.146 47.056.765 58.498.169 66.547.344  
1 
205 sayılı Ordu 
Yardımlaşma Kurumu 
Kanunu (Madde 35/1- 
b) 
Yardım muafiyeti 512.253 869.552 1.404.493 1.806.550 2.149.655 İyi 
2 
205 sayılı Ordu 
Yardımlaşma Kurumu 
Kanunu (Madde 35/1- d) 
Aidat muafiyeti 
GVK 63/1 
madde 
kapsamında 
dikkate 
alınmıştır. 
GVK 63/1 
madde 
kapsamında 
dikkate 
alınmıştır. 
GVK 63/1 
madde 
kapsamında 
dikkate 
alınmıştır. 
GVK 63/1 
madde 
kapsamında 
dikkate 
alınmıştır. 
GVK 63/1 
madde 
kapsamında 
dikkate 
alınmıştır. 
 
3 
2809 sayılı Yükseköğretim 
Kurumları Teşkilatı Kanunu 
(Ek Madde 5,55,177) 
Şartları sağlayan vakıf yükseköğretim kurumlarının 
personel ücretlerinden kesilerek özel hesaba aktarılan 
gelir vergisine ilişkin istisna 
173.466 354.076 567.800 711.403 812.384 İyi 
4 
3218 sayılı Serbest Bölgeler 
Kanunu (Geçici Madde 3/2-
b) 
Serbest bölgeler için gelir vergisi stopaj desteği 1.869.037 3.815.034 6.117.835 7.665.112 8.753.145 Çok İyi 
5 
3218 sayılı Serbest Bölgeler 
Kanunu (Geçici Madde 3/2-
a) 
Serbest bölgelerdeki gelir vergisi kazanç istisnası 2.869.496 4.870.984 7.867.577 10.119.782 12.041.764 Çok İyi 
6 
4490 sayılı Türk 
Uluslararası Gemi Sicili 
Kanunu İle 491 Sayılı 
Kanun Hükmünde 
Kararnamede Değişiklik 
Yapılmasına Dair Kanun 
(Madde 12/1) 
Gemi siciline kayıtlı gemiler ve yatlar için kazanç 
istisnası 104.287 177.027 285.933 367.785 437.636 İyi 
7 
4490 sayılı Türk 
Uluslararası Gemi Sicili 
Kanunu İle 491 Sayılı 
Kanun Hükmünde 
Kararnamede Değişiklik 
Yapılmasına Dair Kanun 
(Madde 12/6) 
Gemilerde ve yatlarda çalışan personel için stopaj 
teşviği 6.214.623 8.963.549 13.803.379 16.486.014 17.926.758 Yaklaşık 
8 
4691 sayılı Teknoloji 
Geliştirme Bölgeleri Kanunu 
(Geçici Madde 2/3) 
Teknokentlerde Ücret Muafiyeti 4.920.150 10.042.895 16.104.906 20.178.039 23.042.234 Çok iyi 
--- Page 317 ---
305
305 
EK I- 1 Gelir Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
2- Diğer Kanunlar (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Kanun Adı Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
9 
4691 sayılı Teknoloji 
Geliştirme Bölgeleri Kanunu 
(Geçici Madde 2/1) 
Gelir vergisi kazanç istisnası 299.884 509.054 822.220 1.057.592 1.258.454  İyi 
10 
4691 sayılı Teknoloji 
Geliştirme Bölgeleri Kanunu 
(Geçici Madde 4) 
Teknokent Sermaye Desteği Gelir vergisi İndirimi Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
11 
5225 sayılı Kültür 
Yatırımlarını Ve 
Girişimlerini Teşvik Kanunu 
(Madde 5-b) 
Kültür yatırımlarının teşvik amacıyla gelir vergisi stopaj 
indirimi 3.509 7.162 11.485 14.390 16.433  İyi 
12 
5746 Sayılı Araştırma Ve 
Geliştirme Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında 
Kanun (Madde 3/1) 
Ar-Ge ve yenilik harcamalarında gelir vergisi indirimi 24.205 41.089 66.366 85.365 101.578 Çok İyi 
13 
5746 sayılı Araştırma Ve 
Geliştirme Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında 
Kanun (Madde 3/1) 
Tasarım harcaması gelir vergisi indirimi Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır.  
14 
5746 sayılı Araştırma Ve 
Geliştirme Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında 
Kanun (Madde 3/2) 
Ar-Ge personeli için gelir stopaj teşviği 
GVK Geçici 75 
kapsamında 
dikkate 
alınmıştır. 
GVK Geçici 75 
kapsamında 
dikkate 
alınmıştır. 
GVK Geçici 75 
kapsamında 
dikkate 
alınmıştır. 
GVK Geçici 75 
kapsamında 
dikkate 
alınmıştır. 
GVK Geçici 75 
kapsamında 
dikkate 
alınmıştır. 
 
15 
5746 sayılı Araştırma Ve 
Geliştirme Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında 
Kanun (Madde 3/5) 
Teknogirişim Sermaye Desteği İndirimi 189 321 519 667 794  İyi 
16 
5746 sayılı Araştırma Ve 
Geliştirme Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında 
Kanun (Madde 3/A) 
Ar-Ge Gelir Vergisi İndirimi 1.551 2.633 4.253 5.470 6.509 İyi 
17 
6550 sayılı Araştırma 
Altyapılarının 
Desteklenmesine Dair Kanun 
Ar-Ge personeline ait ücretlere ilişkin gelir vergisi 
istisnası 110.608 225.771 - - - İyi 
 
--- Page 318 ---
306
306 
EK I-2 Kurumlar Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Kurumlar Vergisi Kanunu (Bin TL)  
 
 
Tahmin Kalitesi Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
GENEL TOPLAM 248.442.363 395.127.778 577.327.176 736.983.448 872.439.172 
1 Madde 4/1-ç Kamu idare ve kuruluşları tarafından açılan sergiler, 
fuarlar ve panayırlar 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
2 Madde 4/1-d Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine ait kreş ve 
konukevleri ile askerî kışlalardaki kantinler 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
3 Madde 4/1-g Toplu Konut İdaresi Başkanlığı 3.674.963 6.780.726 10.952.177 14.087.393 16.762.918 İyi 
4 Madde 4/1-ı 
İl özel idareleri, belediyeler ve köyler ile bunların 
oluşturdukları birlikler veya bunlara bağlı kuruluşlar 
tarafından işletilen işletmeler 
323.496 596.886 964.087 1.240.070 1.475.588 Yaklaşık 
5 Madde 4/1-i Köyler veya köy birlikleri tarafından işletilen işletmeler Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
6 Madde 4/1-j 
Spor kulüplerinin idman ve spor faaliyetlerinde bulunan 
iktisadî işletmeleri ile sadece idman ve spor faaliyetlerinde 
bulunan anonim şirketler 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
7 Madde 4/1-k Tüketim ve taşımacılık kooperatifleri hariç olmak üzere 
madde metninde sayılan kooperatifler 497.141 917.281 1.481.586 1.905.710 2.267.649 Yaklaşık 
8 Madde 4/1-l Kredi teminatı sağlamak üzere kurulmuş olan kurumlar 71.675 132.249 213.607 274.756 326.938 İyi 
9 Madde 4/1-m Bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan 
kurum ve kuruluşlar 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
 
--- Page 319 ---
307
307 
EK I-2 Kurumlar Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Kurumlar Vergisi Kanunu (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
10 Madde 4/1-n Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerine ait 
iktisadi işletmeler 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
11 Madde 4/1-p İhracatçılar lehine münhasıran ihracat kredileri için kefalet 
vermek amacıyla kurulan kurumlar 264.853 488.684 789.319 1.015.273 1.208.097 Yaklaşık 
12 Madde 5/1-a-3 Girişim Sermayesi yatırım ortaklıkları ile fonlarından elde 
edilen kazançlar 31.473 58.071 93.797 120.647 143.561 İyi 
13 Madde 5/1-a-4 Tam mükellefiyete tabi diğer yatırım fonu katılma 
paylarından elde edilen kazançlar 3.393.862 3.899.930 - - - İyi 
14 Madde 5/1-b Yurtdışı iştirak kazançları 1.288.653 2.377.711 3.840.461 4.939.847 5.878.039 İyi 
15 Madde 5/1-c Tam mükellef A.Ş'lerin yurtdışı iştirak hisseleri satış karı 992.095 1.830.529 2.956.656 3.803.041 4.525.327 İyi 
16 Madde 5/1-ç Emisyon primi kazanç istisnası 7.798.521 14.389.161 23.241.263 29.894.403 35.572.048  İyi 
17 Madde 5/1-d Yatırım fonu ve ortaklıkları kazanç istisnası 90.629.708 167.222.145 270.095.933 347.414.713 413.396.877 İyi 
18 Madde 5/1-e Taşınmaz ve iştirak hisseleri ile kurucu senetleri, intifa 
senetleri ve rüçhan hakları satış kazancı 11.193.089 16.409.463 21.456.951 24.528.129 26.857.361 İyi 
19 Madde 5/1-f Bankaların veya TMSF ye borçlu durumda olan kurumların 
satış kazancı 1.703.623 1.609.179 2.599.134 3.343.173 3.978.120 İyi 
--- Page 320 ---
308
308 
EK I-2 Kurumlar Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Kurumlar Vergisi Kanunu (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
20 Madde 5/1-g Yurt dışı şube kazançları 4.976.676 9.182.535 14.831.561 19.077.305 22.700.531 İyi 
21 Madde 5/1-h Yurt dışı inşaat onarma, montaj ve teknik hizmetlerden 
sağlanan kazançlar 973.355 1.795.951 2.900.806 3.731.202 4.439.845 İyi 
22 Madde 5/1-ı Eğitim ve öğretim kurumları ile rehabilitasyon 
merkezlerinin kazançları 89.534 165.200 266.830 343.214 408.398 İyi 
23 Madde 5/1-j Sat-kirala-geri al işlemlerinden doğan kazançlarda istisna 1.855.884 6.908.151 9.033.072 10.325.995 11.306.569 İyi 
24 Madde 5/1-k Kira sertifikası ihracı amacıyla her türlü varlık ve hakların 
satışından doğan kazançlarda istisna 2.636 4.863 7.855 10.104 12.023 İyi 
25 Madde 5/A Yabancı fon kazançlarının vergilendirilmesinde yönetici 
şirketlere ilişkin istisna 27 50 80 103 123 İyi 
26 Madde 5/B Sınai mülkiyet haklarında istisna 885.701 1.634.219 2.639.578 3.395.195 4.040.022  İyi 
27 Madde 10/1-a Ar-Ge indirimi 98.392 425.773 681.152 1.057.284 1.307.966  İyi 
28 Madde 10/1-b Sponsorluk harcamaları 130.993 241.697 390.388 502.141 597.510  İyi 
 
--- Page 321 ---
309
309 
EK I-2 Kurumlar Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Kurumlar Vergisi Kanunu (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
29 Madde 10/1-g VUK 325/A'ya göre girişim sermayesi fonu olarak ayrılan 
tutarlar 1.015.013 1.872.816 3.024.958 3.890.894 4.629.866  İyi 
30 Madde 10/1-ğ Yurtdışı mukim kişi ve/veya kurumlara verilen eğitim, 
sağlık ve diğer hizmetlerde indirim 815.521 2.253.491 3.639.822 4.681.772 5.570.950  İyi 
31 Madde 10/1-h 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanuna göre kurulan 
korumalı işyeri indirimi 296 578 927 1.162 1.327  İyi 
32 Madde 10/1-ı Nakdi sermaye artışından kaynaklanan faiz indirimi 4.518.517 5.767.868 6.654.955 7.131.224 7.469.821 İyi 
33 Madde 32/A İndirimli kurumlar vergisi desteği 84.643.856 114.192.553 184.442.940 237.242.340 282.300.199  İyi 
34 Madde 32/5 
Sanayi Sicil Belgesine haiz ve fiilen üretimde bulunan 
KOBİ'lerin birleşmeleri halinde indirimli kurumlar vergisi 
desteği 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
 
35 Madde 32/6 BİST'te payları ilk defa işlem görenler için 2 puanlık 
indirim 109.582 202.191 326.578 420.066 499.846  İyi 
36 Madde 32/7 
İhracat yapan kurumların münhasıran ihracattan elde 
ettikleri kazançlarına indirimli kurumlar vergisi 
uygulanması 
487.003 2.793.300 4.511.717 5.803.260 6.905.434 İyi 
37 Madde 32/8 Sanayi sicil belgesini haiz olanlara kurumlar vergisi oran 
indirimi uygulanması 3.123.858 3.177.900 5.132.920 6.602.291 7.856.220 İyi 
38 Geçici Madde 2 İktisadi işletme oluşturmayan madde metninde sayılan 
özellikli durumlar 52.367 96.623 156.065 200.740 - Yaklaşık 
39 Geçici Madde 12 Elektrik Motorlu Taşıt Araçlarını Türkiye'de İmal Eden 
Mükelleflerin Desteklenmesi 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
 
40 Geçici Madde 14 
Yabancı paraların ve altın hesaplarının Türk Lirası mevduat 
ve katılma hesaplarına dönüştürülmesinden elde edilen 
kazançlara ilişkin istisna 
22.800.000 27.700.000 - - - Yaklaşık 
--- Page 322 ---
310
310 
 
EK I-2 Kurumlar Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
2- Diğer Kanunlar (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Kanun Adı Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
GENEL TOPLAM 29.659.422 51.698.738 79.717.214 100.125.274 117.266.198  
1 205 sayılı Ordu 
Yardımlaşma Kurumu 
Kanunu md. 35/1-a 
Kurumlar vergisi muafiyeti 1.821.963 3.361.729 5.429.838 6.984.206 8.310.670  İyi 
2 
2252 sayılı Kültür 
Bakanlığı Döner Sermaye 
Kanunu 
Kültür Bakanlığı Döner Sermaye işletmesi Kurumlar 
Vergisi Muafiyeti 169.176 312.149 504.181 648.509 771.676 İyi 
3 2547 s. Yükseköğretim 
Kanunu md. 56/1-b 
Gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri tarafından 
üniversitelere, yüksek teknoloji enstitüleri ile Kanunda 
sayılan Vakıflar tarafından yapılan bağış ve 
yardımların gelirden ve kurum kazancından 
indirilmesi 
GVK md. 89 ve 
KVK md. 10 
kapsamında 
dikkate alınmıştır. 
GVK md. 89 ve 
KVK md. 10 
kapsamında 
dikkate alınmıştır. 
GVK md. 89 ve 
KVK md. 10 
kapsamında 
dikkate alınmıştır. 
GVK md. 89 ve 
KVK md. 10 
kapsamında 
dikkate alınmıştır. 
GVK md. 89 ve 
KVK md. 10 
kapsamında 
dikkate alınmıştır. 
 
4 3218 sayılı Serbest 
Bölgeler Kanunu geçici 
md. 3/2-a 
Serbest bölgelerdeki kurumlar vergisi kazanç istisnası 5.027.589 9.276.474 14.983.291 19.272.470 22.932.762  İyi 
5 
4490 sayılı Türk 
Uluslararası Gemi Sicili 
Kanunu md.12/1 
Gemi siciline kayıtlı gemiler ve yatlar için kazanç 
istisnası 5.991.355 11.054.733 17.855.520 22.966.915 27.328.868  İyi 
6 4691 sayılı Teknoloji 
Geliştirme Bölgeleri 
Kanunu 
Kurum kazancı istisnası 5.170.638 9.540.417 15.409.609 19.820.827 23.585.265  İyi 
7 4691 sayılı 
Teknoloji Geliştirme 
Bölgeleri Kanunu 
Teknokent Sermaye Desteği Kurumlar vergisi İndirimi 499 920 1.487 1.912 2.275  İyi 
8 
Türkiye Enerji, Nükleer 
ve Maden Araştırma 
Kurumunun Kurulmasına 
ilişkin 57 sayılı 
Cumhurbaşkanlığı 
Kararnamesi 
Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Ulusal Bor Araştırma 
Enstitüsü ve Nadir Toprak Araştırma Enstitüsü 
birleştirilerek tek çatı altında birleştirilmiş oluşan 
TENMAK gelirleri dolayısıyla kurumlar vergisi 
açısından iktisadi işletme oluşmaması 
13.005 23.996 38.758 49.852 59.321 İyi 
--- Page 323 ---
311
311 
 
 
EK I-2 Kurumlar Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
2- Diğer Kanunlar (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Kanun Adı Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
9 5746 Sayılı Araştırma ve 
Geliştirme Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında 
Kanun (Madde 3/1) 
Kurum kazancı ARGE indirimi 9.979.055 15.386.216 21.065.505 24.683.684 27.496.489  İyi 
10 5746 sayılı Araştırma ve 
Geliştirme Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında 
Kanun (Madde 3/1) 
Tasarım harcaması kurumlar vergisi indirimi 490.030 904.161 1.460.394 1.878.452 2.235.214  İyi 
11 5746 sayılı Araştırma ve 
Geliştirme Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında 
Kanun (Madde 3/5) 
Teknogirişim Sermaye Desteği Kurumlar Vergisi 
İndirimi 1.367 2.522 4.074 5.241 6.236  İyi 
12 5746 sayılı Araştırma ve 
Geliştirme Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında 
Kanun (Madde 3/A) 
Ar-Ge Kurumlar Vergisi İndirimi 588.434 1.085.727 1.753.659 2.255.668 2.684.072  İyi 
13 5894 sayılı Türkiye 
Futbol Federasyonu 
Kuruluş ve Görevleri 
Hakkında Kanun 
TFF için kurumlar vergisi muafiyeti 329 607 980 1.261 1.500 İyi 
14 6362 sayılı Sermaye 
Piyasası Kanunu 
Yatırımcı Tazmin Merkezi için kurumlar vergisi 
muafiyeti 16.970 31.311 50.573 65.050 77.404 İyi 
--- Page 324 ---
312
312 
 
EK I-2 Kurumlar Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
2- Diğer Kanunlar (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Kanun Adı Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
15 
6550 sayılı 
Araştırma 
Altyapılarının 
Desteklenmesine 
Dair Kanun 
Kurum kazançlarında kurumlar vergisi istisnası Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir. 
Veri temin 
edilememiştir.  
16 
6550 sayılı 
Araştırma 
Altyapılarının 
Desteklenmesine 
Dair Kanun 
Ar-Ge indirimi teşviki 
5746 s. Kanun 
3/1 kurum 
kazancı Ar-Ge 
indirimi 
kapsamında 
dikkate alınmıştır. 
5746 s. Kanun 
3/1 kurum 
kazancı Ar-Ge 
indirimi 
kapsamında 
dikkate alınmıştır. 
5746 s. Kanun 
3/1 kurum 
kazancı Ar-Ge 
indirimi 
kapsamında 
dikkate alınmıştır. 
5746 s. Kanun 
3/1 kurum 
kazancı Ar-Ge 
indirimi 
kapsamında 
dikkate alınmıştır. 
5746 s. Kanun 
3/1 kurum 
kazancı Ar-Ge 
indirimi 
kapsamında 
dikkate alınmıştır. 
 
17 
6745 sayılı 
Yatırımların Proje 
Bazında 
Desteklenmesi İle 
Bazı Kanun ve 
Kanun Hükmünde 
Kararnamelerde 
Değişiklik 
Yapılmasına Dair 
Kanun 
Proje Bazlı Yatırımların Desteklenmesi Kapsamında 
Kurumlar Vergisi Desteği 
KVK Madde 
32/A kapsamında 
dikkate alınmıştır 
KVK Madde 
32/A kapsamında 
dikkate alınmıştır 
KVK Madde 
32/A kapsamında 
dikkate alınmıştır 
KVK Madde 
32/A kapsamında 
dikkate alınmıştır 
KVK Madde 
32/A kapsamında 
dikkate alınmıştır 
 
18 
7060 sayılı Helal 
Akreditasyon 
Kurumu ile İlgili 
Bazı Düzenlemeler 
Hakkında Kanun 
Helal Akreditasyon Kurumunun görevleriyle ilgili yaptığı 
faaliyetlerden elde ettiği gelirleri dolayısıyla kurumlar 
vergisi açısından iktisadi işletme oluşmaması 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır.  
19 
7147 sayılı Türkiye 
Kalkınma ve 
Yatırım Bankası 
Anonim Şirketi 
Hakkında Kanun 
Türkiye Kalkınma Fonu ile bu Fonun bünyesinde 
oluşturulacak alt fonların gelir ve kurumlar vergisinden 
muafiyeti 
389.015 717.776 1.159.347 1.491.226 1.774.445 İyi 
 
--- Page 325 ---
313
313 
 
EK I-3 Katma Değer Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Katma Değer Vergisi Kanunu (Bin TL) Tahmin 
Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
GENEL TOPLAM 174.375.022 234.530.339 341.434.166 430.257.330 492.559.375  
1 Madde 13/a 
Deniz, hava ve demiryolu taşıma araçlarının, yüzer tesis ve 
araçlarının teslimleri ve b u araçların tadil,  onarım ve 
bakımına yönelik istisna 
3.555.578 4.734.041 7.646.386 9.835.273 11.703.221 İyi 
2 Madde 13/b Deniz ve hava taşıma araçlarına yönelik liman ve hava 
meydanlarındaki hizmetler 19.649.155 28.713.612 46.378.006 59.654.367 70.984.123 İyi 
3 Madde 13/c Petrol ve kıymetli maden aramalarına yönelik istisna 10.150.593 9.352.752 15.106.493 19.430.941 23.121.330 İyi 
4 Madde 13/d Teşvik belgeli yatırımlarda istisna 20.065.139 26.670.336 43.077.724 55.409.331 65.932.857 İyi 
5 Madde 13/e Demiryolu ulaşım sisteminin geliştirilmesine yönelik istisna 1.378.004 2.421.312 3.910.884 5.030.430 5.985.826 İyi 
6 Madde 13/g Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (II) sayılı listede yer 
alan malların, Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatına teslimi 5.520 5.452 8.806 11.327 13.478 İyi 
7 Madde 13/ğ Tarım ürünleri lisanslı depoculuk faaliyetlerinin 
desteklenmesine yönelik istisna 1.203.618 834.787 1.348.342 1.734.324 2.063.713 İyi 
8 Madde 13/ı Yem ve Gübre teslimleri 27.247.143 49.486.575 79.930.338 102.811.527 122.337.837 Yaklaşık 
9 Madde 13/i Konut veya iş yeri teslimleri 1.422.162 1.100.407 1.777.369 2.286.166 2.720.362 İyi 
--- Page 326 ---
314
314 
 
 
EK I-3 Katma Değer Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Katma Değer Vergisi Kanunu (Bin TL) Tahmin 
Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
10 Madde 13/j Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinin alt 
yapılarının iyileştirilmesi ve inşalarının desteklenmesi 1.254.313 1.307.745 2.112.260 2.716.924 3.232.931 İyi 
11 Madde 13/l Türkiye'de yerleşik olmayan yabancılara verilen sağlık 
hizmetlerinde İstisna 1.142.684 1.645.637 2.658.021 3.418.917 4.068.249 İyi 
12 Madde 13/m Ar-Ge, yenilik ve tasarım faaliyetleri kapsamında yeni 
makina ve teçhizat teslimlerinde istisna 105.015 100.034 161.574 207.827 247.298 İyi 
13 Madde 13/n Basılı kitap ve süreli yayınların teslimine yönelik istisna 2.866.887 3.257.430 5.261.376 6.767.519 8.052.829 Yaklaşık 
14 Madde 17-2/d Kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına yönelik istisna 11.095 178.044 287.575 369.898 440.150 Yaklaşık 
15 Madde 17-3/a Askeri amaç taşıyan istisna 2.376 1.499 2.422 3.115 3.706 Yaklaşık 
16 Madde 17-4/a Vergiden muaf esnaf ile kazançları basit usulde tespit edilen 
mükelleflere yönelik istisna 1.103.274 1.592.103 2.227.410 2.724.281 3.191.584 Yaklaşık 
17 Madde 17-4/a Sosyal içerik üreticiliği ile mobil cihazlar için uygulama 
geliştiriciliğine yönelik kazanç istisnası 14.437 24.507 39.584 50.915 60.585 Yaklaşık 
18 Madde 17-4/b Vergiden muaf serbest meslek erbabı ile küçük çiftçiye 
yönelik istisna 7.262.403 7.222.437 11.665.625 15.005.075 17.854.889 Yaklaşık 
--- Page 327 ---
315
315 
 
EK I-3 Katma Değer Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Katma Değer Vergisi Kanunu (Bin TL) Tahmin 
Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
19 Madde 17-4/d İktisadi işletmelere dahil olmayan taşınmazların kiralanması 7.763.455 13.178.502 21.285.817 27.379.183 32.579.129 Yaklaşık 
20 Madde 17-4/e 
5520 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının 
(1) ve (p) bentlerinde belirtilen kurumların kredi teminatı 
sağlama işlemlerinde KDV istisnası 
12.169 303.292 489.875 630.108 749.781 Yaklaşık 
21 Madde 17-4/g Külçe altın külçe gümüş teslimleri ve sermaye piyasası 
araçları ile hurda ve atıkların teslimleri 38.647.371 31.007.888 34.108.677 40.930.413 45.023.454 Yaklaşık 
22 Madde 17-4/h Zirai amaçlı teslim ve hizmetler 1.197 502 810 1.042 1.240 Yaklaşık 
23 Madde 17-4/i Varlık ve hakların, Türkiye Varlık Fonu ve alt fonlara devri 
ile Türkiye Varlık Fonu Yönetimi Anonim Şirketi tarafından 
yönetilmesi suretiyle yapılan teslim ve hizmetler 
52.415 95.196 153.760 197.776 235.338 İyi 
24 Madde 17-4/k 
Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinin 
kurulması amacıyla oluşturulan iktisadi işletmelerin arsa ve 
işyeri teslimleri 
86.912 75.437 121.845 156.725 186.491 Yaklaşık 
25 Madde 17-4/l Varlık yönetim şirketlerinin bazı teslimleri ile finansal 
yeniden yapılandırma hükümleri kapsamında bazı borçların 
teminatını oluşturan mal ve hakların tesliminde istisna 
4.199 101.787 164.406 211.470 251.633 Yaklaşık 
26 Madde 17-4/m Fonun tahsilat etkinliğinin artırılmasına yönelik istisna 77 41 66 85 101 Yaklaşık 
27 Madde 17-4/n Basın, Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğüne verilen 
haber hizmetleri 46 41 66 85 101 Yaklaşık 
 
--- Page 328 ---
316
316 
 
EK I-3 Katma Değer Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Katma Değer Vergisi Kanunu (Bin TL) Tahmin 
Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
28 Madde 17-4/o 
Gümrük antrepoları ve geçici depolama yerleri ile gümrüklü 
sahalarda vergisiz satış yapılan işyerlerinin ve bu işyerlerine 
ait depo ve ardiye gibi bağımsız birimlerin kiralanması 
hizmetlerine ilişkin istisna 
869.827 1.023.413 1.653.009 2.126.206 2.530.023 Yaklaşık 
29 Madde 17-4/ö 
Gümrük antrepoları ve geçici depolama yerleri ile gümrüklü 
sahalarda ithalat ve ihracat işlemlerine konu işlemlere ilişkin 
istisna 
3.516.053 6.579.308 10.626.848 13.668.933 16.264.983 Yaklaşık 
30 Madde 17-4/p Hazinece yapılan taşınmazların teslim ve kiralanması ile 
TOKİ başkanlığınca yapılan arsa ve arazi teslimleri 976 321 519 667 794 Yaklaşık 
31 Madde 17-4/r Taşınmaz ve iştirak satış istisnası 5.409.714 4.887.515 6.390.896 7.305.638 7.999.394 Yaklaşık 
32 Madde 17-4/s Engellilerin eğitim, meslekleri ve günlük yaşamlarında 
kullanmaları için üretilmiş araç gereçler 516.219 1.018.176 1.644.551 2.115.327 2.517.077 İyi 
33 Madde 17-4/ş İpotekli konutlara ilişkin teslimler 3.235 10.457 16.890 21.724 25.850 Yaklaşık 
34 Madde 17-4/t Lisanslı depoculuk faaliyetlerinin geliştirilmesi amacıyla 
borsada yapılan işlemler 511.863 929.652 1.501.566 1.931.411 2.298.231 İyi 
35 Madde 17-4/u Kira sertifikasının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması 558.460 822.475 948.970 1.016.884 1.065.167 Yaklaşık 
36 Madde 17-4/v Sigorta tahkim komisyonu tarafından uyuşmazlık çözümüne 
ilişkin verilen hizmetler 15.843 28.774 46.476 59.781 71.135 Yaklaşık 
 
 
 
--- Page 329 ---
317
317 
 
 
EK I-3 Katma Değer Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Katma Değer Vergisi Kanunu (Bin TL) Tahmin 
Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
37 Madde 17-4/y Sat geri kirala işlemleri 2.240.590 3.427.288 3.954.399 4.237.399 4.438.595 Yaklaşık 
38 Madde 17-4/z Sınai mülkiyet haklarının kiralanması, devri veya satılması 
İşlemlerine ilişkin istisna 2.517 7.543 12.183 15.670 18.646 Yaklaşık 
39 Madde 38 Şehir içi otobüs taşımacılığında hasılat esaslı vergileme Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. İyi 
40 Geçici Madde 20 Teknoloji ve ihtisas teknoloji geliştirme bölgelerindeki 
mükelleflere yönelik teşviki 1.462.577 2.286.523 3.693.174 4.750.397 5.652.608 Yaklaşık 
41 Geçici Madde 28 2009 tarihinden önce ruhsat almış konut yapı 
kooperatiflerinin üyelerine yapacağı konut teslimleri 
Veri Temin 
edilememiştir. 
Veri Temin 
edilememiştir. 
Veri Temin 
edilememiştir. 
Veri Temin 
edilememiştir. 
Veri Temin 
edilememiştir. 
 
42 Geçici Madde 29 Yap-işlet-devret projesi kapsamında gerçekleşecek projeler 4.589.338 6.819.382 8.916.998 10.193.307 11.161.280 İyi 
43 Geçici Madde 30 Yatırım teşvik belgesi kapsamında yapılacak olan 
yatırımlara yönelik teşvik 2.075.114 8.358.025 - - - İyi 
44 Geçici Madde 33 Sosyal güvenlik kurumunun alacaklarının tahsilinin 
hızlandırılmasına yönelik KDV istisnası 
Veri Temin 
edilememiştir. 
Veri Temin 
edilememiştir. 
Veri Temin 
edilememiştir. 
Veri Temin 
edilememiştir. 
Veri Temin 
edilememiştir. 
 
45 Geçici Madde 37 İmalat sanayine ve turizme yönelik yatırım teşvik 2.679.661 6.223.753 8.138.156 10.467.818 - İyi 
 
 
 
 
 
 
 
--- Page 330 ---
318
318 
 
 
EK I-3 Katma Değer Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
1- Katma Değer Vergisi Kanunu (Bin TL) Tahmin 
Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
46 Geçici Madde 38 
Millî Eğitim Bakanlığı tarafından Eğitimde Fırsatları 
Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi (FATİH) 
Projesi kapsamında yapılan mal ve hizmet alımlarına 
yönelik istisna. 
168.924 254.658 411.322 529.068 629.551 İyi 
47 Geçici Madde 39 
İmalat sanayinde kullanılmak üzere Sanayi sicil belgesini 
haiz kama değer vergisi mükelleflerine ve AR-GE tasarım 
merkezlerinde yenilik ve tasarım faaliyetlerinde bulunanlara 
yapılan makine ve teçhizat teslimlerine yönelik istisna 
565.994 743.682 1.201.190 - - İyi 
48 Geçici Madde 40 UEFA Süper Kupa Finali ve Şampiyonlar Ligi Finali 
müsabakaları kapsamında KDV istisnası 3.101 23.072 - - - İyi 
49 Geçici Madde 42 Elektrik Motorlu Taşıt Araçlarını Türkiye'de İmal Eden 
Mükelleflerin Desteklenmesi 19.125 11.163 - - - İyi 
50 ÖTV'den kaynaklı 
KDV kaybı ÖTV'den kaynaklı KDV kaybı 4.158.656 7.663.762 12.351.503 14.842.055 16.843.807 İyi 
EK I-3 Katma Değer Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
2- Diğer Kanunlar (Bin TL) 
Tahmin 
Kalitesi Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
1 6111 sayılı Kanun 
Geçici Madde 16 
İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum Hazırlık 
Projesi (İSMEP) kapsamında KDV istisnası 307.736 522.383 843.749 1.085.284 - Çok İyi 
  
--- Page 331 ---
319
319 
EK I-4 Özel Tüketim Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
 (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
GENEL TOPLAM 23.103.644 42.576.457 61.757.514 74.210.274 84.219.036  
1 Madde 7 - 1/b 
Akaryakıt ürünlerinin petrol arama ve üretim 
faaliyetlerinde kullanılmak üzere bu faaliyetleri yapanlara 
teslimindeki istisna 
142.916 242.601 391.847 504.019 599.744 Çok İyi 
2 Madde 7 - 2 Engellilere yönelik araç alım istisnası 9.523.937 24.540.347 35.863.123 43.562.867 49.768.071 Çok İyi 
3 Madde 7-3/a Türk Hava Kurumu'nun hava taşıtı alım istisnası Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
 
4 Madde 7-3/b Cumhurbaşkanlığı Merkez Teşkilatının Alımlarında 
İstisna 156 520 840 1.080 1.286 Çok İyi 
5 Madde 7-3/c Petrol arama faaliyetlerinde kullanılacak araçlar için 
istisna 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
 
6 Madde 7-8 Şehit yakınlarının araç alımlarında istisna 208.824 281.652 368.287 421.001 460.979 Çok İyi 
7 Madde 7/A İhraç malı taşıyan araçlara motorin teslimlerinde istisna   512.797 870.475 1.405.984 1.808.467 2.151.938 Çok İyi 
8 Madde 8-1 Tecil-Terkin uygulaması (1/B Cetveli) Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
 
9 Madde 12 BKK 
2002/4482 
Havayolu taşımacılığında kullanılan yakıtların ÖTV 
tutarlarına ilişkin ÖTV oran indirimi 4.736.847 5.550.230 7.257.460 8.296.235 9.084.060 Çok İyi 
 
--- Page 332 ---
320
320 
EK I-4 Özel Tüketim Vergisi Uygulamasındaki Vergi Harcamaları Listesi 
 (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
10 Madde 12 BKK 
2003/5868 
Deniz Araçlarına teslim edilen motorin ve fuel-oil 
teslimlerinde indirimli vergi uygulaması 557.796 1.717.747 3.908.186 5.026.959 5.981.696 Çok İyi 
11 Madde 12 BKK 
2005/8704 
Biyoetanol ile harmanlanmış benzin teslimlerinde 
indirimli vergi uygulaması 149.270 253.387 409.268 526.427 626.407 Çok İyi 
12 
 
Madde 12 BKK 
2006/10798 
İhraç edilecek elektrik üretimi için fuel oil teslimlerinde 
indirimli vergi uygulaması 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
 
13 Madde 12 BKK 
2008/14061 
Etilen üretimi için L.P.G. teslimlerinde indirimli vergi 
uygulaması 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
 
14 Madde 12 BKK 
2011/1435 
Nafta, petrol koku ve petrol bitümeni gibi ürünlere ilişkin 
teslimlerde indirimli vergi uygulaması 6.697.557 8.378.605 10.955.831 12.523.962 13.713.259 Yaklaşık 
15 Madde 12 BKK 
2013/5595 
Oto biodizel ile harmanlanmış motorin teslimlerinde 
indirimli vergi uygulaması 237.073 402.432 650.006 836.079 994.870 Çok İyi 
16 Madde 12 BKK 
2014/6881 
Aerosol üretiminde kullanılacak olan L.P.G için getirilen 
indirimli vergi uygulaması 84.882 144.087 232.729 299.350 356.204 Çok İyi 
17 Madde 12 CK 
2019/796 
İhraç edilen kara taşıtlarında kullanılmış ilk dolum yağları 
ve akaryakıtlarının teslimlerinde indirimli vergi 
uygulaması 
57.143 97.000 156.674 201.524 239.798 Çok İyi 
18 Madde 12 CK 
2019/1542 
Polipropilen üretim tesislerindeki propilen üretiminde 
kullanılacak propan teslimlerinde indirimli vergi 
uygulaması 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
 
19 Madde 12 CK 
2021/3559 
Rafineri ve petrokimya tesislerinde üretilerek imalatta 
kullanılan ve imalatta kullanılmak üzere teslim edilen 
mallarda ÖTV 
194.446 97.375 157.279 202.302 240.724 Çok İyi 
20 KDV Geçici Madde 
38 
Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi 
(Fatih) Projesi kapsamına giren malların Milli Eğitim 
Bakanlığına tesliminde ÖTV istisnası 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
Vergi harcaması 
oluşmamıştır. 
 
 
--- Page 333 ---
321
321 
EK I-5 Diğer Vergi Kanunlarındaki Vergi Harcamaları Hükümleri 
1- Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
GENEL TOPLAM 56.375.940 87.485.561 136.541.578 175.628.536 208.984.495  
1 6802-29/c Esham, tahvil, senet ve sertifika ihracında BSMV istisnası 10.396.802 15.032.665 24.280.647 31.231.325 37.162.883 İyi 
2 6802-29/ç Varlık finansmanı fonlarının sermaye piyasalarında 
yaptıkları işlemler nedeniyle elde ettikleri paralar 201.645 342.294 552.870 711.137 846.198 İyi 
3 6802 - 29/i Emeklilik sözleşmeleri, hayat sigortaları ve sağlık 
sigortaları ile madde metninde sayılan diğer işlemler 4.537.135 5.785.909 9.345.357 12.020.597 14.303.589 İyi 
4 6802 - 29/k 
Biçilmemiş veya toplanmamış her türlü tarım mahsulleri ile 
tarım hayvanları için akdolunan zirai sigortalar dolayısıyle 
alınan paralar 
396.516 747.404 1.207.201 1.552.779 1.847.688 İyi 
5 6802 - 29/l Nükleer rizikolara karşı yapılan sigortalar dolayısıyle 
alınan paralar 32 55 88 113 135 İyi 
6 6802 - 29/m Türkiye Halk Bankası tarafından kullandırılan ihtisas 
kredileri 1.007.977 1.711.047 2.763.669 3.554.809 4.229.950 İyi 
7 6802 - 29/n Mevduat toplamayan bankaların açmış oldukları yatırım 
kredileri dolayısıyla kendi lehlerine aldıkları paralar 1.267.592 751.498 1.213.814 1.561.285 1.857.809 İyi 
8 6802-29/o Merkez Bankasınca zorunlu karşılıklara ödenen faizler 1.565.807 2.657.965 4.293.125 5.522.092 6.570.866 İyi 
9 6802 - 29/p Arbitraj muameleleri ile vadeli işlem ve opsiyon 
sözleşmelerine ilişkin muameleler ve bu muameleler 
sonucu lehe alınan paralar 
12.112.968 20.561.822 33.211.298 42.718.502 50.831.743 Yaklaşık 
10 6802 - 29/t Yatırım fonları ve ortaklıklarının işlemleri 17.876.658 28.166.893 41.162.936 52.946.408 63.002.167 Yaklaşık 
 
 
 
--- Page 334 ---
322
322 
EK I-5 Diğer Vergi Kanunlarındaki Vergi Harcamaları Hükümleri 
1- Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi 
(Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Madde Numarası Açıklama 
2022 2023 2024 2025 2026 
11 6802 - 29/v Gayrimenkul ve iştirak hisse satış işlemleri 369.154 626.640 1.012.144 1.301.884 1.549.143 İyi 
12 6802 - 29/y 
İpotek finansmanı kuruluşlarının, konut finansmanı 
kuruluşlarının ve konut finansmanı fonlarının, konut 
finansmanı kapsamında yaptıkları tüm işlemler dolayısıyla 
lehe alınan paralar 
1.964.204 2.811.599 4.108.854 5.285.072 6.288.830 İyi 
13 6802 - 29/z Makine ve teçhizatın finansmanı kapsamında yapılan 
işlemler 119.560 102.673 165.836 213.309 253.822 İyi 
14 6802 - 33 (99/13812 
sayılı BKK) İhracat kredilerinde BSMV istisnası 4.559.891 8.187.099 13.223.740 17.009.222 20.239.671 İyi 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
--- Page 335 ---
323
323 
EK I-5 Diğer Vergi Kanunlarındaki Vergi Harcamaları Hükümleri 
2- Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi ile ilgili diğer kanunlar (Bin TL) 
Tahmin Kalitesi 
Sıra No: Kanun Adı Açıklama 
2022 2023 2024 2025 2026 
GENEL TOPLAM 2.581.279 1.159.568 1.814.667 2.334.142 2.777.450  
1 2004 sayılı İcra ve İflas 
Kanunu Madde 308/g 
Konkordato projesi kapsamındaki işlemler 384 652 1.053 1.354 1.611 İyi 
2 3332 sayılı Kanun Md. 4 Türkiye İhracat Kredi Bankası A.Ş. Kanun kapsamında 
işlemleri 513.909 1.028.472 1.661.180 2.136.716 2.542.528 İyi 
3 5411 sayılı Kanun Geçici 
Madde 32 
Finansal Yeniden Yapılandırma Çerçeve Anlaşmaları 
kapsamında lehe alınan tutarlar 33.027 36.069 - - - Yaklaşık 
4 
6306 s. Afet Riski Altındaki 
Alanların Dönüştürülmesi 
Hakkında Kanun Madde 7 
6306 sayılı Kanun kapsamında kullanılan krediler 23.334 66.625 107.612 138.417 164.706 İyi 
5 
6741 sayılı Türkiye Varlık 
Fonu Yönetimi Anonim 
Şirketinin Kurulması İle 
Bazı Kanunlarda Değişiklik 
Yapılmasına Dair Kanun 
Kanun kapsamında BSMV istisnası 2.009.611 26.030 42.043 54.078 64.349 İyi 
6 
7147 sayılı Türkiye 
Kalkınma Ve Yatırım 
Bankası Anonim Şirketi 
Hakkında Kanun Madde 6 
Türkiye Kalkınma Fonu ve bu Fonun bünyesinde 
oluşturulacak alt fonların işlemler 1.014 1.721 2.780 3.576 4.255 İyi 
 
 
 
 
 
--- Page 336 ---
324
324 
 
EK I-5 Diğer Vergi Kanunlarındaki Vergi Harcamaları Listesi 
3- Motorlu Taşıtlar Vergisi (Bin TL) 
Tahmin 
Kalitesi Sıra No: 
Madde 
Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
GENEL TOPLAM 1.090.547 2.431.156 3.889.363 6.037.069 7.468.459  
1 
Madde 4 
Aşağıda yazılı motorlu taşıtlar vergiden müstesnadır. Genel ve 
özel bütçeli idareler, sosyal güvenlik kurumları ile il özel 
idareleri, belediyeler, köy tüzel kişilikleri ile bunların üyesi 
oldukları mahalli idare birlikleri ve Türkiye Kızılay Derneği 
adına kayıt ve tescil edilen taşıtlar (bu idarelere bağlı olup, ayrı 
tüzel kişiliği olan işletmeler ile özel kanunlarında malları Devlet 
malı sayılmış olan kuruluşların taşıtları hariç), 
574.659 1.281.088 2.049.484 3.181.209 3.935.473 
İyi 2 
Engellilik oranı % 90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin 
adlarına kayıtlı taşıtlar ile diğer malûl ve engellilerin, bu 
durumlarına uygun hale getirilmiş özel tertibatlı taşıtlar 426.613 951.048 1.521.486 2.361.651 2.921.598 
3 
18.6.1999 tarihli ve 4389 sayılı Bankalar Kanunu hükümlerine 
göre temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimleri 
veya hisseleri kısmen veya tamamen Tasarruf Mevduatı Sigorta 
Fonuna intikal eden bankalara, tasfiyeleri Tasarruf Mevduatı 
Sigorta Fonu eliyle yürütülen müflis bankaların iflâs idarelerine 
ait taşıtlar 
89.275 199.021 318.393 494.210 611.387 
 
  
--- Page 337 ---
325
325 
EK I-5 Diğer Vergi Kanunlarındaki Vergi Harcamaları Listesi 
4- Özel İletişim Vergisi  (Bin TL) Tahmin 
Kalitesi Sıra No: Madde Numarası Açıklama 2022 2023 2024 2025 2026 
1 6802 sayılı Kanun 
39. madde 3. fıkra 
Mobil telefon aboneliğinin ilk tesisinde iş ve hizmetlerin 
merkezi bir sunucu tarafından uzaktan izlenmesi ve 
yürütülmesine yönelik makineler arası veri aktarımına 
mahsus olan ve bunların yürütülmesi için zorunlu olanlar 
dışında sesli görsel iletişim veya genel amaçlı internet 
erişimi için kullanılmayan mobil telefon aboneliğinin ilk 
tesisi 
217.602 485.100 776.064 1.204.606 1.490.218 Yaklaşık 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
--- Page 338 ---
326
326 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
İş Dünyasının Geliştirilmesi ve Yatırımların Artırılması 202.903.305 302.384.805 
Gelir Vergisi 27.316.283 45.568.543 
1 GVK Madde 9 Vergiden muaf esnaf Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
2 GVK Madde 18 Serbest meslek kazançlarında istisna 12.301 20.881 
3 GVK Mük.Mad.18 PTT acentalarında kazanç istisnası Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
4 GVK Mük.Mad.20 Genç girişimcilerde kazanç istisnası 483.781 821.221 
5 GVK Mükerrer Madde 20/A Basit usulde tespit olunan kazançlarda gelir vergisi istisnası 779.323 915.218 
6 GVK Mükerrer Madde 20/B Sosyal içerik üreticiliği ile mobil cihazlar için uygulama geliştiriciliğinde kazanç istisnası 48.402 82.163 
7 GVK Madde 22/3 Kar payı istisnası 12.033.857 20.427.532 
8 GVK Madde 23/9 Aydınlatma ve barınma giderlerine dair istisna Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
9 GVK Madde 23/10 Hizmet erbabının taşıma giderlerine dair istisna 1.295.293 3.843.600 
10 GVK Madde 30/1 Hükümetin müsaadesiyle açılan sergi ve panayırlarda yapılan ticari faaliyetlerden elde edilen 
kazançlara dair istisna 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
 
--- Page 339 ---
327
327 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
11 GVK Madde 33 Yurt dışına hizmet veren işletmelerde indirim 7.133 14.560 
12 GVK Madde 89/12 Girişim sermayesi fonu indirimi 322 547 
13 GVK Madde 89/13 Muhtelif yurt dışı faaliyetlerden elde edilen kazanç indirimi 35.746 60.680 
14 Madde 89/16 Elektronik ticaret gümrük beyannamesiyle mal ihracatı kapsamında elde edilen kazanca ilişkin 
indirim 13.035 22.127 
15 GVK Madde 113 Şehir içi yolcu taşımacılığında hasılat esaslı kazanç 62.744 106.507 
16 GVK Mükerrer Madde 121 Vergiye uyumlu mükelleflere vergi indirimi 7.692.894 10.375.810 
17 GVK Geçici Madde 69 Yatırım indirimi 112.918 191.679 
18 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu 
(Geçici Madde 3/2-a) Serbest bölgelerdeki gelir vergisi kazanç istisnası 2.869.496 4.870.984 
19 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu 
(Geçici Madde 3/2-b) Serbest bölgeler için gelir vergisi stopaj desteği 1.869.037 3.815.034 
Kurumlar Vergisi 123.865.193 177.443.398 
1 KVK Madde 4/1-ç Kamu idare ve kuruluşları tarafından açılan sergiler, fuarlar ve panayırlar Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
2 KVK Madde 4/1-k Tüketim ve taşımacılık kooperatifleri hariç olmak üzere madde metninde sayılan kooperatifler 497.141 917.281 
  
--- Page 340 ---
328
328 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
3 KVK Madde 4/1-l Kredi teminatı sağlamak üzere kurulmuş olan kurumlar 71.675 132.249 
4 KVK Madde 4/1-p İhracatçılar lehine münhasıran ihracat kredileri için kefalet vermek amacıyla kurulan kurumlar 264.853 488.684 
5 KVK Madde 5/1-a Girişim Sermayesi yatırım ortaklıkları ile fonlarından elde edilen kazançlar 31.473 58.071 
6 Madde 5/1-a-4 Tam mükellefiyete tabi diğer yatırım fonu katılma paylarından elde edilen kazaçlar 3.393.862 3.899.930 
7 KVK Madde 5/1-b Yurtdışı iştirak kazançları 1.288.653 2.377.711 
8 KVK Madde 5/1-c Tam mükellef A.Ş'lerin yurtdışı iştirak hisseleri satış karı 992.095 1.830.529 
9 KVK Madde 5/1-e Taşınmaz ve iştirak hisseleri ile kurucu senetleri, intifa senetleri ve rüçhan hakları satış kazancı 11.193.089 16.409.463 
10 KVK Madde 5/1-g Yurt dışı şube kazançları 4.976.676 9.182.535 
11 KVK Madde 5/1-h Yurt dışı inşaat onarma, montaj ve teknik hizmetlerden sağlanan kazançlar 973.355 1.795.951 
12 KVK Madde 10/1-g VUK 325/A'ya göre girişim sermayesi fonu olarak ayrılan tutarlar 1.015.013 1.872.816 
13 KVK Madde 10/1-ğ Yurtdışı mukim kişi ve/veya kurumlara verilen eğitim, sağlık ve diğer hizmetlerde indirim 815.521 2.253.491 
14 KVK Madde 10/1-ı Nakdi sermaye artışından kaynaklanan faiz indirimi 4.518.517 5.767.868 
 
--- Page 341 ---
329
329 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
15 KVK Madde 32/A İndirimli kurumlar vergisi desteği 84.643.856 114.192.553 
16 KVK Madde 32/5 Sanayi Sicil Belgesine haiz ve fiilen üretimde bulunan KOBİ'lerin birleşmeleri halinde indirimli 
kurumlar vergisi desteği 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
17 Madde 32/6 BİST'te payları ilk defa işlem görenler için 2 puanlık indirim 109.582 202.191 
18 Madde 32/7 İhracat yapan kurumların münhasıran ihracattan elde ettikleri kazançlarına indirimli kurumlar 
vergisi uygulanması 487.003 2.793.300 
19 Madde 32/8 Sanayi sicil belgesini haiz olanlara kurumlar vergisi oran indirimi uygulanması 3.123.858 3.177.900 
20 KVK Geçici Madde 2 İktisadi işletme oluşturmayan madde metninde sayılan özellikli durumlar 52.367 96.623 
21 3218 Sayılı Serbest Bölgeler Kanunu 
Geçici Madde 3/2 Serbest bölgelerdeki kurumlar vergisi kazanç istisnası 5.027.589 9.276.474 
22 
7147 sayılı Türkiye Kalkınma ve 
Yatırım Bankası Anonim Şirketi 
Hakkında Kanun 
Türkiye Kalkınma Fonu ile bu Fonun bünyesinde oluşturulacak alt fonların gelir ve kurumlar 
vergisinden muafiyeti 389.015 717.776 
Katma Değer Vergisi 44.780.443 67.340.030 
1 KDVK Madde 13/d Teşvik belgeli yatırımlarda istisna 20.065.139 26.670.336 
2 KDVK Madde 13/i Konut veya iş yeri teslimleri 1.422.162 1.100.407 
3 KDVK Madde 13/j Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinin alt yapılarının iyileştirilmesi ve inşalarının 
desteklenmesi 1.254.313 1.307.745 
 
--- Page 342 ---
330
330 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
 
4 KDV Madde 13/l Türkiye'de yerleşik olmayan yabancılara verilen sağlık hizmetlerinde İstisna 1.142.684 1.645.637 
5 KDVK Madde 17-4/a Vergiden muaf esnaf ile kazançları basit usulde tespit edilen mükelleflere yönelik istisna 1.103.274 1.592.103 
6 KDVK Madde 17-4/a Sosyal içerik üreticiliği ile mobil cihazlar için uygulama geliştiriciliğine yönelik kazanç 
istisnası 14.437 24.507 
7 KDVK Madde 17-4/e 5520 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (1) ve (p) bentlerinde belirtilen 
kurumların kredi teminatı sağlama işlemlerinde KDV istisnası 12.169 303.292 
8 KDVK Madde 17-4/o 
Gümrük antrepoları ve geçici depolama yerleri ile gümrüklü sahalarda vergisiz satış yapılan 
işyerlerinin ve bu işyerlerine ait depo ve ardiye gibi bağımsız birimlerin kiralanması 
hizmetlerine ilişkin istisna 
869.827 1.023.413 
9 KDVK Madde 17-4/ö Gümrük antrepoları ve geçici depolama yerleri ile gümrüklü sahalarda ithalat ve ihracat 
işlemlerine konu işlemlere ilişkin istisna 3.516.053 6.579.308 
10 KDVK Madde 17-4/r Taşınmaz ve iştirak satış istisnası 5.409.714 4.887.515 
11 KDVK Geçici Madde 29 Yap-işlet-devret projesi kapsamında gerçekleşecek projeler 4.589.338 6.819.382 
12 KDVK Madde 38 Şehir içi otobüs taşımacılığında hasılat esaslı vergileme Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
13 KDVK Geçici Madde 30 Yatırım teşvik belgesi kapsamında yapılacak olan yatırımlara yönelik teşvik 2.075.114 8.358.025 
14 KDVK Geçici Madde 37 İmalat sanayine ve turizme yönelik yatırım teşvik 2.679.661 6.223.753 
15 KDVK Geçici Madde 39 
İmalat sanayinde kullanılmak üzere Sanayi sicil belgesini haiz kama değer vergisi 
mükelleflerine ve AR-GE tasarım merkezlerinde yenilik ve tasarım faaliyetlerinde bulunanlara 
yapılan makine ve teçhizat teslimlerine yönelik istisna 
565.994 743.682 
 
--- Page 343 ---
331
331 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
16 ÖTV'den kaynaklı KDV kaybı ÖTV'den kaynaklı KDV kaybı 60.565 60.923 
Özel Tüketim Vergisi 336.471 338.462 
1 ÖTVK Madde 8/1 Tecil-Terkin uygulaması (1/B Cetveli) Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
2 ÖTVK Madde 12 CK 2019/1542 Polipropilen üretim tesislerindeki propilen üretiminde kullanılacak propan teslimlerinde indirimli 
vergi uygulaması Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
3 ÖTVK Madde 12 BKK 2014/6881 Aerosol üretiminde kullanılacak olan L.P.G için getirilen indirimli vergi uygulaması 
84.882 144.087 
4 Madde 12 CK 2019/796 İhraç edilen kara taşıtlarında kullanılmış ilk dolum yağları ve akaryakıtlarının teslimlerinde 
indirimli vergi uygulaması 57.143 97.000 
5 Madde 12 CK 2021/3559 Rafineri ve petrokimya tesislerinde üretil erek imalatta kullanılan ve imalatta kullanılmak üzere 
teslim edilen mallarda ÖTV 194.446 97.375 
Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi 6.604.915 11.694.372 
1 Gider VK Madde 29/m Türkiye Halk Bankası tarafından kullandırılan ihtisas kredileri 1.007.977 1.711.047 
2 Gider VK Madde 29/v Gayrimenkul ve iştirak hisse satış işlemleri 369.154 626.640 
3 Gider VK Madde 29/z Makine ve teçhizatın finansmanı kapsamında yapılan işlemler 119.560 102.673 
 
4 Gider VK Madde 33 ( 99/13812 sayılı 
BKK) İhracat kredilerinde BSMV istisnası 4.559.891 8.187.099 
5 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu Madde 
308/g Konkordato projesi kapsamındaki işlemler 384 652 
--- Page 344 ---
332
332 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
6 3332 sayılı Kanun Md. 4 Türkiye İhracat Kredi Bankası A.Ş. Kanun kapsamında iş ve işlemleri 513.909 1.028.472 
7 5411 Sayılı Kanun Geçici Madde 32 Finansal Yeniden Yapılandırma Çerçeve Anlaşmaları kapsamında lehe alınan tutarlar 33.027 36.069 
8 
7147 sayılı Türkiye Kalkınma Ve 
Yatırım Bankası Anonim Şirketi 
Hakkında Kanun Madde 6 
Türkiye Kalkınma Fonu ve bu Fonun bünyesinde oluşturulacak alt fonların işlemler 1.014 1.721 
İşgücü Piyasasının Geliştirilmesi, Ücretler ve İstihdam 191.482.815 399.675.562 
Gelir Vergisi 191.482.815 399.675.562 
1 GVK Madde 23/3 Yeraltı işletmelerinde çalışanların ücretlerine ilişkin istisna 638.140 1.302.557 
2 GVK Madde 23/8 Hizmet erbabına ödenen yemek bedelleri istisnası 5.303.353 12.809.207 
3 GVK Madde 23/12 Çırakların asgari ücreti geçmeyen ücretlerine dair istisna 1.675.709 3.420.418 
4 GVK Madde 23/14 Dar mükellef işverenlerden döviz olarak alınan ücretlere dair istisna 117.106 239.034 
5 GVK Madde 23/17 Türk Hava Kurumu veya tam mükellef müesseselerde görevli pilotlar ile kabin memurlarına 
ödenen ücretlere ilişkin istisna 298.018 608.308 
6 GVK Madde 23/18 Asgari ücret istisnası 176.648.608 371.156.430 
7 GVK Madde 29/2 Uçuş ve dalış tazminatlarına dair istisna 174.698 356.590 
8 GVK Madde 63/1 Ordu Yardımlaşma Kurumu ve benzeri kamu kurumları için yapılan kanuni kesintilere ilişkin 
indirim 346.694 707.663 
--- Page 345 ---
333
333 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
9 GVK Madde 86/1-b Toplama yapılmayan haller - Ücretler 65.865 111.807 
10 
4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi 
Sicili Kanunu İle 491 Sayılı Kanun 
Hükmünde Kararnamede Değişiklik 
Yapılmasına Dair Kanun (Madde 12/6) 
Gemilerde ve yatlarda çalışan personel için stopaj teşviği 6.214.623 8.963.549 
Eğitim, Kültür, Spor ve Sanat 3.802.716 5.180.119 
Gelir Vergisi 531.853 1.059.412 
1 GVK Madde 20 Kreş ve gündüz bakımevleri ile eğitim öğretim işletmelerinde kazanç istisnası 7.120 12.086 
2 GVK Madde 23/7 Sanat okulu ve ceza tutukevinde çalışanların ücretlerine ilişkin ücret istisnası 15.321 31.273 
3 GVK Madde 23/15 Amatör sporcu ücretlerine ilişkin ücret istisnası 40.590 82.852 
4 GVK Madde 23/16 Kreş Yardımı Ücret İstisnası 124.752 254.641 
5 GVK Madde 29/1 İlim ve fenni, güzel sanatları, tarımı, hayvan yetiştirilmesini ve memleket bakımından faydalı 
olan diğer işleri ve faaliyetleri teşvik maksadıyla verilen ikramiyeler ve mükafatlara ilişkin istisna 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
6 GVK Madde 29/3 Amatör sporculara verilen ödül ve ikramiyelere ilişkin istisna 19.821 40.459 
7 GVK Madde 29/4 Amatör spor yarışmalarını yöneten hakemlere ödenen ücretlere ilişkin istisna 6.104 12.460 
 
--- Page 346 ---
334
334 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
8 GVK Madde 89/8 Sponsorluk harcaması indirimi 69.098 117.294 
9 GVK Geçici Madde 68 Jokey, jokey yamakları ve bunların antrenörlerine ödenen ücretler 15.858 32.368 
10 GVK Geçici Madde 72 Sporculara yapılan ücret ve ücret sayılan ödemelerden yapılan tevkifat 56.213 114.741 
11 
2809 sayılı Yükseköğretim Kurumları 
Teşkilatı Kanunu (Ek Madde 5, 55, 
177) 
Şartları sağlayan vakıf yükseköğretim kurumlarının personel ücretlerinden kesilerek özel hesaba 
aktarılan gelir vergisine ilişkin istisna 173.466 354.076 
12 5225 Sayılı Kültür Yatırımlarım Ve 
Girişimlerini Teşvik Kanunu (Madde 
5-b) 
Kültür yatırımlarının teşvik amacıyla gelir vergisi stopaj indirimi 3.509 7.162 
Kurumlar Vergisi 220.856 407.504 
1 KVK Madde 4/1-j Spor kulüplerinin idman ve spor faaliyetlerinde bulunan iktisadi işletmeleri ile sadece idman ve 
spor faaliyetlerinde bulunan anonim şirketler 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir.   
2 KVK Madde 5/1-ı Eğitim ve öğretim kurumları ile rehabilitasyon merkezlerinin kazançları 89.534 165.200 
3 KVK Madde 10/1-b Sponsorluk harcamaları 130.993 241.697 
4 
5894 Sayılı Türkiye Futbol 
Federasyonu Kuruluş Ve Görevleri 
Hakkında Kanun 
TFF için kurumlar vergisi muafiyeti 329 607 
Katma Değer Vergisi 3.050.007 3.713.203 
1 KDVK Madde 13-n Basılı kitap ve süreli yayınların teslimine yönelik istisna 2.866.887 3.257.430 
 
--- Page 347 ---
335
335 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
2 KDVK Madde 17-2/d Kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına yönelik istisna 11.095 178.044 
3 KDVK Geçici Madde 38 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Eğitimde Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme 
Hareketi (FATİH) Projesi kapsamında yapılan mal ve hizmet alımlarına yönelik istisna. 168.924 254.658 
4 KDVK Geçici Madde 40 UEFA Süper Kupa Finali ve Şampiyonlar Ligi Finali müsabakaları kapsamında KDV istisnası 3.101 23.072 
Sağlık ve Sosyal Amaçlı (Engelli, Yaşlı, Emekli, Şehit Dul ve Yetimleri gibi Dezavantajlı Kesimlere Sağlanan) 
Harcamalar 
36.379.325 72.027.216 
Gelir Vergisi 4.186.585 8.838.533 
1 GVK Madde 21 Gayrimenkul sermaye iradı istisnası 2.495.810 5.563.910 
2 GVK Madde 23/1 Köylerde halı ve kilim dokuma faaliyetinde çalışanlara ilişkin ücret istisnası Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
3 GVK Madde 23/5 Köy bütçesinden maaş alanlara ilişkin ücret istisnası Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
4 GVK Madde 23/6 Hizmetçi ücretlerine ilişkin ücret istisnası 560.446 1.143.969 
5 GVK Madde 25/3 
Kanunla kurulan emekli sandıkları ile Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde 
yer alan sandıklar tarafından verilen emekli, dul, yetim ve evlilik ikramiyeleri veya dul ve 
yetimlerine toptan ödenen tazminatlara ilişkin istisna 
78.738 160.719 
6 GVK Madde 25/5 Evlenme ve doğum münasebetiyle hizmet erbabına yapılan yardımlara ilişkin istisna 129.701 264.743 
7 GVK Madde 25/9 Yardım sandıkları tarafından, hastalık, doğum, evlenme gibi sebeplerle yapılan yardımlara 
ilişkin istisna 47.487 96.930 
 
--- Page 348 ---
336
336 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
8 GVK Madde 25/10 Yabancı ülkelerde bulunan sosyal güvenlik kurumları tarafından ödenen emekli, dul, yetim ve 
evlenme ikramiyeleri ve bunlara toptan ödenen tazminat ve yardımlara ilişkin istisna 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
9 GVK Madde 31 Engellilik indirimi 360.697 736.247 
10 GVK Madde 66/5 Ebe, sünnetçi, sağlık memuru, arzuhalci, rehber gibi mesleki faaliyette bulunanlara ilişkin 
muafiyet 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
11 GVK Madde 89/3 Serbest meslek faaliyetlerinde bulunan engellilerin beyan edilen gelirleri için hesaplanan yıllık 
indirim 2.236 3.796 
12 GVK Madde 89/14 Korumalı iş yeri indirimi 1.452 2.464 
13 205 Sayılı Ordu Yardımlaşma Kurumu 
Kanunu Yardım muafiyeti 512.253 869.552 
14 205 Sayılı Ordu Yardımlaşma Kurumu 
Kanunu Aidat muafiyeti 
GVK 63/1 madde 
kapsamında dikkate 
alınmıştır. 
GVK 63/1 madde 
kapsamında dikkate 
alınmıştır. 
Kurumlar Vergisi 5.497.222 10.143.033 
1 KVK Madde 4/1-d Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine ait kreş ve konukevleri ile askerî kışlalardaki 
kantinler 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
2 KVK Madde 4/1-g Toplu Konut İdaresi Başkanlığı 3.674.963 6.780.726 
3 KVK Madde 4/1-i Köyler veya köy birlikleri tarafından işletilen işletmeler Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
4 KVK Madde 10/1-h 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanuna göre kurulan korumalı işyeri indirimi 296 578 
 
--- Page 349 ---
337
337 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
5 205 sayılı Ordu Yardımlaşma Kurumu 
Kanunu 35-1/a Kurumlar vergisi muafiyeti 1.821.963 3.361.729 
Katma Değer Vergisi 10.034.806 18.675.095 
1 KDVK Madde 17-4/d İktisadi işletmelere dahil olmayan taşınmazların kiralanması 7.763.455 13.178.502 
2 KDVK Madde 17-4/s Engellilerin eğitim, meslekleri ve günlük yaşamlarında kullanmaları için üretilmiş araç gereçler 516.219 1.018.176 
3 KDVK Madde 17-4/ş İpotekli konutlara ilişkin teslimler 3.235 10.457 
4 ÖTV'den kaynaklı KDV kaybı ÖTV'den kaynaklı KDV kaybı 1.751.897 4.467.960 
Özel Tüketim Vergisi 9.732.761 24.821.999 
1 ÖTVK Madde 7/2 Engellilere yönelik araç alım istisnası 9.523.937 24.540.347 
2 ÖTVK Madde 7-8 Şehit yakınlarının araç alımlarında istisna 208.824 281.652 
Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi 6.501.339 8.597.508 
1 Gider VK Madde 29/i Emeklilik sözleşmeleri, hayat sigortaları ve sağlık sigortaları ile madde metninde sayılan diğer 
işlemler 4.537.135 5.785.909 
 
 
--- Page 350 ---
338
338 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
2 Gider VK Madde 29/y İpotek finansmanı kuruluşlarının, konut finansmanı kuruluşlarının ve konut finansmanı 
fonlarının, konut finansmanı kapsamında yaptıkları tüm işlemler dolayısıyla lehe alınan paralar 1.964.204 2.811.599 
Motorlu Taşıtlar Vergisi 426.613 951.048 
1 MTV Madde 4 Engellilik oranı % 90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin adlarına kayıtlı taşıtlar ile diğer 
malûl ve engellilerin, bu durumlarına uygun hale getirilmiş özel tertibatlı taşıtlar 426.613 951.048 
Ar-Ge, Yenilik ve Tasarım Faaliyetleri 28.825.093 51.727.729 
Gelir Vergisi 10.021.745 20.342.511 
1 GVK Madde 89/9 Araştırma ve geliştirme harcamalarının % 100'ü oranında hesaplanan ”Ar-Ge indirimi” 4.831 8.201 
2 GVK Geçici Madde 75 Ar-Ge, tasarım ve destek personelinin ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisinin terkin 
edilmesi 4.660.326 9.512.547 
3 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme 
Bölgeleri Kanunu (Geçici Madde 2/1) Gelir vergisi kazanç istisnası 299.884 509.054 
4 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme 
Bölgeleri Kanunu (Geçici Madde 2/3) Teknokentlerde Ücret Muafiyeti 4.920.150 10.042.895 
5 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme 
Bölgeleri Kanunu (Geçici Madde 4) Teknokent Sermaye Desteği Gelir vergisi İndirimi Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
6 
5746 sayılı Araştırma Ve Geliştirme 
Faaliyetlerinin Desteklenmesi 
Hakkında Kanun (Madde 3/1) 
Tasarım harcaması gelir vergisi indirimi Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
 
--- Page 351 ---
339
339 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
7 
5746 Sayılı Araştırma Ve Geliştirme 
Faaliyetlerinin Desteklenmesi 
Hakkında Kanun (Madde 3/1) 
Ar-Ge ve yenilik harcamalarında gelir vergisi indirimi 24.205 41.089 
8 
5746 sayılı Araştırma Ve Geliştirme 
Faaliyetlerinin Desteklenmesi 
Hakkında Kanun (Madde 3/2) 
Ar-Ge personeli için gelir stopaj teşviği 
GVK Geçici 75 
kapsamında dikkate 
alınmıştır. 
GVK Geçici 75 
kapsamında dikkate 
alınmıştır. 
9 
5746 sayılı Araştırma Ve Geliştirme 
Faaliyetlerinin Desteklenmesi 
Hakkında Kanun (Madde 3/5) 
Teknogirişim Sermaye Desteği İndirimi 189 321 
10 
5746 sayılı Araştırma Ve Geliştirme 
Faaliyetlerinin Desteklenmesi 
Hakkında Kanun (Madde 3/A) 
Ar-Ge Gelir Vergisi İndirimi 1.551 2.633 
11 6550 sayılı Araştırma Altyapılarının 
Desteklenmesine Dair Kanun Ar-Ge personeline ait ücretlere ilişkin gelir vergisi istisnası 110.608 225.771 
Kurumlar Vergisi 17.214.115 28.979.956 
1 KVK Madde 4/1-m Bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan kurum ve kuruluşlar Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
2 KVK Madde 5/B Sınai mülkiyet haklarında istisna 885.701 1.634.219 
3 KVK Madde 10/1-a Ar-Ge indirimi 98.392 425.773 
 
4 KVK Geçici Madde 12 Elektrik Motorlu Taşıt Araçlarını Türkiye'de İmal Eden Mükelleflerin Desteklenmesi Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
 
 
--- Page 352 ---
340
340 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
5 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme 
Bölgeleri Kanunu Geçici Madde 2/1 Kurum kazancı istisnası 5.170.638 9.540.417 
6 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme 
Bölgeleri Kanunu (Geçici Madde 4) Teknokent Sermaye Desteği Kurumlar vergisi İndirimi 499 920 
7 
5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme 
Faaliyetlerinin Desteklenmesi 
Hakkında Kanun (Madde 3/1) 
Kurum kazancı ARGE indirimi 9.979.055 15.386.216 
8 
5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme 
Faaliyetlerinin Desteklenmesi 
Hakkında Kanun (Madde 3/1) 
Tasarım harcaması kurumlar vergisi indirimi 490.030 904.161 
9 
5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme 
Faaliyetlerinin Desteklenmesi 
Hakkında Kanun (Madde 3/5) 
Teknogirişim Sermaye Desteği Kurumlar Vergisi İndirimi 1.367 2.522 
10 
5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme 
Faaliyetlerinin Desteklenmesi 
Hakkında Kanun (Madde 3/A) 
Ar-Ge Kurumlar Vergisi İndirimi 588.434 1.085.727 
Katma Değer Vergisi 1.589.233 2.405.262 
1 KDVK Madde 13/m Ar-Ge, yenilik ve tasarım faaliyetleri kapsamında yeni makina ve teçhizat teslimlerinde istisna 105.015 100.034 
2 KDVK Madde 17-4/z Sınai mülkiyet haklarının kiralanması, devri veya satılması İşlemlerine ilişkin istisna 2.517 7.543 
 
--- Page 353 ---
341
341 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
 
3 Geçici Madde 42 Elektrik Motorlu Taşıt Araçlarını Türkiye'de İmal Eden Mükelleflerin Desteklenmesi 19.125 11.163 
4 Geçici Madde 20 Teknoloji ve ihtisas teknoloji geliştirme bölgelerindeki mükelleflere yönelik teşviki 1.462.577 2.286.523 
Yurt İçi Tasarrufların Artırılması ve Finansal Piyasaların Derinleşmesi 307.761.015 480.622.033 
Gelir Vergisi 96.019.453 159.763.330 
1 GVK Madde 22/1 Sigorta süresi en az on yıl veya ömür boyu olan tek primli yıllık gelir sigortalarından yapılan 
ödemelerin istisnası 15.378 26.104 
2 GVK Madde 22/2 75 inci maddenin ikinci fıkrasının (15) numaralı bendinin (b) alt bendi ile aynı fıkranın (16) 
numaralı bendinin (c) alt bendi kapsamında yapılan ödemelerin gelir vergisinden istisna olması 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
3 GVK Mük. Madde 80 Değer artışı kazançları istisnası Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
4 GVK Madde 86/1-a MSİ Toplama yapılmayan haller - MSİ 3.318.369 5.632.948 
5 GVK Madde 86/1-c Toplama yapılmayan haller - MSİ 39.035.841 52.649.687 
6 GVK Geçici Madde 67 Bazı menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının Geçici 67. madde kapsamında 
vergilendirilmesi 53.644.217 101.445.004 
7 GVK Geçici Madde 82 Bireysel katılım yatırımcısı indirimi 5.648 9.587 
Kurumlar Vergisi 124.807.368 217.864.860 
 
--- Page 354 ---
342
342 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
1 KVK Madde 5/1-ç Emisyon primi kazanç istisnası 7.798.521 14.389.161 
2 KVK Madde 5/1-d Yatırım fonu ve ortaklıkları kazanç istisnası 90.629.708 167.222.145 
3 KVK Madde 5/1-f Bankaların veya TMSF ye borçlu durumda olan kurumların satış kazancı 1.703.623 1.609.179 
4 KVK Madde5/1-j Sat-kirala-geri al işlemlerinden doğan kazançlarda istisna 1.855.884 6.908.151 
5 KVK Madde5/1-k Kira sertifikası ihracı amacıyla her türlü varlık ve hakların satışından doğan kazançlarda istisna 2.636 4.863 
6 KVK Madde 5/A Yabancı fon kazançlarının vergilendirilmesinde yönetici şirketlere ilişkin istisna 27 50 
7 Geçici Madde 14 Yabancı paraların ve altın hesaplarının Türk Lirası mevduat ve katılma hesaplarına 
dönüştürülmesinden elde edilen kazançlara ilişkin istisna 22.800.000 27.700.000 
8 6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu Yatırımcı Tazmin Merkezi için kurumlar vergisi muafiyeti 16.970 31.311 
Katma Değer Vergisi 41.503.111 35.454.676 
1 KDVK Madde 17-4/g Külçe altın külçe gümüş teslimleri ve sermaye piyasası araçları ile hurda ve atıkların teslimleri 38.647.371 31.007.888 
2 KDV Madde 17-4/i Varlık ve hakların, Türkiye Varlık Fonu ve alt fonlara devri ile Türkiye Varlık Fonu Yönetimi 
Anonim Şirketi tarafından yönetilmesi suretiyle yapılan teslim ve hizmetler 52.415 95.196 
3 KDVK Madde 17-4/l Varlık yönetim şirketlerinin bazı teslimleri ile finansal yeniden yapılandırma hükümleri 
kapsamında bazı borçların teminatını oluşturan mal ve hakların tesliminde istisna 4.199 101.787 
 
--- Page 355 ---
343
343 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
4 KDVK Madde 17-4/m Fonun tahsilat etkinliğinin artırılmasına yönelik istisna 77 41 
5 KDVK Madde 17-4/u Kira sertifikasının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması 558.460 822.475 
6 KDVK Madde 17-4/y Sat geri kirala işlemleri 2.240.590 3.427.288 
Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi 45.431.083 67.539.166 
1 Gider VK 6802-29/c Esham, tahvil, senet ve sertifika ihracında BSMV istisnası 10.396.802 15.032.665 
2 6802-29/ç Varlık finansmanı fonlarının sermaye piyasalarında yaptıkları işlemler nedeniyle elde ettikleri 
paralar 201.645 342.294 
3 6802-29/o Merkez Bankasınca zorunlu karşılıklara ödenen faizler 1.565.807 2.657.965 
4 Gider VK Madde 29/n Mevduat toplamayan bankaların açmış oldukları yatırım kredileri dolayısıyla kendi lehlerine 
aldıkları paralar 1.267.592 751.498 
5 Gider VK Madde 29/p Arbitraj muameleleri ile Türkiye'de kurulu borsalarda gerçekleştirilen vadeli işlem ve opsiyon 
sözleşmelerine ilişkin muameleler ve bu muameleler sonucu lehe alınan paralar 12.112.968 20.561.822 
6 Gider VK Madde 29/t Yatırım fonları ve ortaklıklarının işlemleri 17.876.658 28.166.893 
7 
6741 sayılı Türkiye Varlık Fonu 
Yönetimi Anonim Şirketinin Kurulması 
İle Bazı Kanunlarda Değişiklik 
Yapılmasına Dair Kanun 
Kanun kapsamında BSMV istisnası 
2.009.611 26.030 
Altyapı, Enerji ve Ulaştırma 56.951.880 78.265.444 
Gelir Vergisi 104.287 177.027 
 
--- Page 356 ---
344
344 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
1 
4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi 
Sicili Kanunu İle 491 Sayılı Kanun 
Hükmünde Kararnamede Değişiklik 
Yapılmasına Dair Kanun (Madde 12/1) 
Gemi siciline kayıtlı gemiler ve yatlar için kazanç istisnası 104.287 177.027 
Kurumlar Vergisi 6.314.850 11.651.619 
1 KVK Madde 4/1-ı İl özel idareleri, belediyeler ve köyler ile bunların oluşturdukları birlikler veya bunlara bağlı 
kuruluşlar tarafından işletilen işletmeler 323.496 596.886 
2 KVK Madde 4/1-n Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerine ait iktisadi işletmeler Veri Temin 
Edilememiştir. 
Veri Temin 
Edilememiştir. 
3 
4490 Sayılı Türk Uluslararası Gemi 
Sicili Kanunu İle 491 Sayılı Kanun 
Hükmünde Kararnamede Değişiklik 
Yapılmasına Dair Kanun 
Gemi siciline kayıtlı gemiler ve yatlar için kazanç istisnası 5.991.355 11.054.733 
Katma Değer Vergisi 37.475.120 48.954.642 
1 KDVK Madde 13/a Deniz, hava ve demiryolu taşıma araçlarının, yüzer tesis ve araçlarının teslimleri ve bu 
araçların tadil,onarım ve bakımına yönelik istisna 3.555.578 4.734.041 
2 KDVK Madde 13/b Deniz ve hava taşıma araçlarına yönelik liman ve hava meydanlarındaki hizmetler 19.649.155 28.713.612 
3 KDVK Madde 13/c Petrol ve kıymetli maden aramalarına yönelik istisna 10.150.593 9.352.752 
4 KDVK Madde 13/e Demiryolu ulaşım sisteminin geliştirilmesine yönelik istisna 1.378.004 2.421.312 
 
--- Page 357 ---
345
345 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
5 KDVK Madde 17/4-k Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinin kurulması amacıyla oluşturulan iktisadi 
işletmelerin arsa ve işyeri teslimleri 86.912 75.437 
6 KDVK Madde 17/4-p Hazinece yapılan taşınmazların teslim ve kiralanması ile TOKİ başkanlığınca yapılan arsa ve 
arazi teslimleri 976 321 
7 
6111 sayılı Kanun Geçici Madde 16 
İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum Hazırlık Projesi (İSMEP) kapsamında KDV 
istisnası 307.736 522.383 
8 ÖTV'den kaynaklı KDV kaybı ÖTV'den kaynaklı KDV kaybı 2.346.166 3.134.786 
Özel Tüketim Vergisi 13.034.256 17.415.476 
1 ÖTVK Madde 7/1-b Akaryakıt ürünlerinin petrol arama ve üretim faaliyetlerinde kullanılmak üzere bu faaliyetleri 
yapanlara teslimindeki istisna 142.916 242.601 
2 ÖTVK Madde 7/3-a Türk Hava Kurumu'nun hava taşıtı alım istisnası Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
3 ÖTVK Madde 7/3-c Petrol arama faaliyetlerinde kullanılacak araçlar için istisna Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
4 ÖTVK Madde 7/A İhraç malı taşıyan araçlara motorin teslimlerinde istisna   512.797 870.475 
5 ÖTVK Madde 12 BKK 2002/4482 Havayolu taşımacılığında kullanılan yakıtların ÖTV tutarlarına ilişkin ÖTV oran indirimi 4.736.847 5.550.230 
6 ÖTVK Madde 12 BKK 2003/5868 Deniz Araçlarına teslim edilen motorin ve fuel-oil teslimlerinde indirimli vergi uygulaması 557.796 1.717.747 
7 ÖTVK Madde 12 BKK 2005/8704 Biyoetanol ile harmanlanmış benzin teslimlerinde indirimli vergi uygulaması 149.270 253.387 
--- Page 358 ---
346
346 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
8 ÖTVK Madde 12 BKK 2008/14061 Etilen üretimi için L.P.G. teslimlerinde indirimli vergi uygulaması Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
Vergi Harcaması 
Oluşmamıştır. 
9 ÖTVK Madde 12 BKK 2011/1435 Nafta, petrol koku ve petrol bitümeni gibi ürünlere ilişkin teslimlerde indirimli vergi 
uygulaması 6.697.557 8.378.605 
10 ÖTVK Madde 12 BKK 2013/5595 Oto biodizel ile harmanlanmış motorin teslimlerinde indirimli vergi uygulaması 237.073 402.432 
Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi 23.367 66.679 
1 Gider VK Madde 29/l Nükleer rizikolara karşı yapılan sigortalar dolayısiyle alınan paralar 
32 55 
2 
6306 s. Afet Riski Altındaki Alanların 
Dönüştürülmesi Hakkında Kanun 
Madde 7 
6306 sayılı Kanun kapsamında kullanılan krediler 23.334 66.625 
Tarıma Yönelik Vergisel Kolaylıklar 51.538.444 84.443.036 
Gelir Vergisi 14.915.705 25.221.680 
1 GVK Mükerrer Madde 20/C Tarımsal destekleme ödemelerinde kazanç istisnası 896.220 1.333.802 
2 GVK Madde 23/2 Gelir Vergisinden muaf olanlar ile tevkifat yoluyla vergilendirilen çiftçilerin yanında 
çalışanlara ilişkin ücret istisnası 261.100 532.952 
3 GVK Madde 86/1-a Toplama yapılmayan haller - Zirai kazanç 13.106.752 22.248.776 
4 GVK Geçici Madde 76 Tarım ürünleri lisanslı depoculuk faaliyetleri 651.632 1.106.149 
 
--- Page 359 ---
347
347 
EK Il-Vergi Harcaması Kalemlerinin Fonksiyonel Sınıflandırılması 
Sıra No: Düzenlemenin Yeri Vergi Harcamasının Niteliği 
2022 (Bin TL) 2023 (Bin TL) 
Katma Değer Vergisi 36.226.224 58.473.952 
1 KDVK Madde 13/ğ Tarım ürünleri lisanslı depoculuk faaliyetlerinin desteklenmesine yönelik istisna 1.203.618 834.787 
2 KDVK Madde 13/ı Yem ve Gübre teslimleri 27.247.143 49.486.575 
3 KDVK Madde 17/4-b Vergiden muaf serbest meslek erbabı ile küçük çiftçiye yönelik istisna 7.262.403 7.222.437 
4 KDVK Madde 17/4-h Zirai amaçlı teslim ve hizmetler 1.197 502 
5 KDVK Madde 17/4-t Lisanslı depoculuk faaliyetlerinin geliştirilmesi amacıyla borsada yapılan işlemler 511.863 929.652 
Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi 396.516 747.404 
1 Gider VK Madde 29/k Biçilmemiş veya toplanmamış her türlü tarım mahsulleri ile tarım hayvanları için akdolunan zirai 
sigortalar dolayısiyle alınan paralar 396.516 747.404 
 
 
--- Page 360 ---
348
348 
EK III - İlk 5 Vergi Harcama Maddeleri   
1.GELİR VERGİSİ  
  
     
GELİR VERGİSİNDE İLK 5 VERGİ HARCAMASI KALEMİ 
(Bin TL) Açıklama 2022 2022 yılı itibarıyla 
payı (%) 
1 Madde 23/18 Asgari ücret istisnası 176.648.608 59,99 
2 Geçici Madde 67 Bazı menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının 
Geçici 67. madde kapsamında vergilendirilmesi 53.644.217 18,22 
3 Madde 86/1-c Toplama yapılmayan haller -  MSİ  39.035.841 13,26 
4 Madde 86/1-a Zirai Kazanç Toplama yapılmayan haller - Zirai kazanç 13.106.752 4,45 
5 Madde 22/3 Kar payı istisnası 12.033.857 4,09 
TOPLAM 294.469.275 100,00 
İlk 5 Kalemin Gelir Vergisine Ait Vergi Harcaması Toplamı İçerisindeki Payı (%) 85,46  
 
 
    
 
 
   
--- Page 361 ---
349
349 
EK III - İlk 5 Vergi Harcama Maddeleri 
2.KURUMLAR VERGİSİ    
     
KURUMLAR VERGİSİNDE İLK 5 VERGİ HARCAMASI KALEMİ 
(Bin TL) Açıklama 2022 2022 yılı itibarıyla 
payı (%) 
1  Madde 5/1-d Yatırım fonu ve ortaklıkları kazanç istisnası  90.629.708 41,75 
2  Madde 32/A İndirimli kurumlar vergisi desteği 84.643.856 38,99 
3 Geçici Madde 14 
Yabancı paraların ve altın hesaplarının Türk Lirası 
mevduat ve katılma hesaplarına dönüştürülmesinden elde 
edilen kazançlara ilişkin istisna  
22.800.000 10,50 
4  Madde 5/1-e Taşınmaz ve iştirak hisseleri ile kurucu senetleri, intifa 
senetleri ve rüçhan hakları satış kazancı  11.193.089 5,16 
5 
5746 Sayılı Araştırma ve 
Geliştirme Faaliyetlerinin 
Desteklenmesi Hakkında Kanun 
(Madde 3/1) 
Kurum kazancı ARGE indirimi 9.979.055  4,55  
TOPLAM 219.245.707 
 100,00 
İlk 5 Kalemin Kurumlar Vergisine Ait Vergi Harcaması Toplamı İçerisindeki Payı (%) 78,84   
  
--- Page 362 ---
350
350 
 
EK III - İlk 5 Vergi Harcama Maddeleri 
  
3.KATMA DEĞER VERGİSİ 
  
KATMA DEĞER VERGİSİNDE İLK 5 VERGİ HARCAMASI KALEMİ 
(Bin TL) Açıklama 2022 
2022 yılı 
itibarıyla payı 
(%) 
1 Madde 17-4/g Külçe altın külçe gümüş teslimleri ve sermaye piyasası araçları ile 
hurda ve atıkların teslimleri 38.647.371 33,39 
2 Madde 13/ı  Yem ve gübre teslimleri  27.247.143 23,54 
3 Madde 13/d Teşvik belgeli yatırımlarda istisna  20.065.139 17,33 
4 Madde 13/b Deniz ve hava taşıma araçlarına yönelik liman ve hava 
meydanlarındaki hizmetler 19.649.155 16,97 
5 Madde 13/c  Petrol ve kıymetli maden aramalarına yönelik istisna  10.150.593 8,77 
TOPLAM 115.759.400 100,00 
İlk 5 Kalemin Katma Değer Vergisine Ait Vergi Harcaması Toplamı İçerisindeki Payı (%) 66,27  
--- Page 363 ---
351
351 
   
EK III - İlk 5 Vergi Harcama Maddeleri 
4.ÖZEL TÜKETİM VERGİSİ 
ÖZEL TÜKETİM VERGİSİNDE İLK 5 VERGİ HARCAMASI KALEMİ 
(Bin TL) Açıklama 2022 
2022 yılı 
itibarıyla 
payı (%) 
1 Madde 7 – 2 Engellilere yönelik araç alım istisnası 9.523.937 43,23 
2 Madde 12 BKK 2011/1435  Nafta, petrol koku ve petrol bitümeni gibi ürünlere ilişkin 
teslimlerde indirimli vergi uygulaması 6.697.557 30,40 
3 Madde 12 BKK 2002/4482 Havayolu taşımacılığında kullanılan yakıtların ÖTV tutarlarına 
ilişkin ÖTV oran indirimi 4.736.847 21,50 
4 Madde 12 BKK 2003/5868 Deniz araçlarına yakıt teslimlerin indirimli vergi uygulaması 557.796 2,53 
5 Madde 7/A İhraç malı taşıyan araçlara motorin teslimlerinde istisna   512.797 2,33 
TOPLAM 22.028.934 100,00 
İlk 5 Kalemin Özel Tüketim Vergisine Ait Vergi Harcaması Toplamı İçerisindeki Payı (%) 95,35  
  
--- Page 364 ---
352
352 
 
SEKTÖREL VERGİ  
HARCAMALARI 
Sektör verileri NACE kodlarına göre sınıflandırılmış olup mükelleflerin ana faaliyetlerini 
göstermektedir. Bazı mükelleflerin birden fazla sektörde faaliyet gösterebileceği de bu kapsamda 
göz önünde bulundurulmalıdır. 
  
--- Page 365 ---
353
353 
EK IV- Sektörel Vergi Harcamaları Tutar ve Oranları   
1. Gelir Vergisi   
Madde 23/18:Asgari Ücret İstisnası   
2022 Yılı Muhtasar Beyanname Bilgileri 
Vergi Harcaması Tutarı  
(Bin TL) 
Toplam İçindeki Payı 
(%) 
İMALAT 53.633.882 30,36 
TOPTAN VE PERAKENDE TİCARET; MOTORLU KARA TAŞITLARININ VE MOTOSİKLETLERİN ONARIMI 32.320.551 18,30 
İNŞAAT 13.745.810 7,78 
İDARİ VE DESTEK HİZMET FAALİYETLERİ 11.291.036 6,39 
KONAKLAMA VE YİYECEK HİZMETİ FAALİYETLERİ 11.126.127 6,30 
ULAŞTIRMA VE DEPOLAMA 10.108.065 5,72 
MESLEKİ, BİLİMSEL VE TEKNİK FAALİYETLER 7.041.340 3,99 
İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ 6.809.430 3,85 
EĞİTİM 6.729.912 3,81 
KAMU YÖNETİMİ VE SAVUNMA; ZORUNLU SOSYAL GÜVENLİK 6.342.411 3,59 
FİNANS VE SİGORTA FAALİYETLERİ 4.129.548 2,34 
BİLGİ VE İLETİŞİM 3.459.205 1,96 
DİĞER HİZMET FAALİYETLERİ 2.556.945 1,45 
ELEKTRİK, GAZ, BUHAR VE İKLİMLENDİRME ÜRETİMİ VE DAĞITIMI 1.653.734 0,94 
GAYRİMENKUL FAALİYETLERİ 1.428.565 0,81 
MADENCİLİK VE TAŞ OCAKÇILIĞI 1.425.948 0,81 
TARIM, ORMANCILIK VE BALIKÇILIK 1.331.789 0,75 
KÜLTÜR, SANAT, EĞLENCE, DİNLENCE VE SPOR 858.829 0,49 
SU TEMİNİ; KANALİZASYON, ATIK YÖNETİMİ VE İYİLEŞTİRME FAALİYETLERİ 639.149 0,36 
ULUSLARARASI ÖRGÜTLER VE TEMSİLCİLİKLERİNİN FAALİYETLERİ 9.612 0,01 
HANEHALKLARININ İŞVERENLER OLARAK FAALİYETLERİ; HANEHALKLARI TARAFINDAN KENDİ KULLANIMLARINA 
YÖNELİK 6.720 0,00 
 GENEL TOPLAM 176.648.608 100 
 
 
 
--- Page 366 ---
354
354 
EK IV- Sektörel Vergi Harcamaları Tutar ve Oranları   
1. Gelir Vergisi   
Madde 22/3 Kar Payı İstisnası   
2022 Yılı Gelir Vergisi Beyanname Bilgileri 
 Vergi Harcaması Tutarı  
(Bin TL)  Toplam İçindeki Payı (%) 
GAYRİMENKUL FAALİYETLERİ 5.594.200 46,49 
FİNANS VE SİGORTA FAALİYETLERİ 5.334.454 44,33 
TARIM, ORMANCILIK VE BALIKÇILIK 215.264 1,79 
TOPTAN VE PERAKENDE TİCARET; MOTORLU KARA TAŞITLARININ VE MOTOSİKLETLERİN ONARIMI 168.282 1,40 
MESLEKİ, BİLİMSEL VE TEKNİK FAALİYETLER 153.421 1,27 
ELEKTRİK, GAZ, BUHAR VE İKLİMLENDİRME ÜRETİMİ VE DAĞITIMI 111.042 0,92 
HANEHALKLARININ İŞVERENLER OLARAK FAALİYETLERİ; HANEHALKLARI TARAFINDAN KENDİ 
KULLANIMLARINA YÖNELİK 91.212 0,76 
İDARİ VE DESTEK HİZMET FAALİYETLERİ 74.480 0,62 
İMALAT 69.578 0,58 
İNŞAAT 69.143 0,57 
KONAKLAMA VE YİYECEK HİZMETİ FAALİYETLERİ 39.366 0,33 
KÜLTÜR, SANAT, EĞLENCE, DİNLENCE VE SPOR 33.079 0,27 
ULAŞTIRMA VE DEPOLAMA 32.860 0,27 
İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ 23.596 0,20 
BİLGİ VE İLETİŞİM 18.815 0,16 
DİĞER HİZMET FAALİYETLERİ 3.143 0,03 
EĞİTİM 1.922 0,02 
GENEL TOPLAM 12.033.857 100 
   
--- Page 367 ---
355
355 
   
EK IV- Sektörel Vergi Harcamaları Tutar ve Oranları   
2. Kurumlar Vergisi   
Madde 5/1-d Fon ve Ortaklıklar Kazanç İstisnası   
2022 Yılı KV Beyanname Bilgisi Vergi Harcaması Tutarı  
(Bin TL) 
Toplam İçindeki  
Payı (%) 
FİNANS VE SİGORTA FAALİYETLERİ 89.282.986 98,51 
GAYRİMENKUL FAALİYETLERİ 540.293 0,60 
ELEKTRİK, GAZ, BUHAR VE İKLİMLENDİRME ÜRETİMİ VE DAĞITIMI 358.102 0,40 
İNŞAAT 321.046 0,35 
TOPTAN VE PERAKENDE TİCARET; MOTORLU KARA TAŞITLARININ VE MOTOSİKLETLERİN ONARIMI 54.305 0,06 
İMALAT 43.411 0,05 
ULAŞTIRMA VE DEPOLAMA 23.446 0,03 
BİLGİ VE İLETİŞİM 1.677 0,00 
KONAKLAMA VE YİYECEK HİZMETİ FAALİYETLERİ 1.495 0,00 
İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ 988 0,00 
EĞİTİM 895 0,00 
MESLEKİ, BİLİMSEL VE TEKNİK FAALİYETLER 576 0,00 
TARIM, ORMANCILIK VE BALIKÇILIK 191 0,00 
DİĞER HİZMET FAALİYETLERİ 141 0,00 
KÜLTÜR, SANAT, EĞLENCE, DİNLENCE VE SPOR 124 0,00 
İDARİ VE DESTEK HİZMET FAALİYETLERİ 30 0,00 
GENEL TOPLAM 90.629.708 100 
  
--- Page 368 ---
356
356 
EK IV- Sektörel Vergi Harcamaları Tutar ve Oranları   
2. Kurumlar Vergisi   
Madde 32/A İndirimli Kurumlar Vergisi   
2022 Yılı KV Beyanname Bilgisi  Vergi Harcaması Tutarı  
(Bin TL) 
Toplam İçindeki  
Payı (%) 
İMALAT 70.215.939 82,95 
TOPTAN VE PERAKENDE TİCARET; MOTORLU KARA TAŞITLARININ VE MOTOSİKLETLERİN ONARIMI 5.075.845 6,00 
MADENCİLİK VE TAŞ OCAKÇILIĞI 3.270.743 3,86 
ELEKTRİK, GAZ, BUHAR VE İKLİMLENDİRME ÜRETİMİ VE DAĞITIMI 1.773.036 2,09 
ULAŞTIRMA VE DEPOLAMA 1.172.186 1,38 
İNŞAAT 747.554 0,88 
KONAKLAMA VE YİYECEK HİZMETİ FAALİYETLERİ 713.860 0,84 
TARIM, ORMANCILIK VE BALIKÇILIK 643.505 0,76 
MESLEKİ, BİLİMSEL VE TEKNİK FAALİYETLER 270.143 0,32 
İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ 243.889 0,29 
İDARİ VE DESTEK HİZMET FAALİYETLERİ 190.249 0,22 
EĞİTİM 141.085 0,17 
SU TEMİNİ; KANALİZASYON, ATIK YÖNETİMİ VE İYİLEŞTİRME FAALİYETLERİ 138.921 0,16 
BİLGİ VE İLETİŞİM 36.855 0,04 
GAYRİMENKUL FAALİYETLERİ 5.949 0,01 
KÜLTÜR, SANAT, EĞLENCE, DİNLENCE VE SPOR 2.618 0,00 
KAMU YÖNETİMİ VE SAVUNMA; ZORUNLU SOSYAL GÜVENLİK 1.368 0,00 
DİĞER HİZMET FAALİYETLERİ 111 0,00 
GENEL TOPLAM 84.643.856 100 
 
   
--- Page 369 ---
357
357 
EK IV- Sektörel Vergi Harcamaları Tutar ve Oranları 
2. Kurumlar Vergisi   
Geçici Madde 14 Yabancı paraların ve altın hesaplarının Türk Lirası mevduat ve katılma hesaplarına dönüştürülmesinden elde edilen kazançlara ilişkin istisna  
2022 Yılı KV Beyanname Bilgisi   Vergi Harcaması Tutarı 
 (Bin TL)  
Toplam İçindeki  
Payı (%) 
 İMALAT  8.958.217 39,29 
 TOPTAN VE PERAKENDE TİCARET; MOTORLU KARA TAŞITLARININ VE MOTOSİKLETLERİN ONARIMI  4.132.762 18,13 
 ULAŞTIRMA VE DEPOLAMA  1.694.602 7,43 
 FİNANS VE SİGORTA FAALİYETLERİ  1.449.812 6,36 
 İNŞAAT  1.404.790 6,16 
 ELEKTRİK, GAZ, BUHAR VE İKLİMLENDİRME ÜRETİMİ VE DAĞITIMI  1.071.522 4,70 
 BİLGİ VE İLETİŞİM  958.295 4,20 
 MADENCİLİK VE TAŞ OCAKÇILIĞI  904.302 3,97 
 MESLEKİ, BİLİMSEL VE TEKNİK FAALİYETLER  794.422 3,48 
 KONAKLAMA VE YİYECEK HİZMETİ FAALİYETLERİ  453.373 1,99 
 GAYRİMENKUL FAALİYETLERİ  253.583 1,11 
 İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ  220.490 0,97 
 İDARİ VE DESTEK HİZMET FAALİYETLERİ  190.776 0,84 
 EĞİTİM  88.731 0,39 
 TARIM, ORMANCILIK VE BALIKÇILIK  85.630 0,38 
 SU TEMİNİ; KANALİZASYON, ATIK YÖNETİMİ VE İYİLEŞTİRME FAALİYETLERİ  48.063 0,21 
 KAMU YÖNETİMİ VE SAVUNMA; ZORUNLU SOSYAL GÜVENLİK  46.696 0,20 
 KÜLTÜR, SANAT, EĞLENCE, DİNLENCE VE SPOR  29.732 0,13 
 DİĞER HİZMET FAALİYETLERİ  14.203 0,06 
 GENEL TOPLAM  22.800.000 100 
 
 
 
--- Page 370 ---
358
358 
 
EK IV- Sektörel Vergi Harcamaları Tutar ve Oranları   
2. Kurumlar Vergisi   
Madde 5/1-e Taşınmaz ve İştirak Hisseleri ile Kurucu Senetleri, İntifa Senetleri ve Rüçhan Hakları Satış Kazancı  
2022 Yılı KV Beyanname Bilgisi  Vergi Harcaması Tutarı 
(Bin TL) 
Toplam İçindeki  
Payı (%) 
İNŞAAT 3.802.286 33,97 
FİNANS VE SİGORTA FAALİYETLERİ 2.773.285 24,78 
İMALAT 1.803.885 16,12 
TOPTAN VE PERAKENDE TİCARET; MOTORLU KARA TAŞITLARININ VE MOTOSİKLETLERİN ONARIMI 721.207 6,44 
MADENCİLİK VE TAŞ OCAKÇILIĞI 558.501 4,99 
ELEKTRİK, GAZ, BUHAR VE İKLİMLENDİRME ÜRETİMİ VE DAĞITIMI 354.216 3,16 
MESLEKİ, BİLİMSEL VE TEKNİK FAALİYETLER 286.798 2,56 
GAYRİMENKUL FAALİYETLERİ 233.585 2,09 
İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ 169.607 1,52 
BİLGİ VE İLETİŞİM 132.107 1,18 
ULAŞTIRMA VE DEPOLAMA 123.651 1,10 
İDARİ VE DESTEK HİZMET FAALİYETLERİ 96.873 0,87 
KONAKLAMA VE YİYECEK HİZMETİ FAALİYETLERİ 87.883 0,79 
TARIM, ORMANCILIK VE BALIKÇILIK 27.689 0,25 
KAMU YÖNETİMİ VE SAVUNMA; ZORUNLU SOSYAL GÜVENLİK 9.266 0,08 
SU TEMİNİ; KANALİZASYON, ATIK YÖNETİMİ VE İYİLEŞTİRME FAALİYETLERİ 5.792 0,05 
KÜLTÜR, SANAT, EĞLENCE, DİNLENCE VE SPOR 2.558 0,02 
DİĞER HİZMET FAALİYETLERİ 2.058 0,02 
EĞİTİM 1.842 0,02 
GENEL TOPLAM 11.193.089 100 
 
 
 
--- Page 371 ---
359
359 
 
EK IV- Sektörel Vergi Harcamaları Tutar ve Oranları   
2. Kurumlar Vergisi (5746 Sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun)   
Madde 3/1 Kurum Kazancı AR-GE indirimi   
2022 Yılı KV Beyanname Bilgisi  
 
Vergi Harcaması 
Tutarı 
(Bin TL) 
 
Toplam İçindeki  
Payı (%) 
İMALAT  8.622.894   86,4  
BİLGİ VE İLETİŞİM  820.206   8,2  
TOPTAN VE PERAKENDE TİCARET; MOTORLU KARA TAŞITLARININ VE MOTOSİKLETLERİN ONARIMI  153.536   1,5  
MESLEKİ, BİLİMSEL VE TEKNİK FAALİYETLER  116.619   1,2  
FİNANS VE SİGORTA FAALİYETLERİ  82.165   0,8  
İDARİ VE DESTEK HİZMET FAALİYETLERİ  55.988   0,6  
ULAŞTIRMA VE DEPOLAMA  55.437   0,6  
ELEKTRİK, GAZ, BUHAR VE İKLİMLENDİRME ÜRETİMİ VE DAĞITIMI  35.412   0,4  
MADENCİLİK VE TAŞ OCAKÇILIĞI  10.340   0,1  
TARIM, ORMANCILIK VE BALIKÇILIK  7.849   0,1  
İNŞAAT  7.460   0,1  
KAMU YÖNETİMİ VE SAVUNMA; ZORUNLU SOSYAL GÜVENLİK  4.835   0,0  
EĞİTİM  3.188   0,0  
İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ  2.420   0,0  
KONAKLAMA VE YİYECEK HİZMETİ FAALİYETLERİ  650   0,0  
SU TEMİNİ; KANALİZASYON, ATIK YÖNETİMİ VE İYİLEŞTİRME FAALİYETLERİ  56   0,0  
GENEL TOPLAM  9.979.055   100  
 
  
 
--- Page 372 ---
360
360 
 
EK IV- Sektörel Vergi Harcamaları Tutar ve Oranları   
3- Katma Değer Vergisi   
Madde 17/4-g Kıymetli Taş ve Madenlerin, Kâğıtların, Hurda ve Atık Malların Teslimi   
2022 Yılı KDV Beyanname Bilgisi  
  Vergi Harcaması 
Tutarı 
 (Bin TL) 
Toplam İçindeki Payı (%) 
TOPTAN VE PERAKENDE TİCARET; MOTORLU KARA TAŞITLARININ VE MOTOSİKLETLERİN ONARIMI 20.491.186 53,0 
İMALAT 9.643.716 25,0 
FİNANS VE SİGORTA FAALİYETLERİ 4.985.495 12,9 
SU TEMİNİ; KANALİZASYON, ATIK YÖNETİMİ VE İYİLEŞTİRME FAALİYETLERİ 1.511.825 3,9 
MADENCİLİK VE TAŞ OCAKÇILIĞI 1.248.694 3,2 
İNŞAAT 306.378 0,8 
BİLGİ VE İLETİŞİM 174.022 0,5 
ULAŞTIRMA VE DEPOLAMA 128.926 0,3 
MESLEKİ, BİLİMSEL VE TEKNİK FAALİYETLER 52.646 0,1 
İDARİ VE DESTEK HİZMET FAALİYETLERİ 41.816 0,1 
ELEKTRİK, GAZ, BUHAR VE İKLİMLENDİRME ÜRETİMİ VE DAĞITIMI 30.931 0,1 
EĞİTİM 12.195 0,0 
KONAKLAMA VE YİYECEK HİZMETİ FAALİYETLERİ 9.412 0,0 
DİĞER HİZMET FAALİYETLERİ 4.433 0,0 
GAYRİMENKUL FAALİYETLERİ 2.112 0,0 
TARIM, ORMANCILIK VE BALIKÇILIK 1.652 0,0 
KÜLTÜR, SANAT, EĞLENCE, DİNLENCE VE SPOR 1.557 0,0 
KAMU YÖNETİMİ VE SAVUNMA; ZORUNLU SOSYAL GÜVENLİK 275 0,0 
İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ 101 0,0 
GENEL TOPLAM 38.647.371 100 
 
--- Page 373 ---
361
361 
 
EK IV- Sektörel Vergi Harcamaları Tutar ve Oranları 
3. Katma Değer Vergisi 
Madde 13/ı Yem ve Gübre Teslimleri 
2022 Yılı KDV Beyanname Bilgisi Vergi Harcaması Tutarı 
(Bin TL) 
Toplam İçindeki Payı 
(%) 
İMALAT 13.376.842  49,1 
TOPTAN VE PERAKENDE TİCARET; MOTORLU KARA TAŞITLARININ VE MOTOSİKLETLERİN ONARIMI 9.014.316 33,1 
FİNANS VE SİGORTA FAALİYETLERİ 2.783.467  10,2 
TARIM, ORMANCILIK VE BALIKÇILIK 738.141  2,7 
İDARİ VE DESTEK HİZMET FAALİYETLERİ 450.318  1,7 
ULAŞTIRMA VE DEPOLAMA 402.842  1,5 
İNŞAAT 138.910  0,5 
MESLEKİ, BİLİMSEL VE TEKNİK FAALİYETLER 137.814  0,5 
KONAKLAMA VE YİYECEK HİZMETİ FAALİYETLERİ 74.997  0,3 
ELEKTRİK, GAZ, BUHAR VE İKLİMLENDİRME ÜRETİMİ VE DAĞITIMI 74.752  0,3 
MADENCİLİK VE TAŞ OCAKÇILIĞI 15.710  0,1 
DİĞER HİZMET FAALİYETLERİ 12.743  0,0 
GAYRİMENKUL FAALİYETLERİ 9.694  0,0 
SU TEMİNİ; KANALİZASYON, ATIK YÖNETİMİ VE İYİLEŞTİRME FAALİYETLERİ 7.341  0,0 
BİLGİ VE İLETİŞİM 4.891  0,0 
KAMU YÖNETİMİ VE SAVUNMA; ZORUNLU SOSYAL GÜVENLİK 2.701  0,0 
İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ 1.344  0,0 
EĞİTİM 276 0,0 
KÜLTÜR, SANAT, EĞLENCE, DİNLENCE VE SPOR 42 0,0 
HANEHALKLARININ İŞVERENLER OLARAK FAALİYETLERİ; HANEHALKLARI TARAFINDAN KENDİ 
KULLANIMLARINA YÖNELİK 0 0,0 
GENEL TOPLAM 27.247.143 100 
 
--- Page 374 ---
362
362 
EK IV- Sektörel Vergi Harcamaları Tutar ve Oranları     
3- Katma Değer Vergisi     
Madde 13/d Teşvikli Yatırım Mallarının Teslimi      
2022 Yılı KDV Beyanname Bilgisi  Vergi Harcaması Tutarı 
(Bin TL) Toplam İçindeki Payı (%) 
İMALAT 10.709.934 53,4 
TOPTAN VE PERAKENDE TİCARET; MOTORLU KARA TAŞITLARININ VE MOTOSİKLETLERİN ONARIMI 3.886.926 19,4 
İNŞAAT 1.935.486 9,6 
MESLEKİ, BİLİMSEL VE TEKNİK FAALİYETLER 1.454.569 7,2 
ELEKTRİK, GAZ, BUHAR VE İKLİMLENDİRME ÜRETİMİ VE DAĞITIMI 1.417.291 7,1 
BİLGİ VE İLETİŞİM 370.423 1,8 
İDARİ VE DESTEK HİZMET FAALİYETLERİ 86.566 0,4 
ULAŞTIRMA VE DEPOLAMA 84.564 0,4 
FİNANS VE SİGORTA FAALİYETLERİ 38.152 0,2 
SU TEMİNİ; KANALİZASYON, ATIK YÖNETİMİ VE İYİLEŞTİRME FAALİYETLERİ 28.410 0,1 
DİĞER HİZMET FAALİYETLERİ 10.909 0,1 
TARIM, ORMANCILIK VE BALIKÇILIK 10.891 0,1 
KONAKLAMA VE YİYECEK HİZMETİ FAALİYETLERİ 8.893 0,0 
MADENCİLİK VE TAŞ OCAKÇILIĞI 8.750 0,0 
İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ 3.960 0,0 
KÜLTÜR, SANAT, EĞLENCE, DİNLENCE VE SPOR 3.319 0,0 
KAMU YÖNETİMİ VE SAVUNMA; ZORUNLU SOSYAL GÜVENLİK 2.184 0,0 
GAYRİMENKUL FAALİYETLERİ 1.983 0,0 
EĞİTİM 1.926 0,0 
GENEL TOPLAM 20.065.139 100 
 
 
--- Page 375 ---
363
363 
EK IV- Sektörel Vergi Harcamaları Tutar ve Oranları     
3- Katma Değer Vergisi     
Madde 13/b Deniz ve Hava Taşıma Araçları İçin Liman ve Hava Meydanlarında Yapılan Hizmetler     
2022 Yılı KDV Beyanname Bilgisi  Vergi Harcaması Tutarı 
 (Bin TL) Toplam İçindeki Payı (%) 
ULAŞTIRMA VE DEPOLAMA 17.198.269 87,5 
TOPTAN VE PERAKENDE TİCARET; MOTORLU KARA TAŞITLARININ VE MOTOSİKLETLERİN ONARIMI 713.363 3,6 
İMALAT 516.861 2,6 
İDARİ VE DESTEK HİZMET FAALİYETLERİ 371.261 1,9 
KÜLTÜR, SANAT, EĞLENCE, DİNLENCE VE SPOR 264.703 1,3 
İNŞAAT 194.089 1,0 
MESLEKİ, BİLİMSEL VE TEKNİK FAALİYETLER 163.709 0,8 
ELEKTRİK, GAZ, BUHAR VE İKLİMLENDİRME ÜRETİMİ VE DAĞITIMI 91.828 0,5 
KONAKLAMA VE YİYECEK HİZMETİ FAALİYETLERİ 77.172 0,4 
FİNANS VE SİGORTA FAALİYETLERİ 20.211 0,1 
BİLGİ VE İLETİŞİM 17.324 0,1 
SU TEMİNİ; KANALİZASYON, ATIK YÖNETİMİ VE İYİLEŞTİRME FAALİYETLERİ 10.536 0,1 
MADENCİLİK VE TAŞ OCAKÇILIĞI 2.885 0,0 
EĞİTİM 2.847 0,0 
TARIM, ORMANCILIK VE BALIKÇILIK 1.338 0,0 
İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ 1.090 0,0 
KAMU YÖNETİMİ VE SAVUNMA; ZORUNLU SOSYAL GÜVENLİK 825 0,0 
GAYRİMENKUL FAALİYETLERİ 519 0,0 
DİĞER HİZMET FAALİYETLERİ 326 0,0 
GENEL TOPLAM 19.649.155 100 
 
 
 
 
 
 
 
--- Page 376 ---
364
364 
EK IV- Sektörel Vergi Harcamaları Tutar ve Oranları 
3- Katma Değer Vergisi 
Madde 13/c Petrol ve Kıymetli Maden Aramalarına Yönelik İstisna 
2022 Yılı KDV Beyanname Bilgisi   Vergi Harcaması Tutarı 
 (Bin TL) Toplam İçindeki Payı (%) 
MESLEKİ, BİLİMSEL VE TEKNİK FAALİYETLER 5.467.404 53,9 
İNŞAAT 1.870.436 18,4 
MADENCİLİK VE TAŞ OCAKÇILIĞI 1.582.033 15,6 
TOPTAN VE PERAKENDE TİCARET; MOTORLU KARA TAŞITLARININ VE MOTOSİKLETLERİN ONARIMI 579.263 5,7 
İMALAT 371.418 3,7 
ULAŞTIRMA VE DEPOLAMA 178.350 1,8 
İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ 28.406 0,3 
İDARİ VE DESTEK HİZMET FAALİYETLERİ 23.611 0,2 
BİLGİ VE İLETİŞİM 21.164 0,2 
KONAKLAMA VE YİYECEK HİZMETİ FAALİYETLERİ 13.192 0,1 
TARIM, ORMANCILIK VE BALIKÇILIK 6.741 0,1 
SU TEMİNİ; KANALİZASYON, ATIK YÖNETİMİ VE İYİLEŞTİRME FAALİYETLERİ 3.843 0,0 
EĞİTİM 1.558 0,0 
ELEKTRİK, GAZ, BUHAR VE İKLİMLENDİRME ÜRETİMİ VE DAĞITIMI 1.387 0,0 
GAYRİMENKUL FAALİYETLERİ 961 0,0 
KAMU YÖNETİMİ VE SAVUNMA; ZORUNLU SOSYAL GÜVENLİK 408 0,0 
DİĞER HİZMET FAALİYETLERİ 302 0,0 
FİNANS VE SİGORTA FAALİYETLERİ 86 0,0 
KÜLTÜR, SANAT, EĞLENCE, DİNLENCE VE SPOR 27 0,0 
GENEL TOPLAM 10.150.593 100,0 
 